میراثآریا- روستای بهده که در ارزیابیهای ملی توانسته رتبه ششم روستاهای هدف گردشگری کشور را کسب کند، امروز به عنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری فرهنگی در استان هرمزگان شناخته میشود.
بهده نه تنها به دلیل موقعیت طبیعی و معماری بومی خود، بلکه به سبب مجموعهای از آثار تاریخی و آیینهای کهن، به یک گنجینه زنده از میراث تمدنی پسکرانههای خلیج فارس تبدیل شده است.
بهده روستایی با قدمتی چندین هزار ساله است که نشانههای زندگی در آن از دورههای پیش از اسلام تا دوران میانه اسلامی قابل مشاهده است. قرار گرفتن این روستا در مسیرهای تاریخی ارتباطی جنوب ایران باعث شده تا در طول قرنها محل سکونت و فعالیت مردمانی باشد که با طبیعت سخت منطقه سازگار شده و شیوههای خلاقانهای برای زیست در آن ابداع کردهاند.
در بافت تاریخی روستا، ردپای معماری سنتی جنوب ایران به خوبی دیده میشود؛ خانههایی با مصالح بومی، کوچههای باریک و ساختارهایی که برای مقابله با گرما و کمآبی طراحی شدهاند. این ویژگیها بهده را به نمونهای ارزشمند از فرهنگ و سبک زندگی مناطق جنوبی کشور تبدیل کرده است.
در قلب روستای بهده و بر فراز کوهی که به همین نام شناخته میشود، بنای تاریخی «کلات بهده» قرار دارد؛ دژی استوار که قرنها نگهبان این سرزمین بوده است. بقایای این قلعه که قدمت آن به دورههای ساسانی تا اوایل دورههای اسلامی بازمیگردد، نشاندهنده اهمیت راهبردی این منطقه در گذشته است.
این اثر تاریخی در تاریخ اول آذر ۱۳۸۸ با شماره ثبت ۲۸۱۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از آن زمان به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی شهرستان پارسیان شناخته میشود. موقعیت مکانی قلعه، که بر ارتفاعی مشرف به روستا و دشتهای اطراف قرار گرفته، نشان میدهد که سازندگان آن به خوبی از اصول دفاعی و نظامی آگاه بودهاند.
اهمیت کلات بهده تنها به بقایای معماری آن محدود نمیشود؛ بلکه در متون تاریخی نیز از آن یاد شده است. در برخی سفرنامههای دوره قاجار، این قلعه به عنوان دژی با شش برج مستحکم توصیف شده که دارای دو آبانبار و چاهی عمیق موسوم به «دیلاو» بوده است.
وجود چنین سازههایی در ارتفاعات کوهستانی، بیانگر نبوغ مهندسی گذشتگان در تامین منابع آب و ایجاد امنیت در مناطق صعبالعبور است. چاه دیلاو که در دل سنگ حفر شده، یکی از نمونههای جالب توجه از فناوریهای سنتی مدیریت آب در مناطق خشک به شمار میرود.
جاذبههای تاریخی بهده تنها به قلعه کلات محدود نمیشود. در اطراف این روستا آثار متعددی وجود دارد که هر کدام بخشی از تاریخ و فرهنگ این منطقه را روایت میکنند.
از جمله این آثار میتوان به «هشت برکه» اشاره کرد؛ مجموعهای از آبانبارهای قدیمی که برای ذخیره و نگهداری آب باران ساخته شدهاند. این سازهها نمونهای از دانش بومی در مدیریت منابع آبی در مناطق کمآب جنوب ایران هستند.
محوطه باستانی «برّتش» نیز یکی دیگر از نقاط مهم تاریخی در اطراف بهده است که نشانههایی از سکونتهای کهن را در خود جای داده است. علاوه بر آن، وجود «آیین باستانی چارو» که واژه آن در فارسی میانه به معنای ساروج است، نشان میدهد که ساکنان این منطقه از گذشتههای دور با فنون پیشرفته ساختوساز و مصالح مقاوم آشنا بودهاند.
در میان آثار تاریخی بهده، برخی سازهها جلوهای از نبوغ مهندسی مردمان گذشته را به نمایش میگذارند. «آسیابهای آبی فاریاب» نمونهای از این آثار هستند که با استفاده از جریان آب، برای آسیاب کردن غلات مورد استفاده قرار میگرفتند.
همچنین «کلات عالی گنا» و «تونل تاریخی گیریکُنار» از دیگر شگفتیهای تاریخی این منطقه به شمار میروند. تونل گیریکُنار که برای هدایت آبهای باران حفر شده، نمونهای از دانش مهندسی سنتی در کنترل سیلاب و بهرهبرداری از منابع طبیعی است.
چنین سازههایی نشان میدهد که ساکنان این منطقه در طول تاریخ نه تنها با شرایط اقلیمی سخت کنار آمدهاند، بلکه با خلاقیت و ابتکار، راهکارهایی برای استفاده بهینه از منابع طبیعی یافتهاند.
مجموعه این آثار تاریخی و طبیعی باعث شده تا روستای بهده به عنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری فرهنگی در استان هرمزگان مطرح شود. ثبت این روستا در میان برترین روستاهای هدف گردشگری کشور نیز گواهی بر ظرفیتهای ارزشمند آن در حوزه گردشگری است.
بهده تنها یک روستا نیست؛ بلکه روایت زندهای از تاریخ، فرهنگ و تلاش مردمانی است که در حاشیه خلیج فارس، با وجود محدودیتهای طبیعی، تمدنی پویا و ماندگار خلق کردهاند. از دژ تاریخی کلات گرفته تا آبانبارها، آسیابها و تونلهای آبی، همه و همه نشان میدهد که این سرزمین از دیرباز محل شکوفایی دانش بومی و مهندسی سنتی بوده است.
حفظ و معرفی این میراث ارزشمند، نه تنها برای مردم منطقه بلکه برای تاریخ و فرهنگ ایران اهمیت فراوانی دارد. امروز بهده میتواند با تکیه بر گذشته پرافتخار خود، به یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی در جنوب کشور تبدیل شود و داستان هزاران سال زندگی در پسکرانههای خلیج فارس را برای نسلهای آینده روایت کند.
عکسها: اصغر بشارتی
انتهای پیام/
نظر شما