میراثآریا: واقعیت آن است که پشت هر پرونده موفق، سالها پژوهش باستانشناسی، مستندسازی، مطالعات تطبیقی، حفاظت، برنامهریزی مدیریتی، ارزیابیهای تخصصی و دفاع علمی نهفته است.
در نظام میراثجهانی، هیچ اثری فقط به دلیل شهرت تاریخی، قدمت یا اهمیت ملی ثبت نمیشود. اثر باید اثبات کند که دارای «ارزش برجسته جهانی» است؛ ارزشی که فراتر از مرزهای یک کشور، برای تمام بشریت اهمیت داشته باشد.
همین الزام، تهیه پروندههای ثبتجهانی را به یکی از پیچیدهترین فرایندهای علمی و حقوقی در حوزه میراثفرهنگی تبدیل کرده است.
ایران؛ یکی از موفقترین کشورها در تدوین پروندههای ثبتجهانی
ایران از نخستین سالهای پیوستن به کنوانسیون ۱۹۷۲ میراثجهانی، رویکردی علمی در تهیه پروندههای ثبتجهانی در پیش گرفت؛ رویکردی که از چغازنبیل، تختجمشید و میدان نقشجهان آغاز شد و طی چهار دهه، به مجموعهای از موفقترین پروندههای ثبتجهانی در آسیا انجامید.
ثبت آثاری همچون پاسارگاد، ارگ بم، گنبد سلطانیه، بیستون، سازههای آبی شوشتر، بازار تاریخی تبریز، مجموعه کلیساهای ارامنه، باغ ایرانی، مسجد جامع اصفهان، شهر سوخته، قناتهای ایرانی، کویر لوت، جنگلهای هیرکانی، راهآهن سراسری و هورامان، نشان میدهد ایران تنها به معرفی آثار مشهور اکتفا نکرده، بلکه تنوع کمنظیر تمدنی خود را نیز به نمایش گذاشته است.
پروندههایی که نگاه جهانی را تغییر دادند
برخی پروندههای ایران، نگاه کارشناسان بینالمللی را نسبت به مفاهیم میراثجهانی تغییر دادند.
پرونده «باغ ایرانی» برای نخستینبار مفهوم باغ بهعنوان شبکهای فرهنگی در چند استان معرفی کرد.
پرونده «قناتهای ایرانی» دانش چند هزار ساله مدیریت آب را بهعنوان میراث مشترک بشریت به رسمیت رساند.
پرونده «راهآهن سراسری ایران» نشان داد میراث صنعتی نیز میتواند روایتگر تعامل مهندسی، جغرافیا و توسعه باشد.
پرونده «منظر فرهنگی هورامان» نیز یکی از کاملترین نمونههای ثبت منظرهای زنده فرهنگی در غرب آسیاست.
راز موفقیت پروندههای ایران؛ استدلال علمی
کارشناسان یونسکو بارها تاکید کردهاند که موفقیت یک پرونده، بیش از هر چیز به کیفیت استدلال آن وابسته است. در پروندههای موفق ایران، تلاش شده است تا رابطه میان معیارهای ثبت، اصالت، تمامیت، نظام حفاظت، برنامه مدیریت و ارزش برجسته جهانی با دقت علمی تبیین شود؛ موضوعی که باعث شده بسیاری از این پروندهها با حداقل اصلاحات یا با اجماع اعضای کمیته به ثبت برسند.
دیپلماسی فرهنگی؛ سرمایه پنهان ثبتجهانی
هر اثر ثبتشده، به ابزاری برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، ارتقای تصویر بینالمللی کشور، توسعه گردشگری، افزایش سرمایهگذاری فرهنگی و معرفی ظرفیتهای تمدنی ایران تبدیل میشود. به همین دلیل، بسیاری از کشورها ثبتجهانی را بخشی از راهبرد قدرت نرم خود میدانند؛ راهبردی که ایران نیز طی سالهای گذشته با اتکا به سرمایه عظیم تاریخی خود دنبال کرده است.
بوسان؛ ادامه یک مسیر تاریخی
اکنون و در آستانه چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان، پرونده «قلعه الموت و استحکامات وابسته» ادامه همان مسیر تاریخی است.
پروندهای که برای معرفی یکی از پیچیدهترین نظامهای دفاعی کوهستانی، معماری صخرهای، مدیریت منابع آب و سنت فرهنگی اسماعیلیان نزاری به جامعه جهانی تدوین شده است.
در صورت ثبت، الموت سیامین اثر جهانی ایران خواهد شد؛ اما اهمیت واقعی آن، استمرار جایگاهی است که ایران طی چهار دهه در عرصه میراثجهانی به دست آورده است؛ جایگاهی مبتنی بر پژوهش، مستندسازی، حفاظت علمی و اقناع تخصصی.
ثبتجهانی، آغاز مسئولیتی بزرگتر است. تجربه ایران نشان داده است که آنچه یک پرونده را ماندگار میکند، کیفیت پژوهش، استحکام استدلال، اصالت اثر و تداوم حفاظت از آن است. از چغازنبیل تا الموت، آنچه در یونسکو به ثبت میرسد، روایتی از تمدنی است که توانسته ارزشهای خود را با زبان علم، مستندات و دیپلماسی فرهنگی به جهان معرفی کند.
انتهای پیام/
نظر شما