علیرضا عسکری چاوردی باستان‌شناس و مدیردارابگرد دریادداشتی نوشت: سال ۱۳۷۵ در کاوش‌های باستان‌شناسی دشت قزوین به سرپرستی زنده یاد مسعود آذرنوش و حسن طلائی از اساتید پیشکسوت باستان‌شناسی دانشگاه تهران به همراه ۳۰ نفر از دانشجویان برای بازدید از قلعه الموت رفته بودیم.

طی بازدید بخاطر می‌آورم بیشتر یک صخره کوهستانی نمایان بود و سازه‌های معماری سنگچین پراکنده‌ای هم از دور مشاهده می‌شد و راه دسترسی چندانی به بالا وجود نداشت اما چند نفر از دانشجویان به زحمت خود را به بالای تپه بزرگی در دامنه کوهستان رساندند. 

در حقیقت به ما گفته شد اینجا قلعه الموت است و اطلاعات باستان‌شناسی وجود نداشت که بتوان مفهوم این قلعه را درک کرد.  سال‌ها گذشت تا سال ۱۴۰۱ و جلسه شورای مرکزی پایگاه‌های میراث فرهنگی کشور در پایگاه قلعه الموت برگزار شد.  آن کوه دور از دسترس دارای مسیر بازدید شده بود،  کاوش‌های باستان‌شناسی سازه‌های معماری و بخش‌های مختلفی از بناهای دوره‌های مختلف را نمایان ساخته بود و ساختمان معرفی و پژوهش پایگاه همراه با بانک سفال دوره اسلامی ایجاد شده بود.  گردشگران در مسیرهای بازدید در رفت و آمد بودند و تابلوهای معرفی در همه جا نصب شده بود. راهنمایان گردشگری در محل حضور داشتند و آن کوه بیابان به سایت موزه تبدیل شده بود.

پرسش؟ چگونه طی ۳۰ سال بقایای باستانی در کوهستانی صعب العبور به سایت موزه قابل بهره‌برداری تبدیل شد و چگونه در فهرست میراث یونسکو به ثبت جهانی رسید؟ پاسخ به این پرسش رسالت دقیق باستان‌شناسی در حوزه فعالیت میراث فرهنگی برای یک محوطه باستانی از مرحله شناسایی، ثبت اثر در فهرست میراث ملی،  تعیین عرصه و حریم،  کاوش باستان‌شناسی و تبدیل آن به سایت موزه باستان‌شناسی را نشان می‌دهد.

چگونگی انجام این فرایند نیازمند مدیریت متمرکز بر یک محوطه باستانی است که به تعهد و تخصص باستان‌شناس در انجام فرایند یک محوطه باستانی از ثبت ملی تا ثبت جهانی وابسته است.  در حقیقت، پایگاه‌های میراث ملّی بستر پژوهشی و علمی لازم را برای طی کردن این فرایند در امور اجرایی و حاکمیتی وزارت میراث فرهنگی،  گردشگری و صنایع‌دستی فراهم می‌کند اما لازمه اجرایی شدن این فرایند به شناخت، تجربه، تخصص و تعهد باستان‌شناس منوط است تا رسالت مدیریتی یک سایت باستان‌شناسی در پلان بلند مدت به صورت تخصصی مدیریت شود.

طی سه دهه اخیر محوطه‌های باستانی متعددی در این فرایند قرار گرفتند و در بین آن‌ها محوطه باستانی قلعه الموت به سرانجام رسید.  بررسی و شناخت دلایل موفقیت محوطه باستانی الموت در طی کردن فرایند ثبت ملی تا ثبت جهانی می‌تواند مسیری شایسته در تحقق اهداف بلند مدت باستان‌شناسی کشور به عنوان ابراز یا روشی در تبدیل محوطه‌های باستانی به توسعه پایدار کشور باشد. تحقق این تعداد محوطه باستانی با کاوش منسجم و برنامه‌های بلند مدت و متمرکز باستان‌شناسی بر یک محوطه باستانی الگوی پایدار بهره‌برداری از منابع تاریخی کشور را به روش علمی نشان می‌دهد.

طی دهه‌های اخیر آنچه موفقیت وزارت میراث فرهنگی،  گردشگری و صنایع دستی را در ثبت میراث جهانی آثار باستانی سرزمین ایران رقم‌زده است، همین مسیر الگوی پایدار از ثبت ملّی به ثبت جهانی با کاوش‌های باستان‌شناسی متمرکز و بلند مدت در یک محوطه باستانی است.  الگویی که می‌تواند بین دو وزارت میراث فرهنگی،  گردشگری و صنایع‌دستی و وزارت علوم،  تحقیقات و فنآوری در بستر پایگاه‌های میراث ملی به ارزش‌های پایدار برای تاریخ و تمدن کشور در سطح بین‌المللی تبدیل شود،  ظرفیت میراث ملی را برای تحقق میراث جهانی کشور ارتقا دهد و ظرفیت گردشگری کشور را در سطح بین‌المللی در حوزه تمدنی نهادینه سازد.

انتهای پیام/