معصومه طارمی کارشناس حفظ و احیای صنایع‌دستی استان قزوین در یادداشتی نوشت: همزمان با فرا رسیدن روز جهانی و هفته صنایع‌دستی، توجه به هنرها و رشته‌هایی که با تلاش هنرمندان و فعالان این حوزه از فراموشی نجات یافته‌اند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، در میان این هنرها پاپیه‌ماشه یکی از رشته‌های ارزشمند صنایع‌دستی است که طی سال‌های اخیر در استان قزوین بار دیگر احیا شده و توانسته جایگاه خود را در میان هنرهای بومی و خلاقانه باز یابد.

پاپیه‌ماشه هنری است که با استفاده از کاغذ، مقوا، سریش و .. به دو روش تولید خمیری و لایه‌لایه، آثاری تزئینی و کاربردی خلق می‌کند. این هنر علاوه بر ارزش‌های زیبایی‌شناختی، نمونه‌ای از تلفیق خلاقیت، مهارت‌های سنتی و بهره‌گیری از مواد در دسترس به شمار می‌رود.

 پاپیه‌ماشه در ایران از دوره صفویه رواج یافت و همگام با سایر هنرهای سنتی رشد و تکامل پیدا کرد. این هنر در دوره قاجار نیز با تغییراتی در نقوش و شیوه‌های تزئینی به حیات خود ادامه داد و به یکی از شاخص‌ترین هنرهای وابسته به کتاب‌آرایی و ساخت اشیای تزئینی تبدیل شد. قزوین به دلیل جایگاه ویژه خود در تاریخ هنر ایران، نقش مهمی در توسعه این رشته داشته است.

 با انتقال پایتخت صفویان به قزوین در دوران شاه تهماسب صفوی، بسیاری از هنرها و صنایع‌دستی در این شهر رونق گرفتند و ساخت اشیاء به روش پاپیه‌ماشه نیز در میان هنرمندان قزوینی رواج یافت.

بر اساس کتاب «قزوین در گذرگاه هنر»، هنر قلمدان‌سازی و پاپیه‌ماشه در دوره‌های صفویه و قاجاریه به اوج شکوفایی خود رسید و قزوین از عهد شاه تهماسب تا اواخر دوره قاجار یکی از مراکز مهم تولید این آثار در کشور محسوب می‌شد.

از استادان برجسته این رشته در قزوین می‌توان به حاج محمدصالح مذهب، کاووس مصور و شیخ هاشم قلمدان‌ساز اشاره کرد که آثار ارزشمند آنان بخشی از میراث هنری استان را تشکیل می‌دهد و نمونه‌هایی از آن در موزه شهر قزوین نگهداری می‌شود.

احیای این رشته در سال‌های اخیر به شیوه قدما با روش لایه لایه نتیجه تلاش هنرمندان، آموزشگران و فعالان حوزه صنایع‌دستی است که با برگزاری دوره‌های آموزشی، معرفی ظرفیت‌های این هنر و تولید آثار متنوع، زمینه بازگشت آن را به عرصه صنایع‌دستی استان فراهم کرده‌اند.

در حال حاضر ۹  هنرمند به صورت تخصصی در رشته پاپیه‌ماشه در استان قزوین دارای مهارت و فعالیت هستند. از جمله دستاوردهای مهم این حوزه، دریافت نشان ملی صنایع‌دستی توسط سید هاشم حسینی، مینا ملک محمدی و سیده رحیمه حسینی است که نقش مؤثری در حفظ، احیا و ترویج این هنر ایفا کرده‌اند.همچنین از اساتید و مدرسان پیشکسوت پاپیه ماشه در قزوین می توان به استاد احمد عقیلی،  اشاره کرد.

امروزه محصولات متنوعی در این رشته تولید می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به قلمدان، جلد کتاب، قاب آینه، رحل قرآن، جعبه‌های آرایش و جواهرات، سینی، ورق بازی و سایر آثار تزئینی و کاربردی اشاره کرد.

همچنین هنرمندان این حوزه با بهره‌گیری از خلاقیت و تلفیق آن با نقوش سنتی، آثاری نو و متناسب با نیاز بازار تولید می‌کنند.

حضور هنرمندان پاپیه‌ماشه قزوین در نمایشگاه‌های تخصصی و فرهنگی نیز زمینه معرفی بیشتر این هنر را فراهم کرده است. در این میان، آثار آقای سید هاشم حسینی در نمایشگاه بسیج هنرمندان به عنوان آثار برگزیده انتخاب شده که نشان‌دهنده ظرفیت و توانمندی هنرمندان این رشته در استان است.پس از ترویج این رشته در سال گذشته  ۷ هنرمند مجوز تولید دریافت کردند و  ۵ نفر هم موفق به دریافت تسهیلات مشاغل خانگی شدند.

کارشناسان معتقدند پاپیه‌ماشه به دلیل هزینه نسبتاً پایین تولید، قابلیت اشتغال‌زایی در مشاغل خانگی، امکان آموزش آسان و ظرفیت بالای نوآوری، یکی از رشته‌های مستعد برای توسعه اقتصاد صنایع‌دستی به شمار می‌رود. از این رو ایجاد فضای مناسب برای طراحی و تولید محصولات جدید، حمایت از هنرمندان فعال، توسعه آموزش‌های تخصصی و فراهم‌سازی زمینه حضور در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی می‌تواند نقش مؤثری در تداوم و گسترش این هنر در استان داشته باشد.

هفته صنایع‌دستی فرصت مناسبی است تا هنرهای بومی و احیاشده بیش از پیش معرفی شوند و زمینه حمایت از هنرمندان، توسعه بازار فروش و آشنایی نسل جوان با ظرفیت‌های فرهنگی و هنری کشور فراهم آید.

 پاپیه‌ماشه قزوین امروز به عنوان یکی از نمونه‌های موفق احیای یک هنر اصیل ایرانی، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ میراث فرهنگی، تقویت هویت بومی و توسعه صنایع‌دستی استان ایفا کند.

بی‌تردید حمایت از هنرمندان این حوزه و معرفی هرچه بیشتر آثار آنان، گامی مؤثر در تداوم حیات این هنر و انتقال آن به نسل‌های آینده خواهد بود؛ هنری که از دل کاغذ و خلاقیت هنرمند، جلوه‌ای ماندگار از ذوق، فرهنگ و هویت ایرانی می‌آفریند.

انتهای پیام/