رضا تربتی فعال حوزه گردشگری در یادداشتی نوشت:در جهان امروز، گردشگری دیگر صرفاً به معنای سفر برای تفریح و استراحت نیست. انسان معاصر به دنبال تجربه، فهم تاریخی و لمس واقعیت‌های عمیق‌تر است؛ واقعیت‌هایی که گاه در دل خرابه‌ها، موزه‌های جنگ و مناطق درگیر نزاع شکل می‌گیرند. پدیده‌ای به نام گردشگری جنگ یا گردشگری سیاه (Dark Tourism) سال‌هاست که توجه پژوهشگران و دولت‌ها را به خود جلب کرده و تبدیل به شاخه‌ای قابل تأمل از صنعت جهانی گردشگری شده است.  

جنگ، با تمام تلخی و ویرانی‌اش، در حافظه جمعی ملت‌ها جایگاهی ماندگار دارد. وقتی گردشگر به مناطق جنگی سابق سفر می‌کند، در واقع در جست‌وجوی نوعی فهم تاریخی و عاطفی است؛ فهمی از رنج، مقاومت و بازسازی. بسیاری از کشورها، از ویتنام تا فرانسه و حتی ایران، این ظرفیت را به فرصتی فرهنگی و اقتصادی تبدیل کرده‌اند. شهرهایی که روزی میدان نبرد بودند، اکنون میزبان بازدیدکنندگانی‌اند که می‌خواهند روایت‌ها را از نزدیک بشنوند و آثار بازمانده از دوران نبرد را ببینند.

در ایران، مناطق غرب کشور همچون خرمشهر، دزفول و آبادان، امروز نه فقط نماد مقاومت‌اند بلکه به یکی از محورهای گردشگری فرهنگی تبدیل شده‌اند. کاروان‌های راهیان نور، مثالی برجسته از همین نوع گردشگری هستند که هزاران نفر را به سفر در مسیرهای معنوی و تاریخی می‌کشاند. این سفرها به بازدید از سنگرها، موزه‌ها، یادمان‌ها و مناطق عملیاتی دوران دفاع مقدس اختصاص دارد و ضمن زنده نگه داشتن خاطرات، چشم‌اندازی تازه بر مفهوم وطن و فداکاری ارائه می‌دهد.

اما گردشگری جنگ تنها به ثبت خاطره محدود نمی‌شود؛ بلکه فرصت بزرگی برای درک بین‌المللی، گفت‌وگو و صلح فراهم می‌کند. بازدید از مناطق آسیب‌دیده به گردشگر کمک می‌کند تا پیامدهای واقعی جنگ را از نزدیک ببیند، دردها را لمس کند و از انگیزه‌های صلح‌آمیز میان ملت‌ها حمایت نماید. از نگاه روان‌شناختی، چنین تجربه‌ای می‌تواند سطح همدلی را در انسان افزایش دهد و او را نسبت به ارزش آرامش، همکاری و توسعه حساس‌تر کند.

به لحاظ اقتصادی نیز، گردشگری جنگ می‌تواند نقشی سازنده داشته باشد. در مناطقی که پس از جنگ با رکود مواجه شده‌اند، حضور گردشگران موجب رونق زیرساخت‌ها، اشتغال‌زایی و احیای محلی می‌شود. البته شرط موفقیت این نوع گردشگری، نگاه دقیق و انسانی به موضوع است. نباید رنج انسان‌ها به نمایش سطحی تبدیل شود یا هدف تجاری بر شأن تاریخی و فرهنگی غلبه کند. اصول اخلاقی در طراحی تورها، مدیریت آثار و نحوه روایت واقعه‌ها، اهمیت فراوانی دارد. به همین دلیل، بسیاری از کشورها کمیته‌های راهبردی ویژه برای ساماندهی گردشگری جنگ تشکیل داده‌اند تا میان احترام به تاریخ و بهره‌برداری فرهنگی توازن برقرار شود.

از منظر مدیریت گردشگری، ایجاد زیرساخت‌های روایی مانند موزه‌های تعاملی، مراکز روایتگری، مسیرهای پاک و ایمن، و مستندسازی دیجیتال نقش حیاتی دارد. امروزه فناوری واقعیت مجازی (VR) نیز به بازسازی صحنه‌های تاریخی نبردها کمک کرده و امکان تجربه‌ای زنده‌تر برای بازدیدکنندگان فراهم می‌سازد. افزودن این فناوری‌ها می‌تواند مخاطب جوان را نیز به شناخت واقعی‌تر از گذشته جذب کند و پیوند میان تاریخ و تکنولوژی را تقویت نماید.

در بُعد فرهنگی، گردشگری جنگ فرصتی برای بازتعریف مفهوم میهن‌دوستی و همبستگی اجتماعی است. بازدید از مناطق جنگی و دیدن یادمان شهدا، رابطه‌ای عاطفی میان نسل امروز و دیروز ایجاد می‌کند. این ارتباط از جنس انتقال ارزش‌هاست، نه تبلیغ خشونت؛ از جنس درک فداکاری و امید به صلح، نه بازتولید نفرت. اگر این رویکرد انسانی و واقع‌بینانه در سیاست‌های فرهنگی تداوم یابد، ایران می‌تواند یکی از قطب‌های شاخص گردشگری یادمانی در منطقه شود.

در نهایت، گردشگری و جنگ، گرچه ظاهراً در تضادند، اما ریشه مشترک دارند: هر دو از نیاز انسان به شناخت، بقا و انتقال تجربه سرچشمه می‌گیرند. جنگ، تاریخ را می‌سازد؛ گردشگری آن را بازمی‌خواند، بازگو می‌کند و از دل ویرانی، پلی به سوی آینده می‌سازد. آن‌گاه که گردشگر از سنگر خالی به تماشای افق بازسازی‌شده می‌ایستد، معنای واقعی صلح را درمی‌یابد: صلحی که خاطره دارد، هزینه دارد، و ارزشش را تنها آنان که آن را از دل آتش بازگردانده‌اند، می‌فهمند.

انتهای پیام/