میراثآریا: در میان آثار ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو، پرونده «بم و منظر فرهنگی آن» جایگاهی منحصربهفرد دارد؛ زیرا این اثر نهتنها به دلیل ارزشهای تاریخی و معماری، بلکه بهعنوان نمادی از همبستگی جهانی برای حفاظت از میراثفرهنگی شناخته میشود.
کمیته میراثجهانی یونسکو در سال ۲۰۰۴ میلادی (۱۳۸۳)، این مجموعه را بهعنوان ششمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی ثبت کرد؛ تصمیمی که تنها چند ماه پس از زمینلرزه ویرانگر بم اتخاذ شد و همزمان، اثر را در فهرست میراث جهانی در خطر نیز قرار داد تا زمینه برای بسیج ظرفیتهای بینالمللی در مسیر حفاظت و مرمت آن فراهم شود.
بزرگترین مجموعه خشتی جهان
هسته اصلی این پرونده، ارگ بم است؛ مجموعهای تاریخی با پیشینهای چند هزار ساله که در مسیر تاریخی جاده ابریشم شکل گرفت و طی قرنها، یکی از مهمترین مراکز بازرگانی، دفاعی و شهری جنوب شرق ایران بود.
ارگ بم، با وسعتی نزدیک به ۲۰ هکتار، بزرگترین مجموعه خشتی شناختهشده جهان بهشمار میرود. ساختار منسجم شهری آن، شامل ارگ حکومتی، محلههای مسکونی، بازار، مسجد، مدرسه، حمام، کاروانسرا، برج و بارو، دروازهها و سامانههای پیچیده دفاعی، تصویری روشن از سازمان شهری ایران در دورههای تاریخی ارائه میدهد.
یونسکو، این پرونده را تنها به دلیل ارگ تاریخی ثبت نکرد، بلکه مجموعهای از باغها، قنوات، نخلستانها، مسیرهای تاریخی، نظام آبی و عناصر فرهنگی پیرامون آن را نیز بخشی از «منظر فرهنگی بم» دانست؛ موضوعی که نشان میدهد ارزش جهانی این اثر، در پیوند میان معماری، محیط طبیعی و شیوه زیست تاریخی مردم منطقه تعریف میشود.
زلزلهای که پایان نبود
زمینلرزه ۵ دی ۱۳۸۲، خسارت گستردهای به ارگ بم وارد کرد و بخشهای وسیعی از این مجموعه تاریخی فرو ریخت. با این حال، این حادثه نقطه پایان تاریخ بم نبود.
پس از ثبت جهانی، با همکاری متخصصان ایرانی و حمایتهای فنی و علمی نهادهای بینالمللی، یکی از گستردهترین پروژههای حفاظت، مستندسازی و مرمت میراثفرهنگی در جهان آغاز شد؛ پروژهای که سالها ادامه یافت و به احیای تدریجی بخشهای مختلف مجموعه انجامید.
سرانجام، در سال ۲۰۱۳، کمیته میراثجهانی با تایید پیشرفتهای حفاظتی، «بم و منظر فرهنگی آن» را از فهرست میراث جهانی در خطر خارج کرد؛ رخدادی که بهعنوان یکی از موفقترین نمونههای همکاری ملی و بینالمللی در حفاظت از میراث فرهنگی شناخته میشود.
روایت تابآوری یک میراث جهانی
امروز، ارگ بم نمادی از تابآوری، دانش مرمت، همکاری بینالمللی و اراده برای حفظ میراث مشترک بشریت است.
در آستانه برگزاری چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان، مرور پرونده «بم و منظر فرهنگی آن» یادآور این واقعیت است که ثبت جهانی، آغاز مسئولیتی جهانی برای حفاظت از میراثی است که ارزش آن، از مرزهای جغرافیایی فراتر میرود.
انتهای پیام/
نظر شما