ملیحه فخاری فعال رسانه در یادداشتی نوشت: سفر به روستاهای تاریخی مناطق کویری ایران، فرصتی ارزشمند برای لمس بخشهایی کمتر دیدهشده از هویت فرهنگی و تاریخی کشور است؛ هویتی که در سکوت کویر، اما با صلابت و استواری، قرنها دوام آورده است. در یکی از این سفرها، مقصد روستای بیاضه از توابع شهرستان خور و بیابانک در استان اصفهان بود؛ روستایی که نام آن با یکی از شاخصترین و شگفتانگیزترین قلعههای خشتی ایران پیوند خورده است.
ورود به بیاضه، با چشماندازی متفاوت آغاز میشود؛ جایی که بافت روستایی آرام و ساده، ناگهان در کنار بنایی عظیم و استوار معنا پیدا میکند. قلعه بیاضه با قامت بلند و دیوارهای خشتی سترگ خود، نهتنها عنصر غالب منظر روستا، بلکه قلب تپنده تاریخ آن است. این قلعه، نمونهای برجسته از معماری دفاعی در اقلیم کویری بهشمار میرود که با وجود گذر قرنها، همچنان استحکام و هویت خود را حفظ کرده است.
قلعه بیاضه به شماره ۴۷۰۱ و در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و بهعنوان یکی از آثار تاریخی مهم کشور، جایگاه ویژهای در میراث معماری خشتی ایران دارد. قدمت این بنا را برخی پژوهشگران بیش از ۱۵۰۰ سال و متعلق به دوران ساسانی میدانند؛ دورهای که ساخت دژها و استحکامات دفاعی نقش مهمی در حفظ امنیت سکونتگاهها داشته است.
آنچه در نخستین مواجهه با قلعه بیاضه توجه هر بازدیدکنندهای را جلب میکند، وسعت و سلامت کمنظیر بنا است. این قلعه با بهرهگیری از مصالح بومی همچون خشت و گل ساخته شده و ساختار آن بهگونهای طراحی شده که در برابر شرایط سخت اقلیمی کویر، از جمله گرمای شدید روز و سرمای شب، مقاوم باشد. دیوارهای ضخیم، برجهای دیدبانی مرتفع، راهروهای پیچدرپیچ و فضاهای داخلی متعدد، نشاندهنده دانش فنی و تجربه معمارانی است که با شناخت دقیق محیط، بنایی ماندگار خلق کردهاند.
در جریان این بازدید، فضای قلعه همچنان روایتگر کارکرد تاریخی آن است. قلعه بیاضه در گذشته، پناهگاه امن مردم روستا در زمان ناامنیها و یورش راهزنان بوده و ساکنان روستا در مواقع خطر، زندگی جمعی خود را در دل این دژ مستحکم سامان میدادند. وجود فضاهای ذخیره آذوقه، محلهای سکونت و برجهای مراقبت، گواهی روشن بر نقش حیاتی این بنا در حیات اجتماعی و امنیتی منطقه است.
نکته قابل توجه این سفر، حضور اخیر وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در روستای بیاضه در روز پیش از بازدید بود؛ موضوعی که نشاندهنده توجه به ظرفیتها و ارزشهای تاریخی این منطقه است. این همزمانی، بیش از آنکه جنبه تشریفاتی داشته باشد، یادآور اهمیت قلعه بیاضه بهعنوان یکی از شاخصترین آثار تاریخی کویر مرکزی ایران و ضرورت توجه مستمر به حفاظت و معرفی آن است.
قلعه بیاضه، فراتر از یک بنای تاریخی، ظرفیت تبدیلشدن به یکی از کانونهای مهم گردشگری فرهنگی و تاریخی در منطقه خور و بیابانک را دارد. قرارگیری در مسیر گردشگری کویر، نزدیکی به سایر جاذبههای طبیعی و تاریخی و برخورداری از بافت روستایی اصیل، این امکان را فراهم میکند تا تجربهای متفاوت و عمیق برای گردشگران رقم بخورد. در عین حال، توسعه گردشگری در این منطقه میتواند نقش مهمی در رونق اقتصادی روستا و ایجاد اشتغال پایدار برای جامعه محلی ایفا کند.
از منظر حفاظت میراثفرهنگی، قلعه بیاضه نمونهای ارزشمند از بناهایی است که با وجود گذر زمان، همچنان نیازمند مرمت اصولی، نگهداری مستمر و مدیریت صحیح بازدید است. حفظ اصالت معماری، جلوگیری از مداخلات ناهماهنگ و توجه به ظرفیتهای آموزشی و پژوهشی این بنا، از جمله موضوعاتی است که میتواند در برنامهریزیهای آینده مورد توجه قرار گیرد.بازدید از قلعه بیاضه، تجربهای است که نهتنها با تماشای یک اثر تاریخی، بلکه با درک عمیقتری از شیوه زیست، مقاومت و خلاقیت انسان در دل طبیعت کویری همراه است. این قلعه، روایت زندهای از همزیستی انسان و محیط، و نمادی از هوشمندی معماران ایرانی در بهرهگیری از حداقل امکانات برای خلق حداکثر پایداری است.
بیاضه و قلعه تاریخی آن، امروز بیش از هر زمان دیگری شایسته دیدهشدن، معرفی دقیق و حفاظت آگاهانه هستند. ثبت ملی این اثر، گامی مهم در مسیر صیانت از آن بوده است؛ اما تداوم این مسیر، نیازمند توجه، برنامهریزی و مشارکت همهجانبه است. قلعه بیاضه همچنان استوار در دل کویر ایستاده؛ یادگاری ارزشمند از گذشته که میتواند نقشی مؤثر در آینده گردشگری و هویت فرهنگی منطقه ایفا کند.
انتهای پیام/
نظر شما