فاطمه قلی پور، پژهشگر مردم شناسی در یادداشتی نوشت: روستای قلعه‌بالا در استان سمنان و شهرستان شاهرود، یکی از معدود مقاصدی است که در آن غذا هنوز بخشی از هویت زیستی و فرهنگی مردم به شمار می‌رود، نه صرفاً خدمتی برای پذیرایی از گردشگران. در این روستا، مفهوم «سفره سبز، صفر کیلومتر» معنایی واقعی و ملموس دارد؛ به این معنا که بخش قابل توجهی از مواد غذایی مورد استفاده در اقامتگاه‌ها و خانه‌های محلی، در خود روستا، در باغات و مزارع، کشت و تولید می‌شود و سپس با کمترین فاصله و بدون واسطه، بر سر سفره مهمانان قرار می‌گیرد.

در بسیاری از مقاصد گردشگری، غذای محلی تنها عنوانی جذاب در منو است، در حالی که مواد اولیه آن از بازارهای دوردست تأمین می‌شود و پیوندی واقعی با بستر جغرافیایی و فرهنگی مقصد ندارد. اما در قلعه‌بالا، این پیوند همچنان حفظ شده است. آنچه در سفره مهمانان دیده می‌شود، حاصل زمین، فصل، تلاش اهالی و دانش بومی روستاست؛ از گندم و جو گرفته تا سیر و موسیر، و از میوه‌هایی چون زردآلو، انجیر و انگور تا نان محلی، لبنیات، پنیر و کره محلی که هر یک بخشی از مزه و حافظه این روستا را شکل می‌دهند.

در این الگو، منوی غذایی اقامتگاه‌داران نه بر مبنای تأمین از بازارهای بزرگ، بلکه بر اساس ظرفیت تولید روستا شکل می‌گیرد. این یعنی غذاها تابع فصل‌اند، با محصولات تازه و بومی تهیه می‌شوند و اصالت خود را حفظ می‌کنند. چنین رویکردی، فقط به کیفیت و طعم بهتر غذا منجر نمی‌شود، بلکه نوعی احترام به چرخه طبیعی تولید و مصرف نیز به همراه دارد؛ چرخه‌ای که در آن، محصول از خاک روستا برمی‌خیزد و در همان جغرافیا به مصرف می‌رسد.

ویژگی مهم دیگر این سفره، ارگانیک بودن آن است؛ اما نه به معنای صرفاً تبلیغاتی یا تجاری. در قلعه‌بالا، ارگانیک بودن بیش از آنکه یک برچسب باشد، بخشی از شیوه زندگی است. تولید در مقیاس محلی، نظارت مستقیم اهالی بر کیفیت محصولات، و نزدیکی میان تولیدکننده و مصرف‌کننده، سبب شده غذاهایی که در این روستا به مهمانان ارائه می‌شود، طبیعی، سالم و ریشه‌دار باشد. همین ویژگی است که تجربه غذا خوردن در قلعه‌بالا را از یک وعده ساده فراتر می‌برد و آن را به تجربه‌ای فرهنگی و زیسته تبدیل می‌کند.

«صفر کیلومتر» بودن سفره در این روستا، از منظر اقتصادی نیز اهمیت دارد. زمانی که مواد اولیه از مزارع، باغات و تولیدات محلی تأمین می‌شود، درآمد حاصل از گردشگری در خود روستا گردش می‌کند و به جای خروج از منطقه، به تقویت معیشت جامعه محلی کمک می‌کند. کشاورزان، باغداران، زنان روستایی، تولیدکنندگان لبنیات و صاحبان اقامتگاه‌ها، همگی در این زنجیره ارزش سهم دارند. این مدل، نمونه‌ای روشن از گردشگری پایدار است؛ گردشگری‌ای که به جای تضعیف بنیان‌های محلی، آنها را تقویت می‌کند.

از منظر محیط‌زیستی نیز، سفره سبز قلعه‌بالا الگویی قابل توجه است. کاهش فاصله میان محل تولید و محل مصرف، به معنای کاهش حمل‌ونقل، کاهش مصرف سوخت، کاهش نیاز به بسته‌بندی و در نهایت کاهش فشار بر محیط زیست است. در جهانی که پایداری به یکی از دغدغه‌های اصلی تبدیل شده، قلعه‌بالا بدون شعارزدگی، نمونه‌ای عینی از یک زیست مسئولانه و هماهنگ با طبیعت را پیش روی گردشگران قرار می‌دهد.

اما فراتر از همه اینها، آنچه «سفره سبز، صفر کیلومتر» را در قلعه‌بالا متمایز می‌کند، حس اصالت است. گردشگری که به این روستا سفر می‌کند، فقط غذایی تازه و سالم نمی‌خورد؛ او مزه روستا را می‌چشد. عطر نان محلی، طعم میوه‌ای که از باغ همان حوالی آمده، سادگی و خلوص لبنیات محلی و غذایی که با محصولات همان خاک آماده شده، تجربه‌ای می‌آفریند که در ذهن ماندگار می‌شود.

قلعه‌بالا امروز می‌تواند به عنوان نمونه‌ای موفق از پیوند میان گردشگری، کشاورزی بومی و هویت محلی معرفی شود؛ جایی که سفره، فقط محل صرف غذا نیست، بلکه روایتگر سبک زندگی، اقتصاد روستا و رابطه عمیق مردم با زمین است. «سفره سبز، صفر کیلومتر» در این روستا، بیش از آنکه یک شعار باشد، توصیف دقیق واقعیتی است که هنوز زنده مانده است: غذا، همان‌جا که می‌روید، همان‌جا معنا پیدا می‌کند.

انتهای پیام/