میراث آریا: آینهکاری از هنرهای اصیل ایرانی بوده که معنویت و هنر را در کنار هم نگه داشته است. این هنر سال گذشته توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سازمان یونسکو به ثبت جهانی رسید. به همین مناسبت و هفته جهانی میراث فرهنگی، با نادری فرد آینه کار بقاع متبرکه و کاخ سبز کاخ موزه سعدآباد، در رواق شیخ ابوالفتوح واقع در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) که اتفاقاً آینه کاریهای این رواق متعلق به نادری فرد هست، به گفتوگو نشستیم.
آینهکاری از چه سالی وارد ایران شد؟
از آنجایی که آینهکاری در کاخ ۴۰ ستون و عالی قاپو اصفهان برای ۵۰۰ سال پیش است، نشان میدهد که اولین آینه کاری برای ۵۰۰ سال پیش یا بیشتر است.
از چه سالی آینه کاری در حرمها باب شده است؟
فکر میکنم از ۱۷۰ سال پیش و باید بگویم که آینه کاری از حرمها شروع شد و بعد به کاخها رسید.
این روزها ظهور تکنولوژی به آینه کاری سرعت بخشیده است؟
بله، برای مثال در زمان قدیم یک گل تک بر میشد، یک شمسه ۸ یا ۱۰ یا ۱۲ را به صورت ۲۴ تک آینه میبریدند و کنار هم قرار میدادند تا یک شمسه تولید شود اما الان اینطور نیست و یک شمسه ۸ و ۱۲ را به صورت یک تکه برش داده و میگذارند و سرعت کار بالا رفته است.
شنیده شده که برخی آینهها از خارج به ایران وارد میشده و طی این رفت و برگشت، دچار شکستگی و خردشدگی میشده و به همین دلیل آینه کاری باب شده است. این موضوع سندیت دارد؟
به نظرم سندیتی ندارد. به خاطر اینکه این کارها همگی اشکال هندسی است اصلاً این آینه برای چه وارد ایران شده است که خرد شود برای مثال کارهای باستانی مثل عالی قاپو و چهل ستون قدمت بسیاری دارد و اصلاً طوری نبوده که از خرده آینه درست شود.
هنر آینهکاری را از چه سالی آغاز کردید؟
از سال ۶۱ وارد این هنر به شاگردی محمدرضا نوید شدم. آقای نوید از بستگان ما بود. وقتی من خیلی کوچک بودم داییهای مادرم و حاج عبدالکریم نوید به کربلا میرفتند و در حرم امام حسین (ع) آینه کاری میکردند و به نوعی این شغل آبا و اجدادی ما است. آینه کاریهای کاخ مرمر، کاخ گلستان، کاخ سعدآباد، نیاوران و... همه را خانواده دایی و خالههایم کار کردند که به سفارش آقای نوید بود.
فلسفه آینهکاری چیست؟
در گذشته میگفتند آینهها باعث نورانی شدن امامزاده و حرمها و درخشش ظاهری آنها میشود. اما آینه، انعکاس نور و روح است.
آینهکاریها نقشه و الگوی خاصی دارد؟
آینه کاری سرشار از نقوش هندسی است. اگر هندسه نداشته باشیم آینهها بغل هم جفت نمیشوند. چیزی نیست که خطی باشد و من نوعی بخواهم خودم طراحیاش کنم و حتماً باید زاویه داشته باشد.
چند سال است که به آینهکاری مشغولید؟
از سال ۶۰ مشغول آینه کاری هستم. آخرین کاری که انجام دادم اینجا رواق شیخ ابوالفتوح در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) و سال ۸۱ حرم امام خمینی (ره) بود. به دستور تولیت حرم قرار شد که نقشه این رواق با بقیه رواقهای حرم متفاوت باشد. کل رواقهای این حرم آینه کاری است، اما اینجا گچبری، رنگ، پتینه و آینه کاری همه با هم ترکیب شده است.
در این حرم از تلفیق گچبری با آینهکاری استفاده کردید؟
بله، دررواق شیخ ابوالفتوح از تکنیک پتینه در آینهکاری استفاده کردم. یعنی در واقع شما هم آینهکاری میبینید هم پتینه. بعد از اینها از ستاد بازسازی عتبات تماس گرفتند و ما اولین گروهی بودیم که به نجف رفتیم و رواق حضرت زهرا (س) را آینه کاری کردیم.
زمانی که از عراق به کربلا رفتیم، پیش خودم گفتم یا امام حسین (ع) میشود ما هم یک روزی بیاییم اینجا و کار کنیم؟ دقیقاً یک هفته بعد، از ستاد بازسازی عتبات تماس گرفتند که برای مرمت و آینه کاری حرم امام حسین (ع) میآیید؟ که در همان لحظه قبول کردم. از سال ۹۰ مشغول آینهکاری حرم امام حسین (ع) شدیم. حدوداً از بالای سر مزار حبیب بن مظاهر، رواق دور حرم تا بالاتر از مزار ابراهیم مجاب و برگشت به اول را آینه کاری کردیم. حرمین کاظمین و حرم حضرت رقیه (س)، حرم حضرت معصومه، کاظمین، امامزاده حمزه و... برخی امامزادهها در گلپایگان، امامزاده عمران بن علی در گوگده، امامزاده ۱۷ تن در گلپایگان، امامزاده ابراهیم، سید سادات که همگی در گلپایگان است را آینه کاری کردم. در شهرستانهای مختلفی مثل شیراز، اصفهان، شمال و... نیز کارهایی انجام دادم.
روح معنوی اثر، چطور تعریف میشود؟
وقتی وارد حرمها میشویم فضا و بعد معنوی آدم را احاطه میکند. حتی من به گروهم میگویم حتی اگر برای کار به حرم میآیید، با وضو وارد شوید.
تا به حال اتفاق خاصی در حرمها برای شما رخ داده است؟ یا از معجزاتشان نصیبتان شده است؟
یک بار روز عرفه در حرم امام حسین (ع) کار میکردیم، اما متأسفانه خواب ماندیم و به دعای عرفه در حرم نرسیدیم، وقتی بیدار شدیم، ۲۰ دقیقه به اذان مغرب مانده بود. با ناراحتی وضو گرفتم و به سمت حرم راه افتادم. داخل حرم کنار مزار حبیب بن مظاهر رسیدم. آنقدر شلوغ بود اصلاً نمیشد روی داربست برویم. چشمم افتاد به پلههای داربست و گفتم که اینجا خلوتتر است. وقتی از داربست بالا رفتم، روی داربست یک سجاده رو به قبله پهن شده بود. تا آن زمان اصلاً چنین چیزی وجود نداشت. روی صندلی نشستم و شروع به خواندن دعای عرفه کردم. شاید باور نکنید اما زمان در آن لحظه برای منایستاد تا دعای عرفه که بسیار طولانی است را بخوانم و بعد اذان مغرب شود. هرچه در زندگیم دارم از آقا امام حسین (ع) و ازامیرالمؤمنین (ع) دارم. یکی دیگر از معجزاتشان مشرف شدن به حج تمتع بود، آن زمان پول کافی نداشتم اما از جایی که فکرش را هم نمیکردم پول به دستم رسید.
بزرگترین افتخار و حس شما در زندگی چیست؟
من همیشه به پسرم میگویم همیشه طوری زندگی کن که بگویند او پسر آینه کار حرم هست. یعنی امام حسین (ع) از آبروی خود، به ما بخشیده است.
به طور کلی برای آینه کاریهایتان در حرمها، نقشه خاصی دارید؟
نقشهها و کارهایی که انجام میدادیم فقط کمک خودشان بود. اصلاً من خودم را در حدی نمیدانستم که در این مکانها کار کنم.
زمانی که ضریح جدید امام حسین (ع) را به عراق منتقل کردند، شما آنجا بودید؟
بله، وقتی ضریح جدید امام حسین (ع) را برای نصب آوردند، من کربلا بودم و همزمان مرحوم فرشچیان را دیدم و پای صحبتشان نیز نشستم.
شما تا به حال در کاخها کار کردید؟
مرمت آینه کاریهای کاخ سبز در مجموعه کاخ سعدآباد را در سال ۸۵ انجام دادم.
همان بخشی بوده که الان در حمله رژیم آمریکایی صهیونی تخریب شده است؟
بله، آینه کاریهای کاخ سبز و اتاق انتظار مهمان را در سال ۸۵ مرمت کردم و بعد از اینکه مرمت کردم تا این اواخر دیگر مرمت نشده بود. این بناهای تاریخی متعلق به تمام دنیاست و فقط برای ایران نیست وکار و هنر استادکارهای ایرانی بوده است. چنین جنایتی، فقط بیفرهنگی دشمن آمریکایی صهیونی را نشان داد. مرمت این بنا کار سنگینی است که در ابتدا حاج عبدالکریم نوید تهرانی این مرمت را به عهده گرفت.
بیشترین تخریب در کاخ سبز کدام قسمت بود؟
من نگران سالن مهمان کاخ سبز بودم چراکه آنجا بیشترین کار را انجام داده بودیم که ترکیبی از آینه کاری و گچ بری است.
برای مرمت این سبک بناها، میتوان مواد اولیه با کیفیت قدیمی پیدا کرد؟
بله، اگر متخصص این کار را دعوت کنند حتماً میتواند مرمت را به خوبی انجام دهد.
تفاوت آینه کاری در بقاع متبرکه و سایر مکانها در چیست؟
در حرمها، کار یکنواخت است و نقشهها متفاوت هستند. اما در کاخ و مکانهای خارج از حرمها تجملات دیده میشود. اما موضوع مهمی که وجود دارد، معنویتی است که در حرمها دیده میشود اما در سایر مکانها نیست. برای مثال در حرمها طرح آینه کاری گل و برگ نمیبینید، اما در کاخها میبینید. چه در گچ بری و چه در آینه کاری هیچ کاری مثل آینه کاری در حرم نمیشود. ما اینجا بهترین مواد اولیهمان را استفاده میکنیم.
چطور متوجه میشوید که آینهای نیاز به مرمت دارد؟
قاعده مشخصی دارد، اگر آینه سیاه یا لق شده باشد نیاز به مرمت دارد.
معمولاً بعد از ثبت جهانی یک عنصر در یونسکو، بحث حفاظت و نگهداری از آن مطرح میشود، چطور میخواهید از هنر آینه کاری محافظت کنید؟
از دوستان میخواهم که فقط و فقط با علاقه کار کرده و کار خوبی تحویل دهند. همین باعث میشود کار ماندگاری تحویل دهند. اما اگر به فکر مادیات باشند و بخواهند کار بازاری تحویل دهند دیگر ماندگاری ندارد.
بزرگترین چالشی که در این سالها داشتید چه بوده؟
صنعت آینه کاری اتحادیه کارگری ندارد و ما حتی بازنشستگی نداریم و از همین تریبون میخواهم درخواست کنم که مقامهای مسئول به فکر اتحادیهای برای آینه کارها باشند.
آینده هنر آینه کاری را چطور میبینید؟
اگر توسط اتحادیه یا وزارت میراث فرهنگی و استادهای آینه کاری به این هنر توجه شود، شرایطمان بهتر میشود.
در این سالها اقدامی در راستای آموزش این هنر داشتید تا نسلهای بعدی هم هنر شما را آموزش ببینند؟
افرادی دوست داشتند که در این زمینه آموزش ببینند و ما هم تا جایی که توانستیم کمکشان کردیم.
براساس صحبتی که وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی داشتند، میتوان اماکن فرهنگی را هم آینه کاری کرد. به نظر شما چطور میتوان در اماکن فرهنگی آینه کاری انجام داد؟
همین الان در برخیایستگاههای مترو آینه کاری دیده میشود. همچنین در سال ۸۳ سقف برخی زورخانهها را آینه کاری کردیم.
گزارش از مائده سادات میرفندرسکی
انتهای پیام/
نظر شما