سعید محمدپور، مشاور طرح روستای شانهتراش، مدیرعامل مجموعههای کارآفرینی و گردشگری مهام تبرستان و مدیر مطالعات توسعه نوآورانه منطقهای غرب مازندران، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا گفت: مهمترین ظرفیت شانهتراش برای مطرح شدن در سطح جهانی، زیستبومِ مدیریتشده توسط مردم است؛ روایتی از یک تعاونی موفق که گردشگری را از یک فعالیت صرفاً تفننی به یک سیستم اجتماعی ـ اقتصادی تبدیل کرده و روستا را به الگویی یکپارچه در گردشگری مقصد رسانده است.
او با تأکید بر اینکه شانهتراش صرفاً مقصد تفریحی نیست، افزود: اینجا یک مدل توسعه با عنوان «گردشگری ارگانیک» شکل گرفته که بر اصالت، مشارکت مردمی و کارآفرینی بومی استوار است. مزیت رقابتی امروز گردشگری، اصالت است و آنچه شانهتراش را متمایز میکند؛ این است که مسیر توسعهاش از دل مردم آغاز شده است. اگر مردم در مرکز تصمیمگیری و اجرا قرار گیرند، میتوان از یک ظرفیت بومی، سیستمی اقتصادی، پویا و پایدار ساخت. در این ساختار، سنتها، هویتهای بومی، معماری و معیشت بهعنوان هسته اصلی حفظ شده و توسعه گردشگری بهصورت پایین به بالا و با احترام به فرهنگ و زیستبوم منطقه پیش رفته است.
محمدپور مزیت اصلی شانهتراش را اصالت غیرساختگی دانست و گفت: این روستا به گردشگر تجربه زیستن میدهد. در شمال کشور غالباً گردشگری به تماشای منظره محدود میشود، اما شانهتراش بر پایه زنجیره ارزش گردشگری یک فرایند مکمل ایجاد کرده و هویت روستا را به طبیعت پیوند زده است. در کنار مناظر طبیعی، منظره هویت اجتماعی و روح کار جمعی نیز تجربه میشود و این در گردشگری مدرن، ارزشی مهم و حتی دارای مخاطبان خاص در سطح بینالمللی است.
مدیرعامل مجموعههای کارآفرینی و گردشگری مهام تبرستان درباره مسیر پایداری مقصد تصریح کرد: برای تبدیل شانهتراش به یک مقصد پایدار، به مدل کارآفرینی محلی و تعاونیمحور نیاز داریم؛ مدلی که در آن مردم، کسبوکارهای کوچک، زنان، جوانان و خانوادهها در زنجیره ارزش نقش مستقیم داشته باشند تا درآمد در داخل روستا گردش کند. در این چارچوب، تعاونی موجود باید بهعنوان هلدینگ مدیریت مقصد عمل کند؛ هم بر استانداردها نظارت داشته باشد و هم اجازه دهد کسبوکارهای کوچک خانوادهمحور در دل زنجیره ارزش فعال شوند.
او نقش مردم را ارکان اصلی این موفقیت خواند و افزود: نقطه کلیدی شانهتراش تبدیل شدن مردم از تماشاگر به بازیگر است. هیچ برنامهای در گردشگری مقصد بدون همراهی اهالی موفق نمیشود و کسبوکارهای کوچک محلی در قالب اقامتگاهها، تولید خوراک، صنایعدستی، راهنمایی گردشگران و مانند آن، ستونهای توسعه و تضمینکننده پایداری بلندمدت هستند.
محمدپور با تأکید بر ضرورت همزمانی توسعه اقتصادی و صیانت از هویت روستا گفت: باید مراقب باشیم گردشگریِ بدون برنامهریزی به اصالت روستا آسیب نزند. برای پیشگیری، لازم است ظرفیت پذیرش روستا مشخص شود، ضوابط معماری رعایت گردد و توسعه با نگاه جامعهمحور پیش برود. مسیر درست، گردشگری کیفی است؛ طراحی باید بهگونهای باشد که گردشگر هدایت شود؛ هم در سطح تفریح و هم در شیوه استفاده از محیط و امکانات طبیعی و کالبدی روستا، در حالیکه امروز در بسیاری از نقاط شمال کشور روند برعکس شده است.
مدیر مطالعات توسعه نوآورانه منطقهای غرب مازندران، ثبت جهانی را عامل تقویت انگیزه اجتماعی دانست و اظهار کرد: ثبت جهانی یک غرور جمعی ایجاد میکند؛ وقتی مردم ببینند میراثشان جهانی دیده میشود، انگیزه حفظ اصالت بیشتر میشود، حس تعلق و مسئولیتپذیری افزایش مییابد و این میتواند به ماندگاری جوانان، بازگشت آنان و تبدیل شانهتراش به مرکزی برای تولید دانش بومی در کنار گردشگری کمک کند.
او درباره چالشها نیز گفت: شانهتراش از آسیبهای مدرنسازی، بهویژه در ساختوساز حاشیه روستا، در امان نبوده است، اما مردم به این جمعبندی رسیدهاند که نباید اجازه دهند آنچه باقی مانده دستخوش تغییرات عمده شود. در همین راستا تعاونی روستا با همکاری دهیاری و شورای اسلامی پیگیر تدوین طرح جامع بافت روستایی است تا همه ساختوسازها و اصلاح بناها به اصول بومگرایی پایبند باشد.
به گفته محمدپور، حکمرانی محلی شفاف، آموزش مستمر و نظارت بر کیفیت خدمات باید در چارچوب فعالیتهای تعاونی تعریف شود: باید توسعه را مدیریت کنیم، نه اینکه توسعه اصالت ما را مدیریت کند.
مشاور طرح روستای شانهتراش، راهبرد رسانهای را روایتگری معرفی کرد و افزود: شانهتراش سرشار از داستانهای جذاب از تلاش انسانهایی است که برای حفظ اصالت و هویت خود پای کار آمدهاند؛ روایت دستهایی که هویت میسازند. مفهوم گردشگری ارگانیک، ظرفیت بزرگی برای روایتهای مستند از اصالت و بازگشت به هویت دارد؛ هویتی که هم در طبیعت بکر و هم در زندگی و باور مردم ریشه دارد. استفاده از شبکههای اجتماعی، رسانهها، گردشگران و افراد اثرگذار برای روایت این زیبایی طبیعی و انسانی، از تبلیغ صرف مؤثرتر است.
او اولویتهای اصلی توسعه را حفظ اصالت و هویت روستا، تقویت تعاونی و مشارکت مردمی، تکمیل زنجیره ارزش گردشگری مقصد، توانمندسازی جوانان و زنان و ایجاد زیرساختهای پایدار، برشمرد و گفت: شانهتراش میتواند الگویی جدید مبتنی بر آیینها و هویتهای بومی منطقهای در گردشگری باشد که قابلیت بسط به دیگر روستاهای کشور را دارد. آموزش و توانمندسازی اهالی، نقش زنان و جوانان بهعنوان راویان اصلی روستا، فعالتر شدن کارگاههای تولیدی و تقویت فروش دیجیتال نیز میتواند هم به اقتصاد محلی کمک کند و هم توانمندیهای روستا را بهتر معرفی کند.
محمدپور تأکید کرد: برای کسب عنوان روستای گردشگری جهانی، در کنار شاخصهای مشارکت مردمی و اصالت فرهنگی و پایداری محیطزیستی، نیازمند تقویت کیفیت خدمات گردشگری هستیم.
این فعال حوزه گردشگری گفت: شانهتراش دیگر فقط یک روستا نیست، یک الگوی مطالعاتی برای ایران است که میتواند در شمال کشور بسط یابد و مانع آسیب به محیطزیست، فرهنگ و هویتهای بومی شود و همزمان ظرفیت ارزشمندی برای اقتصاد روستایی ایجاد کند. کارآفرینی روستاییِ مبتنی بر بوم و هویت ماندگارتر و دارای ارزش افزوده بالاتر است، چون کپیبرداری از آن دشوار و تا حدی منحصربهفرد است.
او در پایان خواستار پرهیز از دخالتهای سلیقهای و حمایت سیاستگذاران از الگوی تعاونی شانهتراش برای توسعه پایین به بالا شد و تصریح کرد: اصالت ما دارایی ماست و گردشگری ابزاری است تا جهان را به تماشای خود بیاوریم، نه اینکه داراییهایمان را قربانی ذائقه جهان کنیم؛ شانهتراش اعتبار، هویت و میراث ماست.
انتهای پیام/
نظر شما