فاطمه داوری مشاور و سخنگوی معاونت میراث‌فرهنگی کشور در پی حملات متجاوزانه رژیم صهیونیستی و آمریکا، در یادداشتی از خسارت معنوی به میراث ناملموس جهانی در زمان جنگ و حقوق ملی و بین المللی در این موارد، نوشت: انتظار از یونسکو برای پاسداری از میراث جهانی «سنت‌های فرهنگی و اجتماعی افطار» و «نوروز».

در حقوق ملی و بین المللی، مفهوم خسارت دو بعد «مادی» و «معنوی» دارد. در حقوق میراث فرهنگی نیز در کنار «خسارت مادی»؛ «خسارت معنوی» مورد توجه و ملاحظه اصلی است که مستقلاً و یا مبتنی بر نتیجه خسارات مادی به میراث فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرد. دلیل اصلی اهمیت «خسارات معنوی» در حوزه میراث فرهنگی، ریشه در هدف اصلی حفاظت که همان «اهمیت فرهنگی» است دارد و وجوه ارزشی میراث را در بر می گیرد.

عزم جامعه جهانی برای توجه به «بعد ناملموس میراث فرهنگی» ریشه در گروه‌ها و جوامعی دارد که دارای بنیان‌های غنی و پایدار به عنوان منبعی برای استقرار و دوام فرهنگی بشریت هستند از این رو است که حفظ «اهمیت فرهنگی» میراث به عنوان رکن حفاظت و پاسداری از آن بر شمرده می شود و این منابع را عملا به ذخایر زیست فرهنگی و اکولوژیکی انسان و جوامع تبدیل می کند که در صورت هرگونه «مخاطره مادی» منتهی به «مخاطرات معنوی» شده و حیات فرهنگی جوامع و گروه های انسانی را با خسارت جدی مواجه می کند.

 تصویب کنوانسیون پاسداری از میراث ناملموس (2003م) که منتج به ثبت میراث ناملموس جهانی و ترویج برنامه های پاسداری جهانی از آن شده گامی مهم از سوی جامعه جهانی برای ممانعت از بروز مخاطرات معنوی و فرهنگی به گروه ها و جوامع است و در چارچوب این کنوانسیون، یونسکو به عنوان متولی جهانی این امر، باید نقشی اصلی در اتخاذ اقدامات حقوقی پیشگیرانه و حمایتی برای «پاسداری از میراث ناملموس» و ممانعت از بروز «مخاطرات معنوی» ناشی از تعارض به این میراث داشته باشد.جمهوری اسلامی ایران با پیوستن به این کنوانسیون، از جمله کشورهای پیشرو در عرصه جهانی برای حفظ و پاسداری از بخش مهمی از میراث جوامع فرهنگی در غرب آسیا و در بین کشورهای اسلامی است.

ایران بانی ثبت جهانی دو میراث ناملموس «افطار و سنت‌های فرهنگی و اجتماعی آن» و «نوروز» در سطحی بین الدولی است که در پهنه فرهنگی غرب آسیا و در بین کشورهای اسلامی؛ آیین ها، سنت ها و بروزهای فرهنگی و دینی دارد و بخش مهمی از هویت فرهنگی و اجتماعی این جوامع را تشکیل داده است.

 تهاجم نظامی غیرقانونی، غیرانسانی و غیرفرهنگی آمریکا و رژیم صهیونی در ماه مبارک رمضان و در آستانه نوروز؛ در کنار سایر آسیب‌های گسترده انسانی؛ شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران و بخش زیادی از کشورهای برخوردار از این دو عنصر میراث ناملموس را تحت تاثیر قرار داده و عملا به مانع و خسرانی برای این دو آیین و سنت فرهنگی و دینی تبدیل شده که مصداقی بارز برای مغایرت با اهداف فرهنگی یونسکو و کشورهای عضو و مبین «وقوع خسارات معنوی به این دو میراث ناملموس» در جوامع و کشورهای میزبان است و منابع فرهنگی جهانی را دچار مخاطره کرده است.

امروز شاهدیم با تهاجم و شکل گیری جنگ در ماه مبارک رمضان توسط متخاصمین، که ایران و کشورهای مسلمان منطقه را به صورت مستقیم و غیرمستقیم درگیر کرده است عملا عنصر فرهنگی «سنتهای اجتماعی و فرهنگی افطار» به عنوان میراث ناملموس جهانی در ایران و تعداد زیادی از کشورهای مسلمان منطقه تحت تاثیر مستقیم قرار گرفته و دچار اختلال اجتماعی و فرهنگی شده که مبین مفهوم عملی «خسارت معنوی به میراث ناملموس جهان» است.

علاوه بر «سنتهای اجتماعی و فرهنگی افطار» شاهدیم با وقوع این تهاجم و جنایات جنگی و انسانی مترتب، «سنت ها و آیین های پیش از نوروز» نیز به عنوان عنصری ثبت جهانی شده در جوامع میزبان محلی به شدت تحت تاثیر قرار گرفته و عملا در مغایرت با رویه های تکلیفی جامعه جهانی برای پاسداری از این دو میراث ناملموس است.این شرایط، فرصت تاملی جدی برای جامعه فرهنگی جهانی و انتظاراتشان از یونسکو است. تکلیف است و انتظار می‌رود یونسکو در چارچوب رسالتی که موجب تاسیس اش بوده علاوه بر نقش آفرینی در ممانعت از بروز «خسارات مادی به میراث فرهنگی» که متاسفانه در این چند روز شاهد آن در آثار ثبت جهانی و ملی ایران از کاخ گلستان در تهران گرفته تا قلعه فلک الافلاک در لرستان و کاخ چهل ستون در اصفهان که همگی سرمایه‌های فرهنگی برای آسیا و جهان است هستیم، یونسکو فصلی خاص را به اتخاذ رویکرد مناسب برای ممانعت از بروز «خسارات معنوی به میراث ناملموس جهانی» رقم بزند و یقیناً عدم ورود یونسکو در این برهه حساس، نقضی جدی برای ماهیت این نهاد و فلسفه وجودی کنوانسیون پاسداری از میراث ناملموس فرهنگی است و موجب سرافکندگی جامعه فرهنگی جهانی خواهد شد.

انتهای پیام/