مجتبی گهستونی، روزنامهنگار و دبیر سرویس نخبگان و سمنهای میراث آریا در یادداشتی نوشت: در دل دشتهای ورامین، جایی که خاک هنوز بوی تاریخ میدهد و باد قصههای کهن را از لابهلای کاهگلها عبور میدهد، روستای حصار حسنبیک ایستاده است؛ روستایی که هویت خود را نه در سنگ و سیمان، بلکه در گرههای قالی و آیینهای دیرینهاش حفظ کرده است. اینجا، قالیبافی تنها یک مهارت نیست؛ زبان زندگی زنان روستاست، میراثی که نسل به نسل منتقل شده و امروز به عنوان یکی از سرمایههای فرهنگی ورامین شناخته میشود.
آیین سر برون؛ لحظهای که قالی جان میگیرد
در میان همه آداب و رسوم قالیبافی، آیین سر برون جایگاهی ویژه دارد؛ آیینی که در حصار حسنبیک هنوز با همان احترام و شور گذشته برگزار میشود. سر برون لحظهای است که نخستین گرههای نقش میناخانی روی دار قالی ظاهر میشود؛ لحظهای که قالی از جهان خیال به جهان واقعیت قدم میگذارد.
در این آیین، زنان روستا گرد هم میآیند، نخهای رنگین را در دست میگیرند و با زمزمههایی که ریشه در باورهای کهن دارد، نخستین گرهها را با نیت خیر، برکت و سلامتی میزنند. نقش میناخانی ـ با گلهای دایرهای و تکرارشوندهاش در این روستا تنها یک طرح نیست؛ نماد چرخه زندگی، رویش، تداوم و ماندگاری است.
قالی میناخانی؛ فرشی با ریشه در هویت و حافظه جمعی
قالی میناخانی در حصار حسنبیک نه فقط یک محصول اقتصادی، بلکه شناسنامه فرهنگی روستاست. تقریباً همه زنان روستا، از دختران نوجوان تا مادران سالخورده، در این هنر تبحر دارند. دارهای قالی در بسیاری از خانهها برپاست و صدای شانهزدن و گرهزدن، موسیقی روزمره زندگی است. طرح میناخانی یکی از نقشهای اصیل و شناختهشده در هنر فرش ایرانی است؛ طرحی که با گلهای منظم، گردان و پیوسته شناخته میشود و در آن گلهای کوچک و بزرگ در شبکهای هماهنگ کنار هم مینشینند. این نقش معمولاً با خطوطی ظریف و تکرارشونده به هم پیوند میخورد و نوعی توازن، نظم و آرامش بصری میآفریند. در واقع، طرح میناخانی را میتوان تصویری از باغ ایرانی دانست؛ باغی که در آن گلها بیوقفه در حال تکرار و رویشاند و زندگی در آن جریان دارد.
تاریخچه قالی میناخانی
نقش میناخانی از جمله طرحهای کهن در بافندگی ایرانی به شمار میرود و سالها در مناطق مختلف ایران، بهویژه در حوزه فرشبافی مرکزی و اطراف تهران و ورامین، رواج داشته است. این طرح در گذر زمان با ذوق و سلیقه زنان روستایی دگرگون شده و در هر منطقه، رنگ و هویتی بومی به خود گرفته است. در حصار حسنبیک، قالی میناخانی نهتنها ادامه یک سنت هنری، بلکه بخشی از حافظه تاریخی مردم روستاست؛ هنری که مادران به دختران آموختهاند و با آن، بخشی از زیست فرهنگی منطقه را زنده نگه داشتهاند.
رنگ و جلوه قالی میناخانی
یکی از مهمترین ویژگیهای قالی میناخانی، هماهنگی رنگها و ظرافت در ترکیببندی آن است. در این قالیها معمولاً رنگهایی چون لاکی، سرمهای، کرم، آبی، سبز، سفید و گاه روناسی و خاکی به کار میرود؛ رنگهایی که هم اصالت ایرانی دارند و هم با فضای روستایی و طبیعت اطراف پیوند میخورند. استفاده از رنگهای گیاهی و سنتی، به این فرشها گرما، عمق و هویتی ماندگار میبخشد. همین رنگها در کنار تکرار منظم گلها، باعث میشود قالی میناخانی هم چشمنواز باشد و هم حس آرامش و پیوستگی را منتقل کند.
تلاش برای تبدیلشدن به روستای گردشگری
دهیار، شورای روستا و مردم محلی در سالهای اخیر با همتی کمنظیر تلاش کردهاند تا حصار حسنبیک را به عنوان یکی از روستاهای گردشگری ایران مطرح کنند. آنها میدانند که گردشگری تنها راهی برای رونق اقتصادی نیست؛ بلکه فرصتی است برای حفظ و احیای میراث ناملموس.
برنامههایی مانند برگزاری آیین سر برون برای گردشگران، جشنواره بازیهای محلی، جشنواره خوراکهای محلی، ایجاد کارگاههای بازدیدی قالیبافی، راهاندازی خانههای بومگردی، ثبت و مستندسازی آداب و رسوم محلی و آموزش نسل جدید برای ادامه مسیر، که همگی نشان میدهد که این روستا در مسیر برندسازی فرهنگی گام برمیدارد.
روستایی با تاریخ و روح
حصار حسنبیک تنها به قالی و آیینهایش شناخته نمیشود؛ این روستا پیشینهای تاریخی دارد که در معماری، گویش، باورها و حتی شیوه زندگی مردمش دیده میشود. بسیاری از مراسم سنتی، از جشنهای برداشت تا آیینهای مذهبی، هنوز با همان اصالت گذشته برگزار میشود و همین اصالت، روستا را برای گردشگران جذاب میکند.
روایت معصومه عربی از دومین آیین سر برون
معصومه عربی، بهرهبردار بومگردی گلآقا در روستای کهن حصار حسنبیک، درباره این مراسم گفت: دومین آیین سر برون دار قالی میناخانی شهرستان ورامین، چهارشنبه ششم خرداد، توسط بومگردی گلآقا در روستای حصار حسنبیک برگزار شد. در این آیین، علاقهمندان و گردشگرانی از ورامین، قرچک و پیشوا حضور داشتند.
او افزود: در آیین احیای سر برون دار قالی میناخانی، علاوه بر دفنوازی توسط گروه دختران دفنواز، شعرخوانی با موضوع گرهچینی، دار قالی و بافت، سینیگردان زنان روستا و پذیرایی با چای آتشی و آش رشته انجام شد.
عربی ادامه داد: از بخشهای جذاب این مراسم، پیش از سر بریدن چلهها، خیس کردن سرکشها بود؛ زیرا مردم محلی معتقدند درختان جان دارند و نباید تشنه باشند. همچنین اعلام شده است که دومین آئین سر بران قالی میناخانی ۱۳ خرداد در روستای کهن حصار حسنبیک برگزار میشود؛ رویدادی که میتواند بار دیگر توجه علاقهمندان به میراث فرهنگی، هنرهای بومی و گردشگری روستایی را به این منطقه جلب کند.
روستای حصار حسنبیک؛ پیش به سوی ثبت جهانی
روستای حصار حسنبیک، با پیشینه غنی فرهنگی و هنری خود، به ویژه در زمینه تولید قالی میناخانی، گامی بلند به سوی معرفی جهانی برداشته است. این روستا نه تنها به عنوان خاستگاه این هنر اصیل شناخته میشود، بلکه با حفظ و ترویج آن، توانسته است جاذبهای منحصر به فرد برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم آورد.
تاکید بر جنبههای منحصربهفرد قالی میناخانی، اعم از طرح، رنگ، و شیوه بافت، در کنار زیباییهای طبیعی و فرهنگی خود روستا، این منطقه را به مقصدی ایدهآل برای تجربهای عمیق از فرهنگ و هنر ایرانی تبدیل کرده است.
با توجه به این پتانسیلهای چشمگیر و اقدامات صورت گرفته در جهت حفظ و ارتقاء این میراث گرانبها، میتوان با اطمینان اعلام کرد که روستای حصار حسنبیک در سالهای آتی، شایستگی کامل برای نامزدی و قرار گرفتن در لیست روستاهای جهانی گردشگری را دارا است. این افتخار نه تنها برای اهالی روستا، بلکه برای کل جامعه گردشگری و میراث فرهنگی ایرانزمین، مایه مباهات خواهد بود.
سخن آخر
آیین سر برون در حصار حسنبیک، تنها آغاز یک قالی نیست؛ آغاز یک روایت است، روایتی از زنان هنرمند، از فرهنگی که هنوز زنده است، و از روستایی که میخواهد با تکیه بر میراث خود، آیندهای روشن بسازد. اگر قرار باشد روستایی در ورامین به عنوان مقصد گردشگری فرهنگی معرفی شود، حصار حسنبیک با قالیهای میناخانیاش، با آیینهایش و با مردم پرتلاشش، یکی از شایستهترین گزینههاست.
انتهای پیام/
نظر شما