محمدخلیل محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت: پل‌های تاریخی شاهکارهای مهندسی هستند که روایتگر فرهنگ، اقتصاد و تاریخ شهرها و کشورها محسوب شده و در شکل‌گیری تمدن و ارتباطات نقش مهمی را دارا و جز جاذبه‌های مهم گردشگری است.

پل‌ها در شهرهای تاریخی نه تنها برای عبور و مرور ساخته، بلکه نقش حیاتی در اقتصاد، دفاع و زیبایی‌هایی معماری شهری داشته‌اند در ابتدا عبور از رودخانه‌ها و نهرهای کم عمق با استفاده از قرار دادن تنه‌ درختان بر روی آن‌ها انجام شده تا ارتباط بین دو طرف رودخانه شکل بگیرد این مهم شاید نخستین تلاش بشریت در این موضوع باشد.

در ادامه کم کم برای رودخانه های پهن‌تر، از چند تنه درخت استفاده شده و بعدها با استفاده از مصالح و حتی ایجاد ستون‌هایی در وسط، پل‌هایی مستحکم‌تر و بادوام ایجاد شد.

پل‌سازی از قدیم مورد توجه ایرانیان بوده و شواهد تاریخی نشان از ساخت پل از زمان هخامنشیان در ایران را دارد. از لحاظ ساختار اجرایی و فنی نیز پل‌ها باید طوری ساخته می‌شدند که تاب‌آوری در برابر سیل و حتی رفت و آمدهای وسایل نقلیه سنگین و نیمه سنگین را داشته باشند علاوه بر آن عوامل طبیعی- جوی ومحیطی  و همچنین زلزله خیز بودن کشور ایران نیز از دیگر عوامل تهدیدکننده پل‌ها بوده‌اند. نوع ساختار منطقه در معماری و شکل هندسی پل‌ها تأثیرگذار بوده است. ارتفاع، طول و عرض پل‌ها بر روی رودخانه‌ها با توجه به سیلاب یا خروشان بودن رودخانه نیز تأثیرگذار بوده است. پل‌ها به دلیل قرارگیری در مناطق بسیار مهم نظامی یا تجاری میان دو کشور، استان یا ایالت، آنچنان ویژه مورد اهمیت بود که در دو سر پل‌ها قرارگاه‌های نظامی، اتاق‌های استراحتگاهی برای کاروان‌های تجاری ایجاد و از سوی طرفین محافظت می‌شده است. در بسیاری از نزاع‌ها و جنگ‌های تاریخی نیز، پل‌ها نقش تعیین‌کننده در پیروزی یا شکست طرفین داشته‌اند.

شهر تاریخی بیشاپور از جمله شهرهای مهم اوایل دوره‌ ساسانی هست که با توجه به اینکه رودخانه در یک ضلع شهر قرار گرفته، برای عبور و مرور از پل استفاده کرده‌اند. بقایای پلی که امروزه در دو سوی رودخانه شاپور در سمت شمال غربی مشاهده می‌شود، معروف به پل گبری است.

با توجه به متون تاریخی که شهر بیشاپور را دارای چهار دروازه مهم با نام‌های مهر، هرمز، شهر، بهرام معرفی می‌کند احتمالاً این پُل، یکی از دروازه‌های ورودی مهم در شهر بوده است. پل‌سازی در دوره ساسانیان به صورت ترکیبی بوده و با توجه به حضور سپاهیان اسیر شده رومی در شهر بیشاپور و تأثیر فرهنگ و معماری آنان، سبک‌های ایرانی، رومی در آن دوره ایجاد شده است.

بیشترین پل‌های ایجاد شده در دوره‌ حکومت ساسانیان نیز در استان‌های فارس و خوزستان است. پل معروف به گبری امروزه در دو سمت رودخانه شاپور واقع شده، اگر چه اثری از میانه پل روی رودخانه وجود ندارد اما بقایای پل ازمصالح سنگ استفاده شده و در طرف مقابل شهر در سمت روبه رو نشان‌هایی از ساخت اتاق در پایه پل دارد. از تخریب پل بر اساس عوامل طبیعی، جوی و یا تأثیر انسانی، مواردی در متون تاریخی اشاره نشده است.  

انتهای پیام/