سیدعباس مصطفوی مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در یادداشتی برای میراث‌آریا نوشت: اربعین یک «نظام تمدنی روایت» است، منظومه‌ای که حقیقت را از حصر زمان و جغرافیا رها می‌کند و اجازه نمی‌دهد مظلومیت در غبار فراموشی دفن شود. اگر عاشورا، صحنه وقوع حقیقت بود، اربعین، صحنه تداوم و انتقال آن حقیقت به نسل‌های آینده است. راز ماندگاری نهضت حسینی نیز در همین ظرفیت بی‌بدیل برای روایت‌گری نهفته است. ظرفیتی که حافظه تاریخی امت را زنده نگاه می‌دارد و وجدان بشریت را همواره به داوری فرا می‌خواند.

از این منظر، هر اقدامی که بتواند رنج انسان بی‌گناه را به حافظه جمعی ملت‌ها پیوند بزند، در امتداد همان سنت اربعین قرار می‌گیرد. نمایشگاه «زنگ آخر» در نجف اشرف نیز باید در چنین افقی خوانده شود. این نمایشگاه تلاشی آگاهانه برای تبدیل یک رنج ملی به یک حافظه جهانی است، حافظه‌ای که نه بر مدار انتقام، بلکه بر محور حقیقت، عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت اخلاقی شکل می‌گیرد.

حادثه جان‌سوز مدرسه شجره طیبه میناب، زخمی بر پیکره وجدان جهانی بود. کودکانی که باید صدای زنگ کلاس، شور آموختن و امید به آینده را تجربه می‌کردند، قربانی خشونتی شدند که هیچ معیار اخلاقی، انسانی و حقوقی قادر به توجیه آن نیست. هنگامی که مدرسه، به‌عنوان امن‌ترین مأمن کودکی و آموزش، هدف خشونت قرار می‌گیرد، در حقیقت آینده یک جامعه نشانه گرفته شده است. از همین رو، روایت این حادثه، دفاع از ارزش‌های مشترک بشری است.

ایران، در طول تاریخ خود بارها رنج دیده است، اما هیچ‌گاه رنج را به انفعال تبدیل نکرده است. این سرزمین، میراث‌دار فرهنگی است که استقامت را فضیلتی تاریخی می‌داند. از همین رو، ملت ایران در دشوارترین بزنگاه‌ها، با تکیه بر سرمایه‌های معنوی، همبستگی اجتماعی و فرهنگ ایثار، مسیر خود را ادامه داده است. این استقامت، ریشه در تمدنی دارد که کرامت انسان، مسئولیت اجتماعی و فرهنگ عاشورا را به‌عنوان سرمایه‌های ماندگار خود حفظ کرده است.

تاریخ گواهی می‌دهد که ملت‌هایی ماندگار می‌شوند که بتوانند روایت خود را حفظ کنند. فراموشی، بزرگ‌ترین پیروزی خشونت است و روایت، نخستین گام عدالت. از این منظر، هنر زبان حافظه تاریخی است. هر تصویر، هر قطعه خوشنویسی، هر روایت و هر اثر هنری که رنج انسان را از مرزهای جغرافیا عبور دهد، به بخشی از حافظه فرهنگی جهان تبدیل می‌شود و اجازه نمی‌دهد حقیقت در هیاهوی رخدادهای روزمره به حاشیه رانده شود.

در جهان معاصر، «قدرت روایت» و «قدرت فرهنگی» به یکی از مهم‌ترین مولفه‌های نفوذ و اعتبار کشورها تبدیل شده است. هر ملتی که بتواند روایت خود را صادقانه، مستند و اخلاق‌مدار به افکار عمومی جهان عرضه کند، در حقیقت از یکی از مؤثرترین ابزارهای قدرت نرم برخوردار خواهد بود. از این منظر، نمایشگاه «زنگ آخر» را باید بخشی از دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران دانست؛ دیپلماسی‌ای که بر گفت‌وگو با وجدان جهانی، زبان هنر و ارزش‌های مشترک انسانی استوار است.

انتخاب نجف اشرف برای برگزاری این نمایشگاه نیز حامل پیامی عمیق است. نجف، یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید اندیشه، اخلاق و همبستگی در جهان اسلام است. همزمانی این رویداد با موسم اربعین، نمایشگاه را در متن بزرگ‌ترین اجتماع فرهنگی و معنوی جهان قرار می‌دهد، جایی که میلیون‌ها انسان از ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، حول یک حقیقت مشترک گرد هم می‌آیند. در چنین بستری، روایت مظلومیت کودکان میناب، به مسئله‌ای انسانی و جهانی تبدیل می‌شود.

در این میان، نقش مرجعیت دینی و نهادهای فرهنگی نیز واجد اهمیت راهبردی است. همراهی مراجع عالی‌قدر شیعه و همکاری نهادهای فرهنگی ایران و عراق در برگزاری چنین رویدادهایی، نشان می‌دهد که فرهنگ و معنویت همچنان ظرفیت آن را دارند که ملت‌ها را حول ارزش‌های مشترک انسانی به یکدیگر نزدیک کنند. این همدلی، سرمایه‌ای ارزشمند برای تقویت پیوندهای تاریخی، فرهنگی و تمدنی دو ملت است.

«زنگ آخر» یادآور این حقیقت است که زنگ مدرسه برای کودکان میناب خاموش شد، اما پژواک نام و یاد آنان خاموش نخواهد شد. رسالت فرهنگ، آن است که اجازه ندهد رنج انسان بی‌پناه به آمار تبدیل شود و رسالت هنر، آن است که حقیقت را از فراموشی نجات دهد. هرگاه هنر در خدمت کرامت انسان قرار گیرد، به رسانه‌ای برای عدالت، حافظه و آگاهی بدل می‌شود.

امروز، بیش از هر زمان دیگر، نیازمند آن هستیم که از میراث‌فرهنگی و معنوی خود برای ساختن آینده بهره بگیریم. اربعین، بزرگ‌ترین مدرسه روایت حقیقت است و «زنگ آخر»، امتداد همین مدرسه در زبان هنر معاصر. این نمایشگاه، دعوتی است به آنکه جهان، پیش از آنکه درباره قدرت ملت‌ها داوری کند، مظلومیت آنان را نیز ببیند، زیرا اقتدار راستین، در کنار توان ایستادگی، از توان حفظ کرامت، حقیقت و حافظه تاریخی نیز سرچشمه می‌گیرد.

اگر عاشورا، حماسه ایستادگی بود و اربعین، حماسه روایت، «رگزنگ آخر» نیز تلاشی است برای آنکه مظلومیت کودکان میناب، در حافظه تاریخی ملت‌ها ماندگار بماند برای پاسداری از حقیقت، صیانت از کرامت انسان و ساختن جهانی که در آن، هیچ کودکی قربانی خشونت و جنگ نباشد.

انتهای پیام/