میراثآریا: در روزهای نهم و دهم ماه محرم (تاسوعا و عاشورا)، از ابتدای صبح تا غروب این روزها، قشرهای گوناگون مردم شهر قم در قالب دستههای عزاداری در سوگ شهادت حضرت اباعبدالله حسین(ع) و یاران با وفای ایشان میگریند و در هر کوچه و خیابان آن، نوای «یا حسین(ع)» طنینانداز میشود.
عاشورا در قم تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ روزی است که نبض شهر با نام امام حسین(ع) میتپد؛ از محلههای قدیمی تا خیابانهای مرکزی، صدای طبل، سنج و مرثیه در فضای شهر میپیچد و هر گوشه این شهر روایتی از داغی را بازگو میکند که قرنها است، بر دل شیعیان سنگینی میکند.
در خیابانهای منتهی به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، موج عزاداران لحظهای متوقف نمیشود؛ دستههای سینهزنی و زنجیرزنی یکی پس از دیگری حرکت میکنند و صحنهای حرم مطهر مملو از زائرانی است که از شهرها و کشورهای مختلف خود را به این مکان مقدس رساندهاند؛ زمزمه زیارت عاشورا، نوحههای جانسوز و اشکهای بیاختیار، فضای حرم مطهر را به دریایی از اندوه و دلدادگی تبدیل کرده است.
در میان جمعیت، نسلهای گوناگون در کنار یکدیگر دیده میشوند؛ پیرغلامانی که دههها است، در این روز علم و پرچم عزا را بر دوش میکشند، جوانانی که با شور حسینی سینه میزنند و کودکانی که اولین درسهای عشق به ائمه اطهار(ع) را در آغوش خانوادههای خود میآموزند. حضور دستههای عزاداری از استانهای دیگر کشور و نیز دستههای عزاداری طلاب خارجی از جلوههای دیگر این عزاداریهاست.
برگزاری نماز جماعت در ظهر تاسوعا و عاشورا توسط مردم و دستههای عزاداری در خیابانها و صحنهای بارگاه ملکوتی بانوی کرامت(س) یکی از جلوههای ویژه این روزها است که عاشقان خاندان عصمت و طهارت(ع)، به تأسی از مولای خود، نماز ظهر عاشورا را به جماعت و در اول وقت برگزار میکنند.
مسجد مقدس جمکران، بقعههای متبرک امامزادگان(ع)، مسجدها، حسینیهها، تکیهها و بیوت مراجع عظام تقلید نیز در این روز شاهد حضور خیل عزاداران حسینی هستند که در سوگ شهادت سرور و سالار شهیدان کربلا به عزاداری میپردازند و سخنرانان در این آیینها به تبیین فرهنگ عاشورایی و حسینی میپردازند.
تکیه چهلاختران
آیین عزاداری عاشورایی هیأت امامزاده موسی مبرقع(ع) تکیه چهلاختران شهر قم در سال ۱۳۹۷ به شماره ۱۵۰۰ در فهرست ملی میراثناملموس ایران به ثبت رسیده است و ظهر عاشورا، دسته سوگواری این تکیه همراه با سایر دستههای عزاداری برای عرض تسلیت به سمت بارگاه ملکوتی کریمه اهل بیت(ع) حرکت میکند.
عزاداران این محله قدیمی با حرکت از جوار امامزاده موسی مبرقع(ع) به سمت حرم مطهر حضرت معصومه(س)، جلوهای از سنتهای ریشهدار عزاداری و وفاداری به مکتب عاشورا را به نمایش میگذارند. حضور پرشمار سادات در این دسته عزاداری از جمله ویژگیهای آن است.
محله چهلاختران یکی از کهنترین محلات مذهبی شهر قم است. امامزاده موسی مُبَرْقَع(ع) فرزند بلافصل امام جواد(ع) -نهمین امام شیعیان- یکی از امامزادگان واجبالتعظیم مشهور استان قم است. حرم مطهر حضرت موسی مبرقع(ع) در شهر قم، خیابان آیتالله طالقانی (آذر) قرار دارد و پس از بارگاه ملکوتی حضرت فاطمه معصومه(س) و مسجد مقدس جمکران شاخصترین مکان زیارتی قم است. قدمت مجموعه بناهای چهلاختران به قرن ۹ هجری قمری باز میگردد و با شماره ۹۶۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
روضه امام حسین(ع) در خانههای تاریخی و قدیمی
نوای روضه و ذکر مصیبت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در روزهای ماه محرم، در حیاطهای خاطرهانگیز خانههای تاریخی و قدیمی همچون خانههای طباطبایی و مرحوم سیدعبدالله برقعی شهر قم نیز طنینانداز میشود.
شماری از خانههای تاریخی و قدیمی شهر قم که یادگاری از معماری اصیل ایرانی هستند، در دهه نخست محرم میزبان محافل روضه خانگی می شوند، مجالسی که نشان میدهد، فرهنگ حسینی نهتنها در حسینیهها و مسجدها؛ بلکه در متن زندگی مردم و در دل خانههای قدیمی این شهر نیز جریان دارد و محرم، هر سال روح تازهای در کالبد این بناهای تاریخی میدمد و آنها را به مأمنی برای اشک، معرفت و دلدادگی به حضرت سیدالشهداء(ع) تبدیل میکند.
حسینیه کربلایی تقی
تکیه کربلایی تقی شهر قم نیز، مجاور قدمگاه تاریخی حضرت فاطمه معصومه(س)، یک قرن است که در دهه اول محرم اقامه عزا میکند. این بیرق خانگی حتی در دوران خفقان رضاخانی و ممنوعیت روضهها نیز پایین نیامد و چراغش از صبح تا ظهر روشن ماند. پایداریِ عاشقانهای که به مرور زمان، همسایگان را هم پای کار آورد تا با گشودن درِ خانههایشان، میدان میر را به حسینیهای به وسعت یک محله تبدیل کنند.
مشعلگردانی نجفیها
آیین سنتی مشعلگردانی هر سال در شبهای هشتم، نهم و دهم ماه محرم توسط نجفیهای مقیم قم برگزار میشود. در این مراسم عزاداران پس از اجتماع در مسجد امام رضا(ع) واقع در گذرخان دسته عزاداری خود را به حرکت در میآورند و برای عرض تسلیت به کریمه اهل بیت(ع) راهی حرم مطهر بانوی کرامت(س) میشوند.
شعلههای سرخ در تاریکی شب، نمادی از آتشزدن خیمههای اهل بیت(ع) است و صدای کوبنده طبلها، خاطره هجوم سپاه یزید به خیمهگاه حسینی را تداعی میکند. این مراسم هر ساله هزاران نفر از مشتاقان فرهنگ عاشورا را به خیابانهای اطراف حرم مطهر میکشاند و یکی از ماندگارترین تصاویر محرم قم را رقم میزند.
مشعلگردانی یکی از قدیمیترین عزاداریهای سنتی ویژه اهالی نجف اشرف به شمار میرود و شرکتکنندگان به صورت نمادین برای یاری حضرت سیدالشهداء(ع) اعلام آمادگی میکنند.
آیین مشق شمشیر
یکی از آیینهای محرم قم، مراسم سنتی مشق شمشیر نجفیهای مقیم این شهر است، آیینی که ریشه در فرهنگ عزاداری مردم نجف اشرف دارد و هر سال در شبهای ششم و هفتم محرم برگزار میشود.
در این مراسم، عزاداران با شمشیرهایی نمادین و در قالب دستهای منظم از حسینیه نجفیها واقع در گذرخان به سمت حرم مطهر حضرت معصومه(س) حرکت میکنند. حرکت منظم دسته، نوای حماسی مرثیهها و حضور پرشور عزاداران، این مراسم را به یکی از چشمگیرترین جلوههای عزاداری محرم در قم تبدیل کرده است.
این آیین بازآفرینی تاریخی لحظاتی است که حبیبابنمظاهر، حضرت ابوالفضل العباس(ع) و یاران وفادار امام حسین(ع) در واپسین ساعات پیش از عاشورا برای دفاع از ولایت و آرامشبخشی به اهل حرم آماده جانفشانی شدند.
حرکت ۹۰۰ هیأت مذهبی قم در روزهای تاسوعا و عاشورای به سمت حرم مطهر
روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی در شهر قم، روزهای اوج حضور هیأتهای مذهبی در خیابانهاست. از چهارراه بازار و بافت تاریخی شهر گرفته تا خیابانهای منتهی به حرم مطهر، صدها دسته سینهزنی و زنجیرزنی به راه میافتند.
حدود ۹۰۰ هیأت مذهبی طی این دو روز با نظم خاص و در قالب دستههای عزاداری سینهزنی و زنجیرزنی برای عرض تسلیت به آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س) مشرف میشوند.
مراسم خیمهسوزان
ظهر عاشورا در ابتدای بلوار پیامبر اعظم(ص)، آیین خیمهسوزان با حضور گسترده مردم، تعزیهخوانان و هنروران برگزار میشود. پس از اجرای تعزیه ظهر عاشورا، خیمههای نمادین به یاد خیمههای سوخته اهل بیت(ع) در آتش فرو میرود و شعلههای آن بار دیگر داغ مصیبت عاشورا را در دل عزاداران زنده میکند.
عزاداران پس از این مراسم، در حالی که گرداگرد خیمههای نیمسوخته عزاداری میکنند، مسیر حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع) را در پیش میگیرند.
کاروان اسرای کربلا؛ عاشورا در قاب تعزیه
یکی از تأثیرگذارترین برنامههای محرم قم، حرکت کاروان نمادین اسرای کربلا در شام غریبان است. در این آیین، گروههای تعزیهخوان با بازسازی صحنههای اسارت اهل بیت(ع)، مسیر خود را به سمت حرم مطهر طی میکنند.
حضور کودکان، بانوان و شبیهخوانان در قالب کاروان اسرا، فضایی عاطفی و تأملبرانگیز ایجاد میکند و روایت عاشورا را از دل تاریخ به متن جامعه امروز میآورد.
شام غریبان
با غروب عاشورا، حال و هوای قم رنگ دیگری میگیرد و شام غریبان در حرم مطهر حضرت معصومه(س) و خیابانهای اطراف آن و بقاع متبرک امامزادگان(ع) با حضور خیل عظیم عزاداران حسینی برگزار میشود.
شمعهای روشن، زمزمههای آرام روضه، اشکهای بیاختیار و سکوتی آمیخته با اندوه، تصویری متفاوت از سوگواری را پیش چشم زائران قرار میدهد و این شب، قم روایتگر غربت خاندان پیامبر(ص) و تنهایی بازماندگان کربلاست.
تکایای کهن؛ حافظان سنتهای عاشورایی
تکیه میدان میر، تکیه سنگسیاه، تکیه میرزای قمی، تکیه شاهخراسان، تکیه عشقعلی، تکیه پنجهعلی، تکیه متولیباشی و دهها تکیه دیگر، هر یک برگ زرینی از تاریخ عزاداری قم را روایت میکنند.
این مراکز مذهبی طی قرنها محل برگزاری تعزیه، روضه و گردهمایی عاشقان ائمه اطهار(ع) بودهاند و هنوز نیز بخشی از هویت مذهبی شهر را شکل میدهند.
محرم قم تنها مجموعهای از مراسم نیست؛ مجموعهای از سنتهای زنده است و گلمالی با تربت حضرت سیدالشهدا(ع)، حرکت دسته سادات در روز عاشورا، دسته تاریخی شاهحمزه در شب تاسوعا، نمایش کاروان اسرا و دهها رسم دیگر، همچنان در میان مردم قم جریان دارد. این آیینها نشان میدهد که عاشورا در قم تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ حقیقتی زنده است که نسلبهنسل منتقل شده است و همچنان در تار و پود زندگی مردم حضور دارد.
نخلگردانی روستای دستگرد
آیینهای گوناگونی از جمله نخلگردانی در ماههای محرم و صفر در شهرها و روستاهای استان قم برگزار میشود که از آن جمله میتوان به آیین نخلگردانی ظهر عاشورا در روستای دستگرد در شهرستان کهک اشاره کرد.
نخلگردانی مراسمی است که شیعیان برخی مناطق به عنوان تشییع نمادین پیکر امام حسین(ع) در عزاداری روز عاشورا برگزار میکنند. در این مراسم اتاقکی شبیه تابوت با پوشش سیاه و آراسته با انواع شالهای رنگارنگ و آینه در حسینیهها، تکیهها و یا محلهایی که در آن عزاداری محرم برگزار میشود؛ توسط مردم حمل میشود.
استان قم دارای سه شهرستان قم، جعفرآباد و کَهَک و هفت شهر قم، قَنوات، سَلَفچِگان، دستجِرد، جعفریه، قاهان و کهک است.
انتهای پیام/
نظر شما