مهدی جلیلیان فعال رسانهای در یادداشتی نوشت: کرمانشاه، شهری با تاریخ کهن و طبیعت بکر، میزبان یکی از رودخانههای مهم غرب ایران است: قرهسو. این رودخانه که از سراب روانسر در شمال غرب کرمانشاه سرچشمه میگیرد، با جریان آرام خود از دل شهر عبور میکند و در نهایت به رود گاماسیاب میپیوندد. اما بخش حد فاصل بزرگراه امام خمینی تا شهرک جانبازان، که بخشی کلیدی از مسیر شهری قرهسو محسوب میشود، امروز با چالشهای جدی روبرو است.
اطراف رودخانه فضای سبز سازماندهینشدهای دارد و بستر آن لایروبی نشده، که منجر به آلودگی شدید از فاضلاب شهری، زباله و نخالههای ساختمانی شده است. با این حال، این منطقه پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری دارد. اگر طرحهای ساماندهی اجرا شود، قرهسو میتواند نمادی از گردشگری پایدار در کرمانشاه باشد، جایی که طبیعت، تاریخ و زندگی شهری در هم آمیزند.
قرهسو نه تنها یک رودخانه، بلکه بخشی از هویت کرمانشاه است. نام آن، که به معنای آب سیاه است، ریشه در تاریخ دارد و برخی آن را با واژههای باستانی مانند قرمیسین مرتبط میدانند. البته برخی از مورخان نیز می گویند از کلمه کوره خوهره سو به معنای به سمت خورشید گرفته شده است. این رودخانه از دوران باستان تا امروز، منبع زندگی برای دشت کرمانشاه بوده و با عبور از شهر، پتانسیل ایجاد فضاهای عمومی جذاب را دارد.
بخش مورد نظر، از بزرگراه امام تا شهرک جانبازان، حدود ۵ کیلومتر طول دارد و در مجاورت محلههای مسکونی و تجاری قرار گرفته. این محدوده، با شیب ملایم و حاشیههای طبیعی، میتواند به یک پارک خطی رودخانهای تبدیل شود، مشابه پارکهای رودخانهای موفق در شهرهایی مانند اصفهان با زایندهرود یا حتی مدلهای جهانی مانند رودخانه سن در پاریس.
وضعیت فعلی قرهسو غمانگیز است.
ورود فاضلاب شهری، آب غسالخانه و پسماندهای صنعتی، آن را به آلودهترین رودخانه کرمانشاه تبدیل کرده. در سالهای اخیر، خشکسالی و سوءمدیریت منابع آب، حجم آب را کاهش داده و آلودگی را تشدید کرده است.
فضای سبز اطراف، بدون سازماندهی، به محل انباشت زباله تبدیل شده و لایروبی نشدن بستر، خطر سیلاب را افزایش میدهد، همانطور که در محله کرناچی مشاهده شده. اما همین چالشها، فرصتی برای تحول هستند.
استاندار کرمانشاه در سال ۱۴۰۲ اعلام کرد که طرح ساماندهی قرهسو در حال تدوین است و تفاهمنامهای بین شهرداری و شرکت آب منطقهای برای بهرهبرداری گردشگری امضا شده. این طرح میتواند با لایروبی بستر، جداسازی فاضلاب و ایجاد فضای سبز، پتانسیل گردشگری را فعال کند.
می توان تصور کرد که حاشیه قرهسو از بزرگراه امام تا شهرک جانبازان، به یک مسیر پیادهروی و دوچرخهسواری تبدیل شود. درختان بومی مانند بلوط و چنار کاشته شوند و پارکهای کوچک با نیمکتها، روشنایی و امکانات ورزشی ایجاد گردد. این منطقه میتواند میزبان رویدادهای فرهنگی باشد، مانند جشنوارههای موسیقی محلی کردی یا نمایشگاههای صنایع دستی کرمانشاه.
گردشگری اکولوژیک، با تمرکز بر احیای زیستبوم رودخانه، میتواند بازدیدکنندگان را به تماشای پرندگان مهاجر یا گیاهان حاشیهای جذب کند. در تابستان، اگر حجم آب افزایش یابد، فعالیتهایی مانند قایقسواری سبک یا ماهیگیری تفریحی ممکن است. نزدیکی به جاذبههای تاریخی مانند طاقبستان، قرهسو را به بخشی از تورهای گردشگری شهری تبدیل میکند. البته این را هم میتوان گفت که نوعی سد خاکی در ابتدای و انتهای شهر و نیز ایجاد آبنماها و فواره ها در داخل رودخانه جذابیت شهری آن را چند برابر خواهد کرد.
از نظر اقتصادی، توسعه گردشگری قرهسو مزایای زیادی دارد. ایجاد کافهها، رستورانهای محلی و فروشگاههای سوغات در حاشیه رودخانه، شغلهای جدیدی برای جوانان کرمانشاه فراهم میکند.
استان کرمانشاه با پتانسیل گردشگری بالا، اما نرخ بیکاری قابل توجه، میتواند از این پروژه بهره ببرد. بر اساس گزارشها، پروژههایی مانند کرمانشاه ۲۰۲۰ (که بر گردشگری تمرکز داشت) تأکید کردهاند که احیای قرهسو کلیدی برای جذب گردشگر است. تصور کنید هزاران گردشگر سالانه از این مسیر بازدید کنند، که درآمدزایی برای هتلها، حملونقل و صنایع دستی محلی ایجاد میکند. از سوی دیگر، مزایای اجتماعی شامل ایجاد فضاهای عمومی برای خانوادهها، کاهش استرس شهری و تقویت حس تعلق شهروندان به محیط است.
در دنیایی که شهرها به سمت پایداری حرکت میکنند، قرهسو میتواند الگویی برای گردشگری سبز باشد.
البته چالشها را نباید نادیده گرفت. آلودگی فعلی، تهدیدی برای سلامت عمومی است، زیرا آب رودخانه برای آبیاری مزارع استفاده میشود و میتواند آلایندهها را به چرخه غذایی وارد کند. برای غلبه بر این، نیاز به سرمایهگذاری جدی است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کرمانشاه اعلام کرده که برای جداسازی فاضلاب از رودخانه، حداقل ۱۲۰ میلیارد تومان اعتبار لازم است. همچنین، مشارکت جامعه محلی ضروری است؛ کمپینهای مردمی برای پاکسازی و آموزش زیستمحیطی میتواند کمک کند.
مدلهای موفق مانند احیای رودخانههای شهری در اروپا نشان میدهد که با برنامهریزی، این چالشها قابل حل هستند. در کرمانشاه، ادغام طرحهای زیستمحیطی با گردشگری، مانند کاشت گیاهان تصفیهکننده آب، میتواند رودخانه را زنده کند.
در نهایت آنچه در خصوص این رودخانه پر پتانسیل و ساماندهی نشده می توانم بگویم اینست که قرهسو از بزرگراه امام تا شهرک جانبازان، بیش از یک رودخانه آلوده است؛ آن یک فرصت نهفته برای کرمانشاه است. اگر مسئولان و شهروندان دست به دست هم دهند، این بخش میتواند به نمادی از احیای طبیعت و رونق گردشگری تبدیل شود.
زمان آن رسیده که قرهسو از آب سیاه یا رود رو به خورشید به رود سبز تغییر کند، جایی که گردشگران از سراسر ایران و جهان برای لذت بردن از زیباییهای آن بیایند. این نه تنها رودخانه را نجات میدهد، بلکه کرمانشاه را به عنوان مقصدی پایدار بر روی نقشه گردشگری قرار میدهد. حالا نوبت عمل است؛ آیا کرمانشاه این پتانسیل را فعال خواهد کرد؟
انتهای پیام/
نظر شما