میراثآریا: ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو، از نگاه افکار عمومی معمولا با یک خبر کوتاه آغاز و پایان مییابد؛ «فلان اثر ایرانی ثبتجهانی شد.» اما پشت این خبر، سالها تلاش علمی، پژوهشی و مدیریتی نهفته است؛ مسیری که از شناسایی ظرفیتهای یک اثر آغاز میشود و تا بررسیهای دقیق نهادهای تخصصی بینالمللی ادامه مییابد.
بر اساس ضوابط کنوانسیون میراث جهانی، هیچ کشوری نمیتواند بدون طی مراحل مشخص، اثری را برای ثبت جهانی معرفی کند. نخستین گام، قرار گرفتن اثر در «فهرست موقت» کشور است؛ فهرستی که مبنای برنامهریزی برای نامزدیهای آینده محسوب میشود و بدون حضور در آن، امکان ارائه پرونده به کمیته میراث جهانی وجود ندارد.
پس از آن، یکی از دشوارترین مراحل آغاز میشود؛ تدوین پرونده نامزدی. این پرونده، سندی جامع است که باید ارزش جهانی برجسته، اصالت، تمامیت، نظام مدیریتی، محدوده حفاظتی، تهدیدهای موجود، برنامههای حفاظت و مستندات علمی اثر را با جزئیات اثبات کند.
به همین دلیل، تهیه یک پرونده ثبت جهانی معمولا حاصل همکاری گروهی از باستانشناسان، معماران، متخصصان مرمت، جغرافیدانان، مورخان، کارشناسان حقوقی، مدیران میراثفرهنگی و پژوهشگران دانشگاهی است؛ همکاریای که در بسیاری از موارد چندین سال به طول میانجامد.
پس از تکمیل پرونده، ارزیابیهای بینالمللی آغاز میشود. در پروندههای فرهنگی، شورای بینالمللی بناها و محوطهها و در پروندههای طبیعی، اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت، با بررسی اسناد و انجام بازدیدهای میدانی، گزارش کارشناسی خود را به کمیته میراث جهانی ارائه میکنند. این گزارشها نقش تعیینکنندهای در تصمیم نهایی کمیته دارند.
در اجلاس سالانه کمیته میراثجهانی، نمایندگان کشورهای عضو بر اساس پرونده، گزارشهای فنی و مباحث کارشناسی درباره هر نامزدی تصمیم میگیرند. نتیجه میتواند ثبت، ارجاع برای رفع نواقص، تعویق جهت تکمیل مطالعات یا عدم ثبت باشد. از همین رو، موفقیت در این مسیر به کیفیت پرونده، مستندات و برنامههای حفاظتی نیز بستگی دارد.
برای ایران، که تاکنون ۲۹ اثر را در فهرست میراث جهانی به ثبت رسانده و دهها پرونده دیگر را در فهرست موقت خود دارد، هر ثبتجهانی نتیجه یک سرمایهگذاری بلندمدت علمی و مدیریتی است؛ سرمایهگذاریای که علاوه بر صیانت از میراثفرهنگی، جایگاه کشور را در عرصه دیپلماسی فرهنگی و گردشگری بینالمللی تقویت میکند.
کارشناسان حوزه میراثفرهنگی بر این باورند که ثبت جهانی، کشورها را متعهد میکند که برنامههای حفاظتی خود را بهصورت مستمر اجرا و وضعیت آثار را به یونسکو گزارش کنند. به بیان دیگر، ثبت جهانی آغاز یک مسئولیت دائمی است، نه پایان یک مسیر.
در چنین چارچوبی، اجلاس پیشروی کمیته میراث جهانی عرصهای برای نمایش توان علمی، پژوهشی و مدیریتی کشورها در حفاظت از میراثفرهنگی است. هر پروندهای که در این اجلاس بررسی میشود، در واقع روایت یک ملت از تاریخ، هویت و سهم خود در تمدن بشری است.
از همین منظر، پروندههای ایران نمایندگان بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی سرزمینی هستند که در شکلگیری تمدن جهانی نقشی ماندگار داشته است.
انتهای پیام/
نظر شما