فرزاد شریفی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی ایلام در یادداشتی نوشت: یکی از این شگفتیها غار «برهزرد» یا «کَنا تاریکه» است؛ غاری رازآلود و کمتر دیدهشده که در ارتفاعات سیوانکوه واقع شده و همچون دنیایی پنهان در دل زمین، زیبایی و هراس را همزمان در خود جای داده است. این غار در مسیر ارتباطی شهر ایلام به درهشهر و در نزدیکی روستای پاکل قرار دارد و همین موقعیت جغرافیایی خاص، سبب شده سالها از نگاه گردشگران و حتی بسیاری از طبیعتگردان حرفهای دور بماند.
غار برهزرد تنها یک جاذبه طبیعی نیست؛ بلکه تجربهای از ورود به جهانی متفاوت است. نخستین مواجهه با آن، ورودی بسیار کوچک و تنگی است که برای عبور باید به حالت سینهخیز حرکت کرد. همین ورودی دشوار، مانند دروازهای نمادین است؛ گویی طبیعت قصد دارد تنها افراد جسور و آماده را به قلمرو درونی خود راه دهد. پس از عبور از این دهانه باریک، فضا ناگهان گسترش مییابد و دالانهایی پیچدرپیچ و تالارهایی وسیع پیش چشم ظاهر میشود که برخی از آنها ارتفاعی بیش از دوازده متر دارند. این تضاد میان ورودی تنگ و فضای داخلی وسیع، نخستین شگفتی غار است.
درون غار، دنیایی از سازههای آهکی شکل گرفته که حاصل هزاران سال فرایند زمینشناسی هستند. استالاگمیتها و استالاکتیتها با اشکال گوناگون، از ستونهای عظیم گرفته تا پردههای سنگی ظریف، همچون مجسمههایی طبیعی در سکوت ایستادهاند. بلورهای سنگی در نور چراغ غارنوردان میدرخشند و حوضچهای از آب زلال در یکی از بخشها، انعکاس این ساختارها را دوچندان میکند. این جلوهها نهتنها ارزش گردشگری، بلکه اهمیت علمی غار را نیز نشان میدهند؛ زیرا هر یک از این ساختارها سندی زنده از تاریخ زمین و تغییرات اقلیمی گذشته محسوب میشوند.
اما آنچه غار برهزرد را رازآلودتر میکند، شرایط خاص محیطی آن است.
هوای درون غار بهشدت سرد و سنگین است و میزان اکسیژن در برخی بخشها بسیار پایین گزارش شده است. همین ویژگی باعث شده حیات جانوری در آن شکل نگیرد و سکوتی مطلق بر فضا حاکم باشد؛ سکوتی که تنها با صدای قطرههای آب یا حرکت آرام بازدیدکنندگان شکسته میشود. این شرایط نشان میدهد ورود به غار بدون تجهیزات تخصصی و تجربه کافی در غارنوردی میتواند خطرناک باشد و همین موضوع، ضرورت توجه به اصول ایمنی و حفاظت از این اثر طبیعی را برجسته میکند.
از منظر گردشگری، غار برهزرد نمونهای از ظرفیتهای ناشناخته طبیعتگردی در غرب ایران است. بسیاری از مناطق طبیعی کشور به دلیل نبود معرفی مناسب یا زیرساختهای دسترسی، همچنان مهجور ماندهاند؛ در حالیکه اگر بهدرستی شناسانده شوند، میتوانند به قطبهای مهم گردشگری تبدیل شوند. این غار نیز چنین ظرفیتی دارد، جاذبهای منحصربهفرد که میتواند علاقهمندان زمینشناسی، ماجراجویان و طبیعتدوستان را به خود جذب کند، بیآنکه نیازمند ساختوساز گسترده یا تغییر در بافت طبیعی باشد.
با این حال، توسعه گردشگری در چنین مکانهایی باید با رویکردی مسئولانه همراه باشد. غارها اکوسیستمهای حساسی دارند و کوچکترین دخالت انسانی ممکن است به تخریب سازههایی بینجامد که شکلگیری آنها هزاران سال زمان برده است. لمس استالاگمیتها، روشن کردن آتش، یا ورود بدون برنامه میتواند بهسادگی این میراث طبیعی را آسیبپذیر کند. بنابراین معرفی غار برهزرد باید همزمان با فرهنگسازی برای حفاظت از آن صورت گیرد؛ رویکردی که در بسیاری از کشورهای جهان بهعنوان اصل اساسی گردشگری پایدار شناخته میشود.
غار «کنا تاریکه» در حقیقت نمادی از ناشناختههای طبیعت ایران است؛ یادآور این واقعیت که هنوز در دل کوهها و دشتها، جلوههایی وجود دارد که دیده نشده و داستانهایی که روایت نشدهاند.
چنین مکانهایی نهتنها ارزش طبیعی دارند، بلکه میتوانند الهامبخش پژوهشهای علمی، مستندسازیهای محیطی و حتی تولید آثار هنری باشند. شاید همین رازآلود بودن و سکوت سنگین، مهمترین جذابیت غار باشد؛ جایی که انسان در برابر عظمت زمان و طبیعت، کوچکی خود را بیش از همیشه احساس میکند.
در نهایت، غار برهزرد را باید گنجینهای پنهان دانست؛ گنجینهای که اگرچه تاریک و کماکسیژن است، اما سرشار از زیبایی، شگفتی و درسهایی درباره صبر طبیعت و گذر زمان است.
حفظ این میراث نهتنها مسئولیت نهادهای متولی، بلکه وظیفه همه دوستداران طبیعت است تا این شاهکار خاموش، همچنان در دل کوههای سیوانکوه پایدار بماند و نسلهای آینده نیز فرصت دیدن آن را داشته باشند.
انتهای پیام/
نظر شما