مرتضی موسویان، رئیس هیئت‌مدیره انجمن سواد رسانه‌ای ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به نقش تعیین‌کننده رسانه‌ها در تحولات معاصر و به‌ویژه در میدان جنگ شناختی، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که امروز فعالان رسانه‌ای و تحلیلگران باید به آن توجه کنند، شیوه بهره‌برداری دشمن از رسانه در چارچوب جنگ شناختی است. در حال حاضر شاهد فعالیت هدفمند بنگاه‌های جنگ افروزی مانند «اینترنشنال» هستیم که با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیچیده، نقش اتاق عملیات و فریب دشمنان را ایفا می‌کند.

وی با اشاره به ماهیت قدرت در نظام رسانه‌ای جهان افزود: خروجی هر رسانه، متناسب با اراده و منافع صاحبان آن شکل می‌گیرد. رسانه‌ها نه تنها ابزار روایت‌گری، بلکه ابزار شکل‌دهی به واقعیت‌های ادراکی در افکار عمومی هستند. در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران در میدان تقابل با رژیم صهیونیستی و ایالات متحده در بسیاری از عرصه‌ها دست برتر را دارد، نظام رسانه‌ای این جریان‌ها با بهره‌گیری از سازوکارهای پیچیده سانسور و عملیات روانی تلاش می‌کند این واقعیت را پنهان کرده و ضعف‌های خود را انکار کند.

موسویان در ادامه با مروری بر تحولات تاریخی رسانه بیان کرد: پس از جنگ جهانی دوم، رسانه‌ها عمدتا در اختیار صاحبان سرمایه و قدرت قرار داشتند و به عنوان بازوی تحقق اهداف آنان عمل می‌کردند. اما با ورود به هزاره سوم و گسترش فناوری‌های ارتباطی، به‌ویژه تلفن‌های هوشمند، پدیده «شهروند خبرنگار» شکل گرفت و ساختار اطلاع‌رسانی دچار تحول اساسی شد. با این حال، رسانه‌های جریان اصلی همچنان نقش قابل توجهی در شکل‌دهی به افکار عمومی ایفا می‌کنند.

وی با اشاره به تحولات ساختاری جوامع انسانی افزود: امروز جهان وارد مرحله «جامعه شبکه‌ای» شده است؛ مرحله‌ای که پس از جامعه صنعتی، جامعه اطلاعاتی و جامعه دانشی شکل گرفته است. پیش از سال ۲۰۰۵ تلاش‌هایی در نشست تونس صورت گرفت تا مدیریت اینترنت از انحصار ایالات متحده خارج و تحت نظارت سازمان ملل قرار گیرد، اما این تلاش‌ها با شکست مواجه شد و همچنان ساختار حکمرانی اینترنت در اختیار قدرت‌های محدود باقی مانده است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن سواد رسانه‌ای ایران تاکید کرد: در جامعه شبکه‌ای، خود شبکه به یک رسانه عظیم تبدیل می‌شود و هر فردی که در این ساختار نقش ایفا می‌کند، به نوعی بخشی از این رسانه بزرگ محسوب می‌شود. از همین رو، ایجاد یک شبکه هوشمند داخلی و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی مستقل برای کشور ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است تا جامعه بتواند در برابر جنگ شناختی مصونیت بیشتری پیدا کند.

او با اشاره به ضرورت طراحی نقشه راه رسانه‌ای پس از جنگ گفت: ایران باید به سمتی حرکت کند که در عین حفظ دسترسی به زیرساخت‌های جهانی اینترنت، وابستگی ساختاری به آنها نداشته باشد. جامعه شبکه‌ای پیشرفته‌ای که بتواند نیازهای اقشار مختلف را تأمین کند، نه‌تنها مانع گرایش مخاطبان به رسانه‌های معاند می‌شود، بلکه ظرفیت تولید روایت‌های معتبر و اثرگذار را نیز افزایش می‌دهد.

موسویان در ادامه با اشاره به تحول ماهیت جنگ‌ها اظهار داشت: جنگ‌های امروز در عرصه داده، رسانه و ذهن مخاطب نیز جریان دارند. مفهوم «جامعه شبکه‌ای» حتی در حوزه نظامی نیز وارد شده است. برای مثال، سامانه‌های یکپارچه پدافند هوایی یا جنگنده‌های نسل جدید مانند اف-۳۵ با تکیه بر شبکه‌های داده‌ای و هوش مصنوعی عمل می‌کنند و اطلاعات را از طریق هاب‌های مرکزی میان واحدهای مختلف به اشتراک می‌گذارند. این نمونه‌ای روشن از کاربرد پارادایم شبکه‌ای در حوزه دفاعی است.

وی افزود: رسانه نیز ناگزیر باید خود را با همین پارادایم تطبیق دهد، زیرا رسانه‌های شبکه‌ای در عصر حاضر تأثیری به مراتب عمیق‌تر از رسانه‌های سنتی دارند. با این حال، در سال‌های گذشته در ایجاد یک جامعه رسانه‌ای شبکه‌محور در کشور به اندازه کافی موفق نبوده‌ایم و این موضوع نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌گذاری‌ها و زیرساخت‌ها است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن سواد رسانه‌ای ایران تاکید کرد: پس از جنگ، همان‌گونه که در حوزه نظامی به درک عمیق‌تری از الگوهای جدید جنگ دست یافتیم، در حوزه رسانه نیز باید سطح دانش و فهم خود از رسانه‌های شبکه‌ای را ارتقا دهیم و زیست‌بوم رسانه‌ای کشور را بر اساس منطق جامعه شبکه‌ای بازتعریف کنیم. در این مسیر، آموزش و تربیت نیروهای حرفه‌ای که بتوانند در این زیست‌بوم جدید نقش‌آفرینی کنند، اهمیتی راهبردی دارد.

وی با اشاره به ضرورت استقلال فناورانه و رسانه‌ای کشور گفت: وابستگی شدید به سرویس‌های خارجی نظیر گوگل و جیمیل و همچنین ناکامی برخی پروژه‌های داخلی مانند پست الکترونیکی ملی، نشان‌دهنده وجود خلأهای جدی در زیرساخت‌های ارتباطی کشور است. ایجاد شبکه هوشمند داخلی و تقویت خدمات بومی، یکی از پیش‌شرط‌های اساسی برای تحقق استقلال رسانه‌ای و کاهش آسیب‌پذیری در برابر جنگ شناختی است.

موسویان در پایان خاطرنشان کرد: برای تحقق یک جامعه شبکه‌ای پیشرفته و خودکفا، باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که دسترسی به سرورهای خارجی صرفا برای دریافت اطلاعات جدید و در شرایط ضروری مورد استفاده قرار گیرد. در این مسیر، ایجاد سرورهای داخلی «میرور» برای ارائه محتوا با سرعت بالا و بدون وابستگی به ترافیک بین‌الملل می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر در تقویت زیرساخت‌های ارتباطی کشور باشد.

انتهای پیام/