محمد شجاعی جامعهشناس، در آستانه برگزاری نوزدهمین نمایشگاه بینالمللی گردشگری و صنایع وابسته تهران در یادداشتی نوشت: نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران را میتوان فراتر از یک رویداد تخصصی یا تجاری دانست؛ این نمایشگاه بهمثابه یک «میدان اجتماعی» عمل میکند که در آن، گردشگری، میراثفرهنگی و صنایعدستی در تعامل با یکدیگر، به بازنمایی و بازتعریف هویتهای محلی و ملی میپردازند.
در این فضا، گردشگری نهتنها بهعنوان یک فعالیت اقتصادی، بلکه بهعنوان پدیدهای فرهنگی و اجتماعی مطرح میشود که ظرفیت آن برای تقویت سرمایه اجتماعی و گفتوگوی فرهنگی، بیش از پیش آشکار میشود.
از منظر جامعهشناسی گردشگری، این نمایشگاه بستری برای نمایش تنوع فرهنگی ایران و روایتهای بومی هر منطقه است؛ روایتهایی که از طریق جاذبههای گردشگری، آیینها، خوراک، موسیقی و صنایعدستی به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل میشوند.
در این چارچوب، گردشگری به زبان مشترک میان فرهنگها بدل میشود و امکان تعامل میان میزبان و مهمان را در سطحی نمادین فراهم میسازد.
صنایعدستی که پیوندی ناگسستنی با گردشگری فرهنگی دارند، در نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران از جایگاه یک کالای صرف اقتصادی فراتر رفته و به «نشانهای فرهنگی» تبدیل میشوند؛ هر اثر صنایعدستی حامل داستانی از تاریخ، زیستبوم، شیوه زیست و مهارتهای بومی است و در کنار معرفی مقاصد گردشگری، تصویری ملموس از هویت فرهنگی مقصد ارائه میدهد.
این همنشینی صنایعدستی و گردشگری، فرآیند دیدهشدن و بهرسمیتشناختهشدن جوامع محلی را تسهیل کرده و احساس تعلق، غرور فرهنگی و انگیزه مشارکت را در میان کنشگران محلی تقویت میکند.
از منظر سرمایه اجتماعی، نمایشگاه گردشگری تهران فضایی برای شکلگیری شبکههای ارتباطی میان فعالان صنعت گردشگری، هنرمندان صنایعدستی، سیاستگذاران، سرمایهگذاران و گردشگران بالقوه فراهم میآورد، این شبکهها بر پایه اعتماد، تعامل و تبادل تجربه شکل میپذیرد و زمینهساز توسعه گردشگری پایدار میشوند.
جامعهشناسان توسعه بر این باورند که موفقیت گردشگری، بیش از سرمایه مالی، به کیفیت روابط اجتماعی، مشارکت محلی و اعتماد متقابل وابسته است؛ مؤلفههایی که در چنین رویدادهایی بهصورت عینی قابل مشاهده و تقویت هستند.
نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران همچنین نقش مهمی در «همگانیسازی گردشگری فرهنگی» ایفا میکند، بسیاری از ظرفیتهای گردشگری که پیشتر محدود به فضاهای تخصصی، بروشورها یا گزارشهای رسمی بودند، در این نمایشگاه به تجربهای ملموس برای عموم مردم تبدیل میشوند، این فرآیند فاصله میان ارائه کنندگان خدمات گردشگری و مخاطبان را کاهش داده و امکان گفتوگوی مستقیم میان جامعه محلی، فعالان گردشگری و بازدیدکنندگان را فراهم میسازد؛ امری که به ارتقا سواد گردشگری و اصلاح نگاه مصرفی و کوتاهمدت به سفر کمک میکند.
از منظر جامعهشناسی توسعه، نمایشگاه گردشگری تهران میتواند محرکی برای توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی باشد.
گردشگری، بهویژه در پیوند با صنایعدستی و میراثفرهنگی، یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد اشتغال پایدار، بهخصوص برای زنان و جوانان در مناطق کمترتوسعهیافته است، بازنمایی این ظرفیتها در سطح ملی و بینالمللی، به تغییر گفتمان توسعه از الگوهای متمرکز به سمت «توسعه گردشگری محلیمحور» کمک میکند و مشارکت فعال جوامع محلی در تصمیمسازیها را افزایش میدهد.
در نهایت، نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران را میتوان نوعی «آیین مدرن گردشگری» دانست؛ آیینی که در آن، جامعه با بازخوانی میراث گذشته و ظرفیتهای بومی، به بازاندیشی مسیر آینده توسعه میپردازد.
گردشگری در این آیین، نقش واسطی میان سنت و مدرنیته ایفا میکند و نشان میدهد چگونه میتوان با تکیه بر ریشههای فرهنگی، به تعامل جهانی، نوآوری و توسعه پایدار دست یافت؛ از اینرو تأثیرات جامعهشناختی این نمایشگاه محدود به ایام برگزاری آن نیست، بلکه در لایههای عمیقتر هویت فرهنگی، روابط اجتماعی و گفتمان گردشگری کشور تداوم مییابد.
انتهای پیام/
نظر شما