میراث آریا: در طالقان، جایی میان کوهها و روستاهایی که هنوز صدای زندگی گذشته در کوچههایش شنیده میشود، ساختمانی آرامآرام شکل گرفته که قرار است حافظه یک منطقه را در خود نگه دارد. قصه موزه روستایی طالقان، قصه نگرانی برای چیزهایی است که اگر ثبت نشوند، ممکن است در گذر زمان از میان بروند؛ قصه ابزارهایی که سالها در خانههای روستایی ماندهاند، روایتهایی که سینهبهسینه منتقل شدهاند و سبک زندگی مردمی که بخشی از هویت این سرزمین را ساختهاند.
این قصه از سالها پیش در ذهن محرم سلطانی، زاده روستای موچان طالقان، آغاز شد؛ مردی که به گفته خودش میتوانست این مجموعه را در زمین شخصی خود و به عنوان یک پروژه خصوصی بسازد، اما ترجیح داد مسیر دیگری را انتخاب کند؛ مسیری که پایان آن تجربهای از مشارکت میان مردم، میراث فرهنگی و یک دغدغه شخصی برای حفظ فرهنگ بومی باشد.
موزه روستایی طالقان حالا پس از سالها پیگیری و حدود سه سال عملیات اجرایی، مرحله ساخت را پشت سر گذاشته است؛ بنایی که هزینه ساخت آن را سلطانی بهطور کامل تامین کرده است، اما خودش تأکید دارد که روایت اصلی این پروژه نباید به نام یک فرد محدود شود؛ آنچه برایش اهمیت دارد، شکلگیری یک تجربه مشارکتی است، چراکه معتقد است میراث فرهنگی زمانی ماندگار میشود که مردم خود را در حفظ و روایت آن سهیم بدانند.
محرم سلطانی با اشاره به مسیری که از یک دغدغه فرهنگی آغاز شد و به ساخت موزهای رسید که قرار است روایتگر زندگی و هویت روستایی طالقان باشد، اظهار کرد: ایده ساخت این موزه مربوط به امروز و دیروز نیست و من بیش از ۱۰ سال این دغدغه را دنبال میکردم. همیشه این سوال برایم مطرح بود که چگونه میتوان بخشی از فرهنگ، سبک زندگی و هویت روستایی طالقان را حفظ کرد و به نسلهای آینده معرفی کرد.
سازنده موزه روستایی طالقان افزود: در نهایت این پیگیریها به یک ایده عملی تبدیل شد و تصمیم گرفتم مجموعهای ایجاد کنم که بتواند بخشی از میراث فرهنگی منطقه را در خود جای دهد. امروز خوشحالم که عملیات ساختمانی این مجموعه به پایان رسیده و یک گام مهم در مسیر تحقق این ایده برداشته شده است.
سلطانی با اشاره به آغاز عملیات اجرایی پروژه گفت: ساخت این مجموعه از سال ۱۴۰۲ آغاز شد و حدود ۲۰ روز پیش عملیات عمرانی آن به پایان رسید. البته پایان ساخت ساختمان به معنای پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مرحله مهمتری است؛ مرحلهای که باید محتوا، آثار و روایتهای فرهنگی این موزه شکل بگیرد.
او توضیح داد: یک ساختمان زمانی تبدیل به موزه میشود که در آن زندگی، فرهنگ و تاریخ یک جامعه روایت شود. اگر فقط یک بنا ساخته شود، یک ساختمان است؛ اما زمانی که مردم در آن حضور پیدا کنند، آثار خود را ارائه دهند و خاطرات و هویت یک منطقه در آن ثبت شود، تبدیل به یک مجموعه فرهنگی خواهد شد.
سازنده موزه روستایی طالقان با اشاره به نگاه خود نسبت به عنوان خیرساز گفت: ممکن است از نظر حقوقی این پروژه خیرساز باشد، اما من همیشه تأکید کردهام که مفهوم اصلی این کار، مشارکت است. خیر بودن فقط به تأمین هزینه ساخت محدود نمیشود؛ مهم این است که یک مجموعه چگونه در ادامه مسیر به جامعه تعلق پیدا کند.
او ادامه داد: من امکان این را داشتم که این پروژه را در زمین شخصی خودم اجرا کنم و یک مجموعه خصوصی داشته باشم، اما چنین هدفی نداشتم. اگر قرار بود فقط یک ساختمان برای خودم ساخته شود، مسیر سادهتر بود، اما دغدغه من چیز دیگری بود؛ دغدغه من فرهنگ و هویت یک منطقه بود.
سلطانی اظهار کرد: وقتی انسان از یک منطقه میآید، با فرهنگ و خاطرات آن منطقه ارتباط عمیق دارد. طالقان مجموعهای از سنتها، شیوه زندگی، معماری، آیینها و خاطرات مردمی است که سالها در این منطقه زندگی کردهاند.
او افزود: بسیاری از این داشتههای فرهنگی اگر ثبت و معرفی نشوند، به مرور زمان از بین میروند. هدف از ایجاد این موزه این است که بخشی از این میراث حفظ شود و نسل جوان بداند گذشته این منطقه چگونه بوده است.
سلطانی با اشاره به نخستین رایزنیها با ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان البرز گفت: در سال ۱۴۰۰ موضوع را با مسئولان وقت ادارهکل مطرح کردم. به آنها گفتم که طرح و ایده را دارم و آمادهام تمام مراحل طراحی، معماری، ساخت و هزینههای اجرای پروژه را شخصا بر عهده بگیرم، اما درخواست من این است که این مجموعه در نهایت یک پروژه مشارکتی باشد.
او افزود: از ابتدا تأکید داشتم که معماری این بنا باید با هویت منطقه هماهنگ باشد؛ از مصالح گرفته تا فرم معماری و المانهایی که در ساختمان استفاده میشود، باید ارتباطی با فرهنگ بومی طالقان داشته باشد.
این فعال فرهنگی توضیح داد: نزدیک به دو سال گفتوگو و بررسی انجام شد تا شرایط اجرای پروژه فراهم شود. در نهایت در سال ۱۴۰۲ توافقنامه شکل گرفت و عملیات اجرایی آغاز شد. در این مسیر مدیران و کارشناسان مختلفی در ادارهکل میراث فرهنگی استان البرز حضور داشتند و اصل موضوع برای من همیشه این بود که پروژه از ابتدا تا انتها با هماهنگی میراث فرهنگی پیش برود.
سلطانی درباره اهمیت مدیریت آینده این مجموعه گفت: بنا شده است که موزه به صورت هیئت امنایی اداره شود که البته تصمیم نهایی طی جلسهای گرفته خواهد شد . اعتقاد دارم یک مجموعه فرهنگی زمانی موفق خواهد بود که افراد و گروههای مختلف در آن نقش داشته باشند. اگر یک موزه فقط وابسته به تصمیم یک فرد یا یک مجموعه باشد، مشارکت واقعی شکل نمیگیرد. موزه باید فضایی باشد که مردم احساس کنند بخشی از آن هستند و در حفظ و توسعه آن نقش دارند.
او تاکید کرد: اگر قرار است این پروژه الگویی برای آینده باشد، باید تجربه مشارکت آن دیده شود. هدف من این است که دیگران هم ببینند میتوان با همکاری مردم و نهادهای فرهنگی، اتفاقهای ماندگار ایجاد کرد.
سازنده موزه روستایی طالقان درباره آخرین وضعیت این مجموعه گفت: عملیات ساختمانی به صورت کامل پایان یافته است. زیرساختهای لازم از جمله سیستم اعلام حریق نیز نصب شده و ساختمان آماده ورود به مرحله بهرهبرداری است. زمان افتتاح رسمی به تصمیم ادارهکل میراث فرهنگی البرز و طی شدن مراحل اداری و تخصصی مربوط میشود، زیرا بعد از ساخت بنا، بخش مهم دیگری آغاز میشود که شامل آمادهسازی محتوای موزه و انتخاب آثار است. باید آثار مربوط به میراث روستایی طالقان جمعآوری و ساماندهی شود. این کار نیازمند تخصص است و کارشناسان حوزه موزهها باید در این زمینه تصمیمگیری کنند.
این فعال فرهنگی توضیح داد: همچنین باید از مردم طالقان دعوت شود تا اگر اشیا، ابزارها یا آثار قدیمی مرتبط با فرهنگ منطقه در اختیار دارند، بتوانند آنها را برای نمایش در اختیار موزه قرار دهند. این اقدام خود یک مشارکت فرهنگی بزرگ خواهد بود.
سلطانی در پایان گفت: امیدوارم این موزه بتواند خانهای برای روایت فرهنگ طالقان باشد؛ خانهای که فقط متعلق به یک فرد یا یک دوره زمانی نباشد، بلکه متعلق به مردم منطقه و نسلهای آینده باشد.
موزه خانه روستایی طالقان؛ روایت مشارکت مردم در صیانت از میراث فرهنگی البرز
در ادامه شهباز محمودی، گفت: شکلگیری موزه خانه روستایی طالقان حاصل نگاه مسئولانه یکی از دوستداران میراث فرهنگی به ضرورت حفظ و معرفی داشتههای فرهنگی این منطقه است؛ فردی که با مراجعه به ادارهکل میراث فرهنگی البرز، پیشنهاد ایجاد چنین موزهای را مطرح و آمادگی خود را برای مشارکت در اجرای این طرح اعلام کرد.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز افزود: با توجه به اینکه این خیر از اهالی طالقان بود و شناخت دقیقی از ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی این شهرستان داشت، تفاهمنامهای میان ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز و این خیر میراث فرهنگی منعقد شد و عملیات اجرایی ساخت موزه آغاز شد.
او با اشاره به روند پیشرفت این پروژه گفت: خوشبختانه مراحل مربوط به ساخت بنا و بخشهای سازهای موزه به طور کامل به پایان رسیده و اکنون پروژه وارد مرحله تجهیز، آمادهسازی فضای داخلی و چیدمان آثار شده است.
محمودی ادامه داد: در همین راستا حدود دو هفته گذشته از مدیرکل موزههای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دعوت شد تا از این مجموعه بازدید کند. در این بازدید، ظرفیتهای موزه، فضای اختصاص یافته و برنامههای پیشبینی شده برای نحوه نمایش آثار بررسی شد و مورد استقبال و تأیید قرار گرفت.
او با بیان اینکه تجهیز موزه نیازمند همکاری و تأمین اعتبار است، تصریح کرد: مقرر شده بخشی از اعتبارات مورد نیاز برای آمادهسازی ویترینها و تجهیزات نمایشگاهی از سوی وزارت میراث فرهنگی و بخشی نیز از سوی خیر پروژه تأمین شود تا فرآیند چیدمان داخلی هرچه سریعتر انجام شود.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز با اشاره به تأمین آثار مورد نیاز برای این موزه اظهار کرد: بخشی از اشیای تاریخی موجود در مخزن ادارهکل میراث فرهنگی استان برای نمایش در این مجموعه آماده شده و در آینده نزدیک به طالقان منتقل خواهد شد. علاوه بر این، با توجه به ارتباط و تعامل خوبی که خیر پروژه با مردم روستاهای مختلف طالقان دارد، قرار است بخشی از اشیای تاریخی، فرهنگی و مردمشناختی که سالها در خانههای مردم این منطقه نگهداری شده، با رضایت مالکان به موزه اهدا شود تا بخشی از سبک زندگی، آداب و رسوم و فرهنگ بومی طالقان برای نسلهای آینده حفظ و معرفی شود.
محمودی توضیح داد: موزه خانه روستایی طالقان میتواند به عنوان یک مرکز فرهنگی برای معرفی هویت تاریخی و اجتماعی منطقه عمل کند و فرصتی باشد تا مردم و گردشگران با بخشی از میراث ناملموس و ملموس این شهرستان آشنا شوند.
این مسئول درباره زمان افتتاح این مجموعه نیز بیان کرد: برنامهریزی ما این است که در صورت فراهم شدن شرایط، تا شهریورماه فرآیند چیدمان داخلی به پایان برسد و پس از آن مراسم افتتاحیه برگزار شود. البته اگر این زمانبندی محقق نشود، به محض آماده شدن کامل موزه، آن را برای بازدید عموم افتتاح خواهیم کرد.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز در ادامه درباره شیوه مدیریت و بهرهبرداری از این موزه نیز گفت: با توجه به علاقه و دغدغه خیر پروژه برای حفظ و ماندگاری این مجموعه، موضوع بهرهبرداری هیئت امنایی از موزه در حال بررسی است و هنوز تصمیم نهایی در این خصوص گرفته نشده است.
او تأکید کرد: این خیر هیچ نگاه اقتصادی و درآمدی به این پروژه ندارد و هدف اصلی او این است که این مجموعه حفظ شود و مردم بتوانند از آن بازدید کنند. دغدغه اصلی وی معرفی فرهنگ و تاریخ طالقان و قرار گرفتن این موزه در خدمت جامعه است.
محمودی خاطرنشان کرد: در حال حاضر در حال بررسی اعضای پیشنهادی هیئت امنا هستیم و قرار است در جلسهای که به زودی برگزار میشود، درباره ساختار مدیریتی و نحوه بهرهبرداری از موزه تصمیمگیری شود. در صورت نهایی شدن این ساختار، خیر پروژه نیز به عنوان یکی از اعضای هیئت امنا حضور خواهد داشت.
این مسئول در پایان گفت: موزه خانه روستایی طالقان نمونهای از ظرفیت مشارکت مردم در حفاظت از میراث فرهنگی است؛ تجربهای که نشان میدهد همراهی دوستداران میراث فرهنگی میتواند نقش مهمی در حفظ هویت تاریخی مناطق مختلف کشور داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما