مژده مصحفی توانا، پژوهشگر میراث ناملموس، در یادداشتی نوشت: تیرگان از کهن‌ترین جشن‌های ایران‌زمین و از برجسته‌ترین جلوه‌های میراث ناملموس ایرانیان است؛ آیینی که در طول سده‌ها، مفاهیمی چون پاسداشت آب، احترام به طبیعت، همبستگی اجتماعی، آرزومندی و صلح را در خود حفظ کرده است. این جشن تنها یادگاری از گذشته نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان و بازتابی از جهان‌بینی آنان در تعامل با طبیعت و زندگی به شمار می‌آید.
در فرهنگ ایرانی، تیرگان با نام آرش کمانگیر پیوند خورده است؛ قهرمانی که با فداکاری و ازخودگذشتگی، تیر خود را به دست باد سپرد تا مرز ایران را تعیین کند. ازاین‌رو، باد در آیین تیرگان تنها یک پدیده طبیعی نیست، بلکه نمادی از آزادی، امید، پیام‌رسانی و تحقق آرزوهای نیک به شمار می‌رود.
یکی از زیباترین رسوم این جشن، بافتن دستبند «تیر و باد» است. این دستبند از هفت رشته نخ رنگی بافته می‌شود؛ رنگ‌هایی که یادآور رنگین‌کمان، سرزندگی و شادی هستند. عدد هفت نیز در فرهنگ ایرانی نماد کمال، برکت، هفت آسمان و هفت اقلیم است. افراد هنگام بستن این دستبند، نیتی نیک در دل می‌کنند و آن را بر مچ دست خود نگه می‌دارند.
بر پایه سنت‌های کهن، دستبند «تیر و باد» پس از هفت تا ده روز، که در بسیاری از روایت‌ها با «روز باد» هم‌زمان است، از دست باز شده و به باد سپرده می‌شود. این آیین نماد رها کردن آرزوها به دامان طبیعت و امید به برآورده شدن نیت‌های نیک است. هنگام سپردن دستبند به باد، این سروده کهن خوانده می‌شود:

«تیر برو، باد بیا
غم برو، شادی بیا
محنت برو، روزی بیا
خوشه مرواری بیا.»

این سروده بازتاب آرزوهای دیرینه ایرانیان برای دور شدن اندوه، فرا رسیدن شادی، فراوانی، برکت و آرامش است؛ مفاهیمی که در تار و پود فرهنگ ایران جایگاهی ماندگار دارند.
تیرگان همچنین یادآور اهمیت آب در تمدن ایران است. در سرزمینی که همواره با چالش کم‌آبی روبه‌رو بوده، آب جایگاهی مقدس یافته و آیین‌های مرتبط با آن، بیانگر احترام ایرانیان به منابع طبیعی و ضرورت بهره‌گیری خردمندانه از این نعمت الهی بوده است. بسیاری از آیین‌های تیرگان با نیایش برای بارش، سپاسگزاری از نعمت آب و آرزوی فراوانی همراه بوده‌اند؛ از همین رو، این جشن را می‌توان نمادی از پیوند انسان با طبیعت و مسئولیت اجتماعی در قبال آن دانست.
در روزگار کنونی، حفظ و معرفی آیین‌هایی همچون تیرگان تنها پاسداشت یک سنت تاریخی نیست، بلکه گامی مؤثر در حفظ هویت فرهنگی، تقویت حافظه تاریخی و انتقال ارزش‌های انسانی به نسل‌های آینده است. تیرگان به ما یادآوری می‌کند که امید، همدلی، احترام به طبیعت و عشق به سرزمین، میراثی گران‌بهاست که باید زنده بماند و از نسلی به نسل دیگر منتقل شود.

انتهای پیام/