میراثآریا: در میان دهها تکیه و هیئت مذهبی پایتخت، «تکیه شوفرها» از جمله آیینگاههایی است که نهتنها قدمتی نزدیک به هشت دهه دارد، بلکه به واسطه پیوند عمیق با هویت صنفی رانندگان تهران، به بخشی از میراث معنوی و آیینی این شهر بدل شده است؛ تکیهای که هر سال با فرارسیدن ماه محرم، گاراژی قدیمی در حوالی میدان قزوین را به حسینیهای سرشار از شور و ارادت حسینی تبدیل میکند.
میراثآریا در یکی از شبهای دهه نخست محرم، مهمان این تکیه قدیمی شد؛ جایی که هنوز عطر هیئتهای اصیل تهران قدیم در فضای آن جاری است.
اجرای تعزیه و آیین عزاداری تکیه شوفرها در سال ۱۴۰۱ در فهرست ملی میراث ناملموس به ثبت رسیده است.
تکیهای در قلب تهران قدیم
تهران قدیم هفت دروازه داشت و «دروازه قزوین» یکی از مهمترین آنها به شمار میرفت؛ دروازهای که روزگاری محل تردد مسافران و کاروانهایی بود که از تهران به سمت قزوین و کرج رهسپار میشدند.
در مجاورت همین دروازه تاریخی، گاراژ حاج حسین عظیمی قرار داشت؛ گاراژی که در میانه دهه ۱۳۲۰، به واسطه عشق و ارادت صاحبش به حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، هویت تازهای یافت.
حاج حسین عظیمی، از رانندگان و فعالان شناختهشده این محدوده، در سال ۱۳۲۴ تصمیم گرفت در ایام دهه اول محرم، کسب و کار خود را تعطیل کند، گاراژ را سیاهپوش سازد و آن را در اختیار عزاداران حسینی قرار دهد. تصمیمی که امروز پس از گذشت بیش از ۸۰ سال، همچنان پابرجاست و نسل سوم خانواده عظیمی پرچم آن را در دست دارد.
پس از درگذشت حاج حسین، فرزندش حاجعباس عظیمی مسئولیت اداره تکیه را برعهده گرفت و اکنون رامتین عظیمی، فرزند حاجعباس، این سنت دیرینه را ادامه میدهد.
گاراژی که ده روز در سال از تپش اقتصادی بازمیایستد
در نگاه نخست، هیچ نشانی از یک تکیه در ورودی این مجموعه دیده نمیشود. در روزهای عادی سال، اینجا گاراژی فعال و محل رفتوآمد خودروها و رانندگان است؛ اما با آغاز ماه محرم، همهچیز تغییر میکند.
رانندگان، فعالیت روزانه خود را متوقف میکنند، خودروها از محوطه خارج میشوند و جای آنها را بیرقهای سیاه، کتیبههای قدیمی، سماورها، صندلیهای عزاداران و صدای مرثیهخوانی میگیرد.
این گاراژ حدود ۸۰۰ متر مربع وسعت دارد که نزدیک به ۳۰۰ متر مربع آن در ایام محرم به فضای برگزاری مراسم عزاداری اختصاص مییابد.
در واقع، تکیه شوفرها نمادی از ترجیح عشق و ارادت به امام حسین(ع) بر منفعت اقتصادی است. رانندگانی که سالهاست باور دارند برکت کار و زندگیشان را از سفره سیدالشهدا(ع) گرفتهاند و به همین دلیل، هر سال دهه نخست محرم را وقف عزاداری میکنند.
بازگشت به هیئتهای اصیل تهران
با ورود به تکیه، گویی زمان متوقف میشود. دیوارهای سیاهپوش، کتیبههای دستدوز، پردههای نقالی، علامتهای قدیمی و شیوه برگزاری مراسم، همگی یادآور هیئتهای سنتی و اصیل تهران قدیم هستند.
بخش قابل توجهی از اشیای موجود در این تکیه، قدمتی نزدیک به هشت دهه دارند. بسیاری از کتیبهها، بیرقها، ظروف پذیرایی و حتی استکانها و نعلبکیهای مورد استفاده، متعلق به دهههای نخست تاسیس تکیهاند و با دقت و حساسیت فراوان نگهداری میشوند.
در میانه تکیه، علامتی طلاکوب و قدیمی خودنمایی میکند؛ اثری سفارشی که حدود ۷۰ سال قدمت دارد و نام مبارک حضرت سیدالشهدا(ع) بر آن نقش بسته است. این آثار، بخشی از حافظه تاریخی آیینهای عزاداری تهران به شمار میآیند.
پردههایی که عاشورا را روایت میکنند
یکی از شاخصترین جلوههای بصری تکیه شوفرها، پردههای نقالی آن است؛ آثاری ارزشمند که همگی به صورت دستی خلق شدهاند و هیچکدام چاپی نیستند.
بر روی این پردهها، صحنههایی از واقعه غدیر، قیام مختار، روز رستاخیز و مهمتر از همه، حوادث عاشورا به تصویر کشیده شده است. این پردهها نهتنها جنبه تزئینی دارند، بلکه سالها به عنوان ابزاری برای روایتگری و انتقال مفاهیم دینی و تاریخی به نسلهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاند.
پردهخوانی و نقالی، از مهمترین هنرهای آیینی ایرانی به شمار میروند و حضور این آثار در تکیه شوفرها، بر ارزش فرهنگی و میراثی آن افزوده است.
همه چیز با عشق آغاز شد
رامتین عظیمی، فرزند دوم حاجعباس عظیمی و از نسل سوم متولیان تکیه شوفرها، در گفتوگو با میراثآریا درباره پیشینه این تکیه میگوید: محل فعلی تکیه از ابتدا در میدان قزوین قرار داشته است. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در مسیر ورودی و خروجی تهران، محل تردد اتوبوسها و خودروهایی بود که به سمت کرج و قزوین حرکت میکردند.
وی ادامه میدهد: پدربزرگم حاج حسین عظیمی، که بنیانگذار تکیه و صاحب این گاراژ بود، در سال ۱۳۲۴ با همراهی رانندهها و از روی عشق و ارادت به امام حسین(ع)، این مراسم را پایهگذاری کرد و امسال وارد هشتاد و یکمین سال برگزاری آن میشویم.
عظیمی درباره شیوه برگزاری مراسم نیز توضیح میدهد: در سالهای نخست، مراسم بیشتر شامل چهارپایهخوانی و مداحی سنتی بود اما بعدها تعزیه نیز به آن افزوده شد و در سالهای اخیر تقریبا در تمام روزهای دهه اول محرم، تعزیهخوانی در این تکیه برگزار میشود.
وی تاکید میکند: همه تعزیهخوانها الزاما راننده یا شوفر نبودند. برخی از آنها از میان مردم عادی بودند اما همه با عشق به اهلبیت(ع) در این مراسم حضور پیدا میکردند.
هزینه شخصی، عشق خانوادگی
عظیمی با اشاره به شیوه تأمین هزینههای تکیه میگوید: پدربزرگم از ابتدا با هزینه شخصی این تکیه را اداره میکرد و هنوز هم همین روال ادامه دارد. عشق به امام حسین(ع) در خانواده ما نسل به نسل منتقل شده است.
وی درباره نگهداری وسایل تکیه نیز اظهار میکند: پس از پایان دهه اول محرم، همه وسایل با دقت فراوان در انباری همین گاراژ نگهداری میشوند. حتی بسیاری از قوریها، استکانها و نعلبکیها بیش از ۸۰ سال قدمت دارند؛ مگر آنهایی که شکسته یا مرمت شده باشند.
او معتقد است راز ماندگاری تکیه شوفرها، در صداقت و خلوص نیتی نهفته است که از آغاز در آن وجود داشته است.
عظیمی میگوید: آنچه از فطرت انسان برخیزد، بیتردید بر دل مینشیند. تکیه شوفرها هم به دلیل قدمت، فضای معنوی و لطف مردم، برای بسیاری از افراد جذاب و دلنشین است.
معجزهای در آستانه محرم
وی در بخش دیگری از سخنانش به برگزاری مراسم سال گذشته اشاره میکند و میگوید: سال گذشته به دلیل شرایط ناشی از جنگ ۱۲ روزه، پدرم تصمیم داشت مراسم برگزار نشود، اما تنها چهار روز مانده به آغاز محرم، تصمیم به برپایی تکیه گرفته شد.
عظیمی ادامه میدهد: در مدت زمانی بسیار کوتاه و به شکلی شگفتانگیز، همه امور آماده شد و توانستیم مراسم را برگزار کنیم. این اتفاق را چیزی جز لطف و عنایت امام حسین(ع) نمیدانیم.
تکیه شوفرها؛ میراثی زنده از تهران
تکیه شوفرها امروز سندی زنده از تاریخ اجتماعی تهران، فرهنگ صنفی رانندگان و استمرار آیینهای سنتی عزاداری در پایتخت است.
در روزگاری که بسیاری از مظاهر زندگی مدرن، سبکهای سنتی عزاداری را تحت تأثیر قرار دادهاند، این تکیه همچنان با همان حال و هوای قدیمی، چراغ سنتهای اصیل حسینی را روشن نگه داشته است؛ چراغی که بیش از هشت دهه است در قلب تهران میسوزد و هر سال با فرارسیدن محرم، بار دیگر روشنتر از گذشته، عشق به سیدالشهدا(ع) را روایت میکند.
انتهای پیام/
نظر شما