علی حبیبنژاد، کارشناس زمینشناسی و راهنمای گردشگری، در حاشیه نشست ظرفیت زمین گردشگری استان خوزستان و کاربرد هوش مصنوعی در آن که در محل اداره کل میراثفرهنگی خوزستان برگزار شد، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با تشریح ظرفیتهای زمینشناختی و اسطورهای خوزستان گفت: ژئوتوریسم تنها معرفی عوارض زمینشناختی نیست، بلکه با بهرهگیری از ژئومیتولوژی میتوان میان پدیدههای زمینشناسی، حافظه تاریخی و روایتهای اسطورهای مردم پیوند برقرار کرد.
او با اشاره به موضوع ارائه خود در سلسلهنشستهای هفته گردشگری با عنوان «ژئوتوریسم و ژئومیتولوژی خوزستان» اظهار کرد: ژئوتوریسم، گردشگری آگاهانه بر پایه شناخت پدیدهها و میراث زمینشناختی است، اما زمین تنها مجموعهای از سنگها، فرمهای توپوگرافی و دادههای علمی نیست؛ زیرا انسان از نخستین روزهای حضور خود در برابر رخدادهای مهیب و چهرههای شگفت زمین با حیرت مواجه شده و برای آنها روایت و اسطوره ساخته است.
حبیبنژاد افزود: ژئومیتولوژی یا زمیناسطورهشناسی، پلی میان علم زمینشناسی و حافظه تاریخی و اسطورهای مردم است. در این نگاه، میتوان این فرآیند را چنین ترسیم کرد «رخداد زمینشناسی بهعنوان محرک، حیرت انسان باستان و سپس خلق روایت و اسطوره». بنابراین اگر ژئوتوریسم چشمانداز زمین را به گردشگر نشان میدهد، ژئومیتولوژی روایتهایی را بازگو میکند که انسانها در دل این چشماندازها آفریدهاند.
خوزستان؛ ژئوپارکی زنده با ظرفیتهای کمتر شناختهشده
این پژوهشگر با اشاره به ظرفیتهای خوزستان در حوزه ژئوتوریسم ادامه داد: خوزستان را میتوان یک ژئوپارک زنده و کمنظیر ملی دانست؛ سرزمینی که در نقطه تلاقی چینخوردگیهای زاگرس و دشت آبرفتی قرار گرفته و از منظر پدیدههای هیدروکربوری و کارستی ظرفیتهای قابل توجهی دارد.
حبیبنژاد تشکوه رامهرمز را یکی از نمونههای شاخص این ظرفیتها دانست و گفت: در این منطقه گازهای طبیعی از درزهای زمین خارج میشوند و آتشهای طبیعی شکل میگیرند؛ پدیدهای که در طول تاریخ میتوانسته الهامبخش شکلگیری باورهای مرتبط با تقدس آتش و ایجاد زیارتگاهها و روایتهای کهن باشد.
او همچنین به چشمههای قیر ماماتین اشاره کرد و افزود: تراوشهای قیر طبیعی در ماماتین، علاوه بر ارزش زمینشناختی، در حافظه جمعی و روایتهای پهلوانی و اسطورهای نیز قابل بررسی است و میتوان میان این پدیدهها و روایتهایی همچون نبرد با اژدها یا بستن راه دیوان، از منظر پژوهشی و تفسیری ارتباط برقرار کرد.
این کارشناس، کوه سوخته امیدیه را نیز از دیگر نمونههای قابل توجه دانست و گفت: این منطقه میتواند ظرفیت مناسبی برای پیوند ژئوتوریسم صنعتی با روایتهای بومی و تاریخی داشته باشد.
از تنگهها و غارها تا رودخانهها و تالابها
حبیبنژاد با بیان اینکه ظرفیت ژئوتوریسم خوزستان به پدیدههای هیدروکربوری محدود نمیشود، اظهار کرد: تنوع زمینشناختی استان از درهها و تنگههایی مانند تنگ تکاب و تنگ کرد تا پهنههای کارستی و غارهای تاریخی را دربرمیگیرد.
او ادامه داد: اشکفت سلمان و کولفرح از جمله مکانهایی هستند که در کنار ویژگیهای طبیعی، به عرصههایی برای شکلگیری نقوش، آیینها و روایتهای مرتبط با تمدن عیلام تبدیل شدهاند و همین پیوند میان زمین، انسان و فرهنگ، ظرفیت ویژهای برای گردشگری ایجاد میکند.
این پژوهشگر همچنین رودخانههای کارون، دز و کرخه، آبشارهایی همچون شوی و شیوند و تالابهای بینالمللی شادگان و هورالعظیم را از دیگر ظرفیتهای خوزستان برشمرد و گفت: مجموع این پدیدهها نشان میدهد که خوزستان تنها مقصد گردشگری یک فصل نیست، بلکه میتواند به یک کلاس درس روباز برای شناخت روند تکامل زمین و ارتباط آن با زندگی و فرهنگ انسان تبدیل شود.
«زمین، انسان، روایت»؛ الگوی ژئوتوریسم روایی
حبیبنژاد در ادامه به مدل زمین–انسان–روایت اشاره کرد و گفت: راز ژئوتوریسم نوین، تفسیر و روایتگری است. گردشگر امروز تنها با خواندن اعداد و اطلاعات روی تابلوهای معرفی یک جاذبه، ارتباط عمیقی با آن برقرار نمیکند، بلکه باید بتواند داستان و معنای آن مکان را درک کند.
او توضیح داد: در این مدل، زمین یا ژئودایورسیتی، بستر فیزیکی و عینی اثر است؛ انسان ناظر و ساکن این سرزمین است و روایت یا ژئومیتولوژی، این دو را به یکدیگر پیوند میدهد.
این کارشناس افزود: هنگامی که داستان زمین برای گردشگر روایت شود، تعلق عاطفی عمیقی نسبت به آن شکل میگیرد. گردشگری که با راز شکلگیری یک کوه، چشمه قیر یا یک پدیده زمینشناختی آشنا شود، ارتباط متفاوتی با آن برقرار میکند و این ارتباط میتواند به تقویت حفاظت از سایت و تحقق گردشگری مسئولانه کمک کند.
ضرورت تدوین اطلس جامع ژئوتوریسم و ژئومیتولوژی خوزستان
حبیبنژاد با تأکید بر ضرورت بازخوانی ظرفیتهای استان از زاویهای فراتر از الگوهای سنتی گردشگری گفت: خوزستان را باید با نگاهی تازه خواند و ظرفیتهای طبیعی، تاریخی و اسطورهای آن را در کنار یکدیگر دید.
او افزود: اسطورهها را میتوان از منظر پژوهشی بهعنوان بخشی از حافظه فرهنگی جوامع درباره رخدادهای اقلیمی، زمینلرزهها و پدیدههای شگرف طبیعی در دورههای مختلف بررسی کرد؛ البته این موضوع نیازمند مطالعه علمی و بینرشتهای است.
این پژوهشگر همچنین از ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان برای فراهم کردن فرصت طرح ایدههای نوآورانه و بینرشتهای قدردانی کرد و گفت: ایجاد زمینه گفتوگو میان علم و میراث میتواند زمینهساز شکلگیری جریانهای تازه در حوزه گردشگری استان باشد.
او با دعوت از پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان برای ورود جدیتر به این حوزه اظهار کرد: خوزستان ظرفیتهای پنهانی دارد که هنوز در یک نقشه جامع و منسجم در کنار یکدیگر قرار نگرفتهاند.
حبیبنژاد در پایان، تدوین و انتشار اطلس جامع ژئوتوریسم و ژئومیتولوژی خوزستان را یکی از اهداف بلندمدت خود عنوان کرد و گفت: این اطلس میتواند مرجعی برای پیوند دادن لایههای زمینشناختی با لایههای اسطورهای و تاریخی استان باشد.
او خاطرنشان کرد: با خوانش علمی اسطورهها و تلفیق آن با آموزش و سرمایهگذاری محلی، میتوان زمینه توسعه گردشگری روایی مبتنی بر زمین را در خوزستان فراهم کرد. تحقق این هدف نیازمند همکاری کارشناسان حوزههای مختلف و استمرار فعالیتهای پژوهشی است و میتوان به آینده این جریان در خوزستان امیدوار بود.
انتهای پیام/
نظر شما