حمید الماسی نیا فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت: در بسیاری از الگوهای توسعه گردشگری، این حرفه از جایگاه رفیعی که شایسته آن است برخوردار نبوده و در حاشیه سیاست‌گذاری‌های کلان این حوزه باقی مانده است. روز جهانی راهنمایان گردشگری، که هر ساله در بیست‌ویکم فوریه گرامی داشته می‌شود، فرصتی است برای بازاندیشی در این جایگاه و ارزیابی مجدد نقش بنیادین راهنمایان در توسعه پایدار گردشگری است.

راهنمای گردشگری؛ تعریفی فراتر از کارکرد اطلاع‌رسانی
تعاریف متعارف، راهنمای گردشگری را فردی معرفی می‌کنند که وظیفه هدایت و اطلاع‌رسانی به گروه‌های گردشگری را بر عهده دارد اما این تعریف، به‌رغم دقت ظاهری‌اش، از انعکاس عمق و پیچیدگی واقعی این حرفه ناتوان است و پژوهش‌های حوزه گردشگری فرهنگی نشان می‌دهند که راهنمای گردشگری در واقع در چهار نقش مهم، مفسر فرهنگی، واسط ارتباطی، مدیر تجربه، و سفیر هویت ملی هم‌زمان ظاهر می‌شود.
نقش مفسر فرهنگی، شاید اساسی‌ترین وجه این حرفه باشد و راهنما موظف است که اطلاعات تاریخی، باستان‌شناختی، و فرهنگی را از قالب انتزاعی و آکادمیک خارج کند و آن را به زبانی تبدیل نماید که برای مخاطبانی با پیشینه‌های متفاوت، قابل فهم و معنادار باشد و این فرآیند، که در پژوهش‌های تفسیر میراث از آن با عنوان «Heritage Interpretation» یاد می‌شود، مستلزم سطحی از دانش تخصصی، توانایی روایتگری، و شناخت روان‌شناختی مخاطب است که هیچ‌یک را نمی‌توان کم‌اهمیت دانست.

راهنمایان گردشگری و دیپلماسی فرهنگی
در دهه‌های اخیر، مفهوم دیپلماسی فرهنگی به‌عنوان ابزاری راهبردی در سیاست خارجی کشورها مورد توجه فزاینده‌ای قرار گرفته است و گردشگری، به‌ویژه گردشگری فرهنگی، یکی از مؤثرترین کانال‌های این دیپلماسی به شمار می‌رود و راهنمایان گردشگری، اجراکنندگان اصلی این کانال در سطح عملیاتی هستند.
پژوهش‌های سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) به‌کرات نشان داده‌اند که تجربه مسافر از یک مقصد، بیش از هر عامل دیگری، تحت‌تأثیر کیفیت تعامل با راهنمای گردشگری شکل می‌گیرد و تصویری که یک گردشگر خارجی از یک کشور با خود به وطن می‌برد، به‌شدت متأثر از دانش، رفتار، و نگرش راهنمایی است که در طول سفر با او همراه بوده است و از این منظر، راهنمای گردشگری نه یک خدمتگزار صنعت سفر، بلکه یک عامل فعال در شکل‌دهی به افکار عمومی بین‌المللی نسبت به کشور است.

چالش‌های ساختاری یک حرفه استراتژیک
با وجود این اهمیت بنیادین، حرفه راهنمایی گردشگری در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، با چالش‌های ساختاری جدی روبه‌روست و عدم تناسب درآمد با سطح تخصص و مسئولیت، آسیب‌پذیری بالا در برابر بحران‌های اقتصادی و بین‌المللی، فقدان پوشش‌های بیمه‌ای و رفاهی مناسب، و ضعف در نظام استانداردسازی و اعتبارسنجی، از جمله مهم‌ترین این چالش‌هاست.
بحران‌های بزرگ دهه اخیر از نوسانات ارزی گرفته تا همه‌گیری کووید-۱۹ به خوبی نشان داد که راهنمایان گردشگری به‌عنوان اولین قربانیان رکود این صنعت عمل می‌کنند و در دوران همه‌گیری، بسیاری از راهنمایان باتجربه و آموزش‌دیده به‌دلیل فقدان ساختارهای حمایتی مناسب، این حرفه را رها کردند و خسارتی که جبران آن برای صنعت گردشگری سال‌ها زمان خواهد برد.

ضرورت بازتعریف جایگاه حرفه‌ای
ارتقای جایگاه راهنمایان گردشگری مستلزم اقدام هم‌زمان در چند سطح است که در سطح آموزشی، برنامه‌های تخصصی باید به سمت رویکردهای میان‌رشته‌ای حرکت کنند که علاوه بر دانش تاریخی و جغرافیایی، مهارت‌های ارتباطی، روان‌شناسی بین‌فرهنگی، و مدیریت تجربه مسافر را نیز دربر بگیرند.
در سطح سیاست‌گذاری، نهادهای متولی گردشگری باید از رویکردهای تنظیم‌گرانه صرف فاصله گرفته و به سمت مدل‌های مشارکتی که راهنمایان را در فرآیند تصمیم‌سازی دخیل می‌کند، حرکت نمایند و در سطح اجتماعی، بازشناسی این حرفه به‌عنوان یک نقش استراتژیک در توسعه فرهنگی و اقتصادی کشور، باید در گفتمان عمومی تقویت شود.

سخن پایانی
هر ملتی که به میراث فرهنگی خود ارج می‌نهد، ناگزیر باید به کسانی که این میراث را به روایت تبدیل می‌کنند، اعتبار شایسته‌ای ببخشد و راهنمایان گردشگری پل‌هایی هستند که بدون آن‌ها، ثروت تاریخی یک سرزمین در سکوت خود باقی می‌ماند و مسافر، با دستی خالی از معنا، باز می‌گردد.
روز جهانی راهنمایان گردشگری نباید صرفاً یک مناسبت تقویمی باشد. این روز، دعوتی است به بازاندیشی جدی در ساختارها، سیاست‌ها، و نگرش‌هایی که این حرفه را احاطه کرده‌اند و دعوتی که پذیرفتن آن، سود سرشاری برای کل منظومه گردشگری و فرهنگ یک ملت خواهد داشت.

انتهای پیام/