مجتبی گهستونی روزنامه‌نگار و دبیر سرویس نخبگان و سمن‌های میراث آریا در یادداشتی نوشت: میراث‌فرهنگی خوزستان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین است؛ از بافت‌های تاریخی اهواز، شوشتر، دزفول، بهبهان، رامهرمز و آبادان گرفته تا بناها و پروژه‌هایی مانند ساختمان سه‌گوش، کوشک حمیدیه، کوشک نورآباد ایذه، موزه‌های آبادان و مسجدسلیمان و موزه منطقه‌ای اهواز. بسیاری از این ظرفیت‌ها برای مرمت، احیا و بهره‌برداری مناسب نیازمند منابع مالی قابل توجه هستند؛ در حالی که محدودیت‌های بودجه‌ای دولت طی سال‌های گذشته روند رسیدگی به برخی پروژه‌ها را کند کرده است. در چنین شرایطی، شکل‌گیری انجمن خیرین میراث‌فرهنگی می‌تواند به عنوان پلی میان دولت و جامعه، زمینه مشارکت مردمی در حفاظت از این میراث را فراهم کند.
انجمن خیرین میراث‌فرهنگی کشور از آذرماه ۱۴۰۲ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد و در ادامه، شهریور ۱۴۰۳ نخستین نشست آن در خوزستان برگزار شد. سرانجام در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز با ابتکار مدیرکل میراث‌فرهنگی خوزستان، نخستین جلسه انجمن خیرین میراث‌فرهنگی خوزستان با حضور بیش از ۳۰ مدیر، بهره‌بردار و سرمایه‌گذار حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در اهواز تشکیل شد؛ نشستی که در آن درباره نقش و کارکرد این انجمن در توسعه مشارکت‌های مردمی بحث شد.
بر اساس اساسنامه، هدف انجمن ایجاد زمینه مشارکت خیرین داخل و خارج از کشور برای جذب سرمایه‌های مادی و معنوی در راستای حفاظت، مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، مشارکت در راه‌اندازی موزه‌ها و پاسداری از میراث فرهنگی است. منابع مالی انجمن نیز از طریق کمک‌های اشخاص حقیقی و حقوقی، وقف و درآمدهای حاصل از فعالیت‌های قانونی تأمین می‌شود.
موفقیت چنین انجمنی در گرو حفظ ماهیت مردمی آن است. اگر این نهاد به بازوی اجرایی دستگاه‌های دولتی تبدیل شود، مهم‌ترین سرمایه آن یعنی اعتماد و مشارکت اجتماعی تضعیف خواهد شد. بنابراین انجمن باید نهادی مستقل و مشارکت‌محور باشد که در تعامل با دولت فعالیت می‌کند، نه در وابستگی کامل به آن.
در کنار مزایا، برخی نگرانی‌ها نیز درباره فعالیت چنین انجمن‌هایی مطرح است؛ از جمله احتمال واگذاری تدریجی مسئولیت‌های حاکمیتی دولت به خیرین، تمرکز بیش از حد بر پروژه‌های شاخص، کاهش شفافیت مالی یا نگاه صرفاً اقتصادی به بناهای تاریخی. همچنین نبود نظارت تخصصی در برخی پروژه‌ها می‌تواند به اصالت آثار تاریخی آسیب بزند.
با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند با رعایت چند اصل مانند شفافیت مالی، حضور متخصصان میراث‌فرهنگی در تصمیم‌گیری‌ها و تعریف روشن مرز میان مسئولیت دولت و مشارکت خیرین، می‌توان این نگرانی‌ها را مدیریت کرد.
برای افزایش کارآمدی انجمن خیرین میراث‌فرهنگی خوزستان چند اقدام می‌تواند راهگشا باشد. نخست، اولویت‌بندی پروژه‌ها؛ زیرا استان خوزستان دارای بناها و بافت‌های تاریخی متعدد است و انتخاب پروژه‌های شاخص و قابل تحقق مانند موزه آبادان، موزه مسجدسلیمان یا موزه منطقه‌ای اهواز می‌تواند به عنوان الگو عمل کند.
دوم، تعریف مدل‌های مشارکت با بخش خصوصی؛ به‌گونه‌ای که بناهای تاریخی پس از مرمت بتوانند در قالب کاربری‌های فرهنگی، گردشگری یا صنایع‌دستی به بهره‌برداری برسند.
سوم، جلب مشارکت خیرین بومی و خوزستانی‌های مقیم خارج از استان و کشور که ظرفیت مهمی برای حمایت از پروژه‌های فرهنگی دارند. همچنین انتشار منظم گزارش‌های عملکرد و مالی می‌تواند اعتماد عمومی و مشارکت اجتماعی را تقویت کند.
اگر انجمن خیرین میراث‌فرهنگی خوزستان بتواند با رویکردی شفاف، تخصصی و مردمی فعالیت کند، این نهاد می‌تواند به الگویی موفق از مشارکت جامعه در حفاظت از میراث فرهنگی تبدیل شود؛ مشارکتی که علاوه بر پاسداشت گذشته، به توسعه گردشگری، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد فرهنگی استان نیز کمک خواهد کرد.

انتهای پیام/