سیدمحمد رستگاری، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان یزد در یادداشتی نوشت: وقتی از کوچه‌های کاهگلی عبور می‌کنیم و به تالارهای آیینه‌کاری در بناهای شاخصی چون «خانه لاری‌ها» یا دیگر خانه‌های تاریخی یزد قدم می‌گذاریم، تلالوی این هنر خود را نشان می‌دهد. این گذار از سادگی خشت در نما به درخشش آیینه در تالار، بیانگر احترام به حریم داخلی و آرامش ساکنان است. در معماری درون‌گرای یزد، آیینه نقش کلیدی در تعدیل فضا ایفا می‌کند. در اتاق‌هایی که به دلیل ضرورت‌های اقلیمی، دسترسی به نور مستقیم خورشید در آن‌ها محدود بود، معمار یزدی با بهره‌گیری از ظرافت آیینه‌کاری، فضا را گشوده‌تر و زنده‌تر جلوه می‌داد. او با بازتاب‌های مکرر، نوری را که از لای پنجره‌های ارسی یا نورگیرهای سقفی وارد می‌شد، در تمام فضا تکثیر می‌کرد. این همان سادگیِ هوشمندانه‌ای بود؛ هنری که اجازه می‌داد حتی در فضاهای بسته، حس حضور در مکانی وسیع و روشن به انسان القا شود.

نور تند و صریح کویر یزد، وقتی از میان شیشه‌های رنگی عبور می‌کند و بر سطح صیقل‌خورده آیینه‌ها می‌نشیند، شکسته و نرم می‌شود. این بازی ظریف، تلالو خیره‌کننده خورشید را به آرامشی بصری می‌رساند که در آسودگی فضا نقش دارد. آیینه‌کاری در این بناها، علاوه بر نقش زیبایی‌شناختی و نشان دادن شکوه و هویت بنا، در تنظیم و تعدیل کیفیت ادراک نور نیز اثرگذار بوده است. می‌توان این پیوند میان خشت و آیینه را استعاره‌ای از فرهنگ زیستن در کویر دانست؛ فرهنگی که در آن، ظاهر ساده و بی‌پیریه، درونی غنی، شفاف و درخشان را در خود پرورش داده است.

ما در اداره‌کل میراث فرهنگی استان‌ بر این باوریم که حفاظت از این ظرافت‌ها، مسئولیتی فراتر از نگهداری فیزیکی بناست. در بسیاری از تالارهای آیینه‌کاری یزد، نسبت قرارگیری قطعات با هندسه فضا و کیفیت نور، بخشی از طراحی اصیل بنا بوده است.

دغدغه ما در حوزه مرمت، این است که اجازه ندهیم این هنر به یک بازسازی ساده تنزل یابد. اگر در فرآیند مرمت، به پیوند میان کالبد بنا و تجربه نوری توجه نشود، اثر از معنای اصیل خود فاصله می‌گیرد. هدف ما، حفظ کیفیت نوری و تجربه بصری بناست؛ تا درخشش و ظرافتی که معمار سده‌ها پیش برای فضا اندیشیده بود، همچنان برای مخاطب امروز قابل درک بماند.

امروز، میراث فرهنگی یزد تنها متعلق به گذشته نیست؛ بلکه الهام‌بخش آینده است. در دنیای پرهیاهو و خاکستری مدرن، بازگشت به فلسفه نور در معماری یزد، یادآور این است که می‌توان با احترام به طبیعت، فضایی سرشار از وقار خلق کرد. آیینه در معماری ما، گواه این حقیقت است که اجداد ما چگونه با شناخت دقیق از اقلیم، از دل خاک، آسمان را به درون خانه‌ها آوردند. تماشای تالار آیینه در یک خانه تاریخی یزدی، تماشای تلاقی زمین و نور است.

شهر جهانی یزد به ما آموخته است که معماری، تنها ساختن دیوار نیست؛ هنر زیستن با نور است. شاید راز ماندگاری این شهر نیز در همین هم‌نشینی خشت و روشنایی نهفته باشد؛ جایی که در میان کوچه‌های فروتن و دیوارهای خاموش، هنوز می‌توان بازتابی از اندیشه، وقار و آرامش ایرانی را دید. مسئولیت ما، پاسداری از همین روایت نور است؛ روایتی که آیینه‌های یزد، قرن‌هاست آن را صادقانه بازگو می‌کنند.

انتهای پیام/