میراث آریا: در میان بادهای داغ سیستان، جایی که تاریخ با زندگی روزمره مردم درآمیخته است، سوزنهایی آرام و بیصدا بر تار و پود پارچه نقش میزنند؛ نقشهایی که تنها خطوطی زیبا نیستند، بلکه روایتگر بخشی از هویت مردم این سرزمیناند. خامهدوزی در شهرستان نیمروز، هنری است که از دل خانههای ساده برخاسته و نسل به نسل، از مادران به دختران رسیده تا حافظ بخشی از حافظه فرهنگی سیستان باشد.
در روزگاری که بسیاری از هنرهای سنتی زیر سایه تولیدات ماشینی و تغییر سبک زندگی رنگ میبازند، خامهدوزی همچنان در خانههای ادیمی و روستاهای نیمروز نفس میکشد. زنان این منطقه با صبر و ظرافت، نخهای سفید را بر زمینه پارچه مینشانند و آثاری خلق میکنند که در عین سادگی، سرشار از اصالت و زیبایی است.
خامهدوزی؛ میراثی فراتر از هنر تزئینی
خامهدوزی یکی از کهنترین هنرهای دستی سیستان به شمار میرود که جایگاهی ویژه در فرهنگ مردم منطقه دارد. این هنر، تنها وسیلهای برای آراستن لباسها و منسوجات نیست؛ بلکه نمادی از ذوق، خلاقیت، شکیبایی و مهارت زنانی است که قرنها این هنر را زنده نگه داشتهاند.
نقوش خامهدوزی اغلب از عناصر هندسی، طرحهای گیاهی و الگوهای بومی الهام میگیرند. هر نقش، حامل بخشی از تجربه زیسته مردم سیستان است؛ تجربهای که در طول سالیان، بدون آنکه در کتابی نوشته شود، بر روی پارچهها ثبت شده است.
در نیمروز، خامهدوزی بر لباسهای محلی، دستمالها، رومیزیها، پردهها و انواع وسایل تزئینی جلوه پیدا میکند. محصولاتی که علاوه بر کارکرد مصرفی، روایتگر سلیقه و هویت فرهنگی مردم منطقه هستند.
هنر دست؛ فرصتی برای اشتغال زنان
آنچه خامهدوزی سیستان را ماندگار کرده، شیوه انتقال آن است. این هنر بیش از آنکه در کلاسهای آموزشی رسمی تدریس شود، در فضای صمیمی خانواده آموزش داده شده است. دختران از کودکی، دوخت نخستین نقشها را کنار مادران و مادربزرگهای خود میآموزند و آرامآرام به حافظان این میراث تبدیل میشوند. همین انتقال سینهبهسینه موجب شده بسیاری از تکنیکها و نقشهای اصیل خامهدوزی تا امروز حفظ شود.
خامهدوزی تنها یک ظرفیت فرهنگی نیست؛ بلکه میتواند به موتور محرک اقتصاد خانوار نیز تبدیل شود. در مناطقی که فرصتهای شغلی برای زنان محدودتر است، صنایعدستی راهی برای کسب درآمد، افزایش استقلال اقتصادی و مشارکت فعالتر زنان در اقتصاد خانواده به شمار میرود.
بسیاری از بانوان نیمروزی امروز بخشی از درآمد خود را از طریق تولید و فروش آثار خامهدوزی تامین میکنند. اگر بازار فروش مناسب، آموزشهای تخصصی و حمایتهای هدفمند فراهم شود، این هنر میتواند به یکی از مهمترین منابع درآمدی خانوادههای منطقه تبدیل شود.
ادیمی؛ شهری که خامهدوزی را ملی کرد
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان نیمروز اظهار داشت: هماکنون ۷۰ کارگاه صنایعدستی در رشتههای مختلف از جمله دوخت لباسهای محلی، حصیربافی، سیاهدوزی، خامهدوزی و گلیمبافی در این شهرستان فعال است.
مرتضی برزگر مقدم افزود: صنایعدستی به یکی از مهمترین ظرفیتهای اشتغال خانگی منطقه تبدیل شده است و ثبت ملی شهر ادیمی در حوزه خامهدوزی، جایگاه این هنر را در کشور ارتقا داده است. تلاش میکنیم با آموزش جوانان، حمایت از هنرمندان و بازارسازی برای فروش محصولات، روند توسعه این هنر اصیل را شتاب دهیم.
خواهرخواندگی برای توسعه هنرهای ایرانی
برزگر مقدم با اشاره به امضای تفاهمنامه خواهرخواندگی میان ادیمی به عنوان شهر ملی خامهدوزی و تفرش به عنوان شهر ملی تفرشدوزی، گفت: این توافقنامه بستر مناسبی برای گسترش همکاریهای فرهنگی، اقتصادی و هنری فراهم کرده است. این تعاملات میتواند در معرفی بهتر هنرهای سنتی، تبادل تجربیات و توسعه بازار صنایعدستی نقش مهمی ایفا کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان نیمروز تاکید کرد: خامهدوزی تنها یک هنر تزئینی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از فرهنگ و سبک زندگی مردم سیستان است که از گذشتگان به یادگار مانده است.
وقتی هنر به اقتصاد جان میبخشد
فرماندار نیمروز نیز صنایعدستی را گنجینهای از فرهنگ و خلاقیت ایرانی دانست. محمود بامری در گفتوگو با خبرنگار میراث آریا اظهار داشت: صنایعدستی میراثی ارزشمند است که اصالت را به زندگی مردم بازمیگرداند و در کنار ارزشهای فرهنگی، نقشی مهم در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی دارد.
او افزود: هنر دست بستری مناسب برای حفظ هویت ایرانی ـ اسلامی و ایجاد مشاغل پایدار محسوب میشود و تنوع صنایعدستی ایران، جایگاه ویژهای برای کشور در عرصه هنرهای سنتی جهان ایجاد کرده است.
فرماندار نیمروز تصریح کرد: هنرمندان نیمروزی با هنرنماییهای خود توانستهاند نام ادیمی را در سطح ملی مطرح کنند و کسب عنوان شهر ملی خامهدوزی ایران، یکی از مهمترین افتخارات این شهرستان است.
خواهرخواندگی آغاز فصل جدید همکاریهای فرهنگی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان سیستان و بلوچستان نیز با اشاره به امضای تفاهمنامه خواهرخواندگی میان شهر ادیمی و تفرش در ماه جاری، این رویداد را گامی مؤثر در توسعه همکاریهای فرهنگی، هنری و اقتصادی میان دو کانون مهم صنایعدستی کشور دانست.
محمدهادی طهرانیمقدم اظهار داشت: خواهرخواندگی دو شهر ادیمی و تفرش نمادی از همگرایی فرهنگی و تعامل میان دو مرکز مهم صنایعدستی کشور است و این تفاهمنامه فراتر از یک توافق اداری، آغازگر فصل تازهای از همکاریهای مشترک برای حفظ، معرفی و توسعه هنرهای سنتی ایران محسوب میشود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: تقویت ارتباط میان شهرهای دارای ظرفیتهای مشترک فرهنگی میتواند زمینه تبادل تجربه، توسعه بازارهای صنایعدستی و معرفی هرچه بهتر هنرهای اصیل ایرانی را فراهم کند.
خامهدوزی و تفرشدوزی؛ میراث ماندگار هنر ایرانی
طهرانیمقدم با تأکید بر جایگاه صنایعدستی در حفظ هویت فرهنگی کشور اظهار کرد: صنایعدستی روایتگر تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردم ایران است و هنرهای ارزشمندی همچون خامهدوزی سیستان و تفرشدوزی از جمله میراثهای ماندگاری هستند که طی نسلهای مختلف حفظ و منتقل شدهاند.
وی افزود: خامهدوزی یکی از شاخصترین هنرهای سنتی منطقه سیستان به شمار میرود و هنرمندان این خطه توانستهاند با حفظ اصالتهای آن، این هنر را به یکی از مهمترین ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی استان تبدیل کنند. در مقابل، هنرمندان تفرش نیز با صیانت از هنر تفرشدوزی سهم ارزشمندی در پاسداری از میراث فرهنگی کشور داشتهاند.
توسعه گردشگری فرهنگی و تقویت بازار صنایعدستی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان خواهرخواندگی دو شهر را فرصتی مناسب برای اجرای برنامههای مشترک دانست و گفت: برگزاری نمایشگاههای تخصصی، اجرای دورههای آموزشی و پژوهشی، تبادل تجربیات، توسعه گردشگری فرهنگی و تقویت بازار صنایعدستی از مهمترین دستاوردهای این همکاری خواهد بود. این تعامل میتواند زمینه معرفی ظرفیتهای فرهنگی و هنری دو شهر را در سطح ملی و بینالمللی فراهم کرده و فرصتهای تازهای را برای هنرمندان و فعالان صنایعدستی ایجاد کند.
طهرانیمقدم با اشاره به نقش صنایعدستی در توسعه پایدار و ایجاد اشتغال اظهار کرد: حمایت از هنرهای سنتی علاوه بر صیانت از هویت فرهنگی، میتواند به رونق اقتصادی، ایجاد فرصتهای شغلی و توانمندسازی جوامع محلی منجر شود.
وی در پایان ضمن تبریک این رویداد به مردم و هنرمندان دو شهر ابراز امیدواری کرد: این خواهرخواندگی به الگویی موفق برای تعامل و همکاری میان شهرهای دارای ظرفیتهای فرهنگی و هنری کشور تبدیل شود و زمینهساز شکوفایی هرچه بیشتر صنایعدستی ایران باشد.
تهدیدهایی که نباید نادیده گرفته شوند
با وجود همه ظرفیتها، خامهدوزی نیمروز با چالشهایی جدی روبهرو است؛ از هجوم کالاهای ماشینی و تغییر ذائقه نسل جدید گرفته تا کمبود آموزشهای تخصصی، ضعف در بازاریابی و محدود بودن بازار فروش. اگر برنامهریزی منسجم و حمایت کافی صورت نگیرد، بخشی از این میراث ارزشمند ممکن است به تدریج کمرنگ شود؛ میراثی که از دست رفتن آن، تنها از بین رفتن یک هنر نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی سیستان را تهدید میکند.
خامهدوزی نیمروز، روایت زنانی است که با دستان خود تاریخ را حفظ کردهاند؛ زنانی که هنرشان تنها خلق زیبایی نیست، بلکه بازتولید امید، هویت و معیشت است. حفظ این هنر، حمایت از اشتغال زنان، تقویت بازار صنایعدستی و آموزش نسل جوان، تنها سرمایهگذاری برای یک رشته هنری نیست؛ بلکه تلاشی برای پاسداشت بخشی از روح سیستان است؛ روحی که هنوز بر تار و پود پارچههای خامهدوزیشده نفس میکشد و هویت یک سرزمین را زنده نگه داشته است.
انتهای پیام/
نظر شما