میراثآریا- امروزه پدیده گردشگری، و بهویژه گردشگری طبیعی (اکوتوریسم)، نقش حیاتی در اقتصاد بسیاری از کشورها ایفا میکند. این نوع گردشگری که ریشه در دلبستگی انسان به طبیعت دارد، برخلاف گردشگری انبوه که نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین در زیرساختهای صنعتی (مانند هتلهای لوکس، جادهسازیهای عریض و ناوگان حملونقل گسترده) است، بر تجربه مستقیم و ارزانقیمت از مواهب الهی تأکید دارد. اکوتوریستها افرادی هستند که با کمترین امکانات و با احترام به محیط زیست، به کشف مناظر زیبا، آرامشبخش و متنوع طبیعت میپردازند.
کشورهای دارای تنوع زیستی بالا، همواره موفقتر در جذب این قشر از گردشگران و کسب درآمدهای ارزی شدهاند. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و تنوع اقلیمی فراوان، پتانسیل بالایی برای جذب اکوتوریستها دارد، اما تحقق این امر منوط به شناسایی دقیق ظرفیتها، تدوین برنامههای بهرهبرداری اصولی و آگاهسازی عمومی است.
توسعه اکوتوریسم نهتنها منجر به ایجاد اشتغال و درآمدزایی میشود، بلکه با افزایش حس مسئولیتپذیری بازدیدکنندگان، به حفظ و حراست از منابع طبیعی کمک شایانی میکند. در واقع، اکوتوریسم نوعی بهرهبرداری هوشمندانه، سنجیده و دوستدار محیط زیست است که در آن حفاظت و توسعه دستدردست یکدیگر میدهند.
گردشگری در مناطق حفاظتشده، یکی از شیوههای مهم و پایدار بهرهبرداری از طبیعت است که با هدف آشنایی مردم با ارزشهای زیستمحیطی، افزایش فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد درآمد برای جوامع محلی انجام میشود. این نوع گردشگری اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند هم به حفظ تنوع زیستی کمک کند و هم زمینهای برای توسعه اقتصادی و اجتماعی پیرامون این مناطق فراهم آورد.
مناطق حفاظتشده به دلیل داشتن چشماندازهای طبیعی، گونههای گیاهی و جانوری ارزشمند، و اکوسیستمهای کمنظیر، ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر دارند.
یکی از مهمترین ارکان موفقیت گردشگری در مناطق حفاظتشده، مشارکت جوامع محلی است. زمانی که مردم بومی از منافع گردشگری بهرهمند شوند، انگیزه بیشتری برای حفاظت از محیط پیرامون خود خواهند داشت.
گردشگری در مناطق حفاظتشده زمانی موفق و مفید است که بر پایه حفاظت، آموزش، مشارکت محلی و مدیریت علمی شکل بگیرد. در این صورت، طبیعت حفظ میشود و همزمان فرصتی برای توسعه گردشگری مسئولانه و پایدار فراهم میآورد.
پتانسیلهای استثنایی استان زنجان در بستر ملی
توسعه اکوتوریسم در استان زنجان با تکیه بر تنوع اقلیمی و زیستبومهای غنی، فرصتی طلایی برای رونق اقتصادی پایدار است. استان زنجان با داشتن ۱۹ درصد مساحت تحت حفاظت ملی، پتانسیل بینظیری برای جذب طبیعتگردان داخلی و خارجی دارد. تبدیل این ظرفیتها از «حفاظت صرف» به «بهرهبرداری اصولی»، میتواند اشتغالزایی موثر و درآمدزایی ارزی را به ارمغان آورد. مدیریت یکپارچه مناطق حفاظتشده انگوران، سرخآباد و شکار ممنوعها، زیرساخت لازم برای گردشگری مسئولانه را فراهم میکند.
توسعه زیرساختهای کمهزینه و سازگار با محیط زیست، بدون تخریبهای حساس، کلید موفقیت در این حوزه است. همکاری نهادهای محلی و دولتی جهت آگاهسازی جامعه و ایجاد انگیزه برای حفظ طبیعت، ضرورتی اجتنابناپذیر است. اکوتوریسم به عنوان جایگزینی سبز برای فعالیتهای مخرب، میتواند اقتصاد محلی را متحول و زنجان را به قطب گردشگری غرب کشور تبدیل کند. در نهایت، برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری هدفمند، این استعدادهای بالقوه را به واقعیتی پایدار و سودآور برای جامعه تبدیل خواهد کرد.
استان زنجان با مساحتی بالغ بر ۲۲.۱۶۴ کیلومترمربع (معادل ۳۶.۱ درصد از کل مساحت کشور)، به دلیل تنوع آبوهوایی، تغییرات ارتفاعی چشمگیر و تنوع گونههای گیاهی و جانوری، جایگاه ویژهای در نقشه طبیعی ایران دارد.
معرفی و تحلیل مناطق کلیدی طبیعتگردی و حفاظتشده استان زنجان
استان زنجان به دلیل قرارگیری در کمربند کوهستانی زاگرس و برخورداری از تنوع اقلیمی بالا، یکی از غنیترین استانیهای ایران از نظر زیستبومها و منابع طبیعی محسوب میشود. توسعه اکوتوریسم در این استان منوط به شناخت دقیق، مستندسازی و مدیریت پایدار این پتانسیلهاست.
در ادامه، دو مورد از مهمترین و ارزشمندترین مناطق حفاظتشده و پناهگاههای حیاتوحش استان که از نظر اکولوژیک وردشدانات دارند. خرس قهوهای، گرگ، روباه، شغال و سیاهگوش.
پرندگان: تنوع پرندگان در این منطقه بسیار بالاست و شامل گونههای مهاجر و بومی میشود. پرندگانی چون آنقوت (در حال انقراض)، تنجه، لکلک سیاه، فلامینگو، قو، درنا و پلیکان (که در فصل مهاجرت در تالابهای پیرامون دیده میشوند) در این ناحیه یافت میشوند.
آبزیان: رودخانههای خروشان قزلاوزن و انگورانچای میزبان انواع ماهیان قزلآلا از جمله کپور، سیاهکولی، زردپر و ماشماهی هستند که پتانسیل بالایی برای ورزشهای آبی مانند قایقرانی و ماهیگیری تفریحی دارند. منطقه حفاظت شده انگوران، نگین درخشان طبیعت شمالغرب.
منطقه حفاظت شده و پناهگاه حیات وحش انگوران
ایران، مقصدی بینظیر برای دوستداران حیات وحش، عکاسان طبیعت و گردشگران ماجراجو است. این منطقه با تنوع زیستی خیره کننده و مناظر کوهستانی زاگرس، تجربهای آرامش بخش و در عین حال هیجانانگیز را فراهم میکند. این منطقه در محل تلاقی استانهای زنجان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان واقع شده است. مساحت کل: ۱۲۵.۰۰۰ هکتار، منطقه حفاظت شده: ۹۰.۰۰۰ هکتار و پناهگاه حیات وحش: ۳۵.۰۰۰ هکتار است.
تنوع ۱۷۱ گونه گیاهی، شامل انواع بوته ها، درختچهها و گونههای علفی، در فصل بهار فرشی از گلهای وحشی را در دامنههای زاگرس میگستراند؛ منظرهای فوق العاده برای علاقه مندان به طبیعت گردی و گیاهشناسی است.
برای گردشگران طبیعتگرد، انگوران تماشاخانهای از حیاتوحش است:
حیاتوحش (فرصتهای دیدنی)؛ پستانداران: حضور قوچ و میشهای ارمنی، کل و بز، خرس قهوهای، گرگ، روباه، شغال و سیاهگوش که بهترین زمان برای مشاهده، سحرگاه یا غروب در مناطق امن و با راهنمای مجرب است. پرندگان (بهشت پرندهنگری): حضور پرندگان مهاجر مانند لکلک سیاه، فلامینگو، قو، درنا و پلیکان، این منطقه را به مقصدی ایدهآل برای عکاسان پرندگان تبدیل کرده است و آبزیان: رودخانههای قزلاوزن و انگورانچای با وجود ماهیانی نظیر کپور و زردپر، جذابیتهای خاص خود را دارند.
منطقه حفاظتشده سرخآباد
منطقه سرخآباد به عنوان یکی از قطبهای گردشگری استان زنجان، به دلیل دسترسی آسانتر نسبت به انگوران و نزدیکی به شهرهای مهم، اهمیت ویژهای در توسعه گردشگری منطقه دارد.
موقعیت این منطقه در جنوبغربی شهرستان طارم و در شمالغربی شهر زنجان قرار دارد. این موقعیت استراتژیک، دسترسی به آن را برای مسافران و طبیعتگردان شهر زنجان و مناطق مجاور بسیار تسهیل میکند، مجموع وسعت این منطقه حفاظتشده حدود ۱۲۰.۰۰۰ هکتار است و ویژگی منحصربهفردسرخآباد با قرارگیری در دامنههای جنوبی زاگرس و نزدیک به رودخانه قزلاوزن، دارای اقلیمی معتدل و کوهستانی است که بستر مناسبی برای تنوع زیستی فراهم کرده است.
پوشش گیاهی منطقه سرخآباد غنی و متنوع است و به سه دسته کلی تقسیم میشود: درختان و درختچهها: عمدتاً شامل جنگلهای بلوط که نقش حیاتی در جلوگیری از فرسایش خاک و حفظ منابع آب ایفا میکنند. گونههایی مانند گون، بادام کوهی و گایا نیز در مراتع دیده میشوند. گیاهان دارویی و معطر: به دلیل شرایط خاص اقلیمی، سرخآباد میزبان گونههای فراوانی از گیاهان دارویی مانند آویشن، مریمگلی و زنیان است که پتانسیلی برای گردشگری سلامت و اقتصادی ایجاد میکنند و چمنزارها و علفهای مرتعی: بخش وسیعی از منطقه پوشیده از چمنزارهای طبیعی است که هم برای گردشگری (پیادهروی و کمپینگ) و هم برای چرا دامهای وحشی اهمیت دارند.
منطقه سرخآباد زیستگاه گونههای ارزشمند حیات وحش است که حفظ آنها اولویت اصلی مدیریت این منطقه است: پستانداران: این منطقه پناهگاه اصلی آهوی ایرانی (بوزینه) در استان زنجان است. همچنین گونههایی مانند پلنگ ایرانی، خرس، گرگ، روباه، شغال و شغال خاکستری در این ناحیه مشاهده میشوند. پرندگان: تنوع پرندگان در سرخآباد بسیار بالاست. از جمله پرندگان شکاری میتوان به عقاب طلایی، عقاب سیاه و جغد اشاره کرد. همچنین پرندگانی مانند کبک دریا (که در ایران نادر است) و انواع مرغابیها در فصل مهاجرت به تالابها و رودخانههای اطراف سرخآباد مهاجرت میکنند و سایر گونهها: خزندگان و دوزیستان متنوعی نیز در این منطقه یافت میشوند که نشاندهنده سلامت اکوسیستم آبوهوایی منطقه است.
انتهای پیام/
نظر شما