ابوالفضل آذری فعال رسانهای در یادداشتی نوشت: سفر مدیرکل موزههای کشور به گلستان را باید فراتر از یک بازدید اداری معمول ارزیابی کرد؛ چراکه این سفر در واقع نشانهای از ورود پروژههای موزهای استان به مرحلهای است که اکنون نیازمند حمایت ملی برای تکمیل، تجهیز و بهرهبرداری هستند و میتوانند در آیندهای نزدیک به عنوان زیرساختهای فرهنگی مؤثر در توسعه گردشگری ایفای نقش کنند.
واقعیت این است که موزه در نظام توسعه گردشگری فرهنگی، نه یک فضای نمایشی صرف بلکه یک ابزار هویتساز و روایتگر تاریخی محسوب میشود و هر استان زمانی میتواند از ظرفیتهای تاریخی خود در مسیر توسعه بهره بگیرد که بتواند روایت منسجمی از گذشته، فرهنگ و زیستبوم اجتماعی خود ارائه دهد؛ روایتی که مخاطب امروز بتواند با آن ارتباط برقرار کرده و تجربهای معنادار از مقصد گردشگری به دست آورد.
گلستان بهعنوان یکی از متنوعترین استانهای کشور از نظر فرهنگی، تاریخی و قومی، سالها با مسئلهای مواجه بود که میتوان آن را «فقدان زیرساخت روایت» نامید؛ به این معنا که اگرچه آثار تاریخی و فرهنگی متعددی در این استان وجود داشته و دارد، اما بسترهای لازم برای ارائه نظاممند این میراث به مخاطبان داخلی و خارجی فراهم نشده بود و همین موضوع مانع از بهرهبرداری مناسب از ظرفیتهای موجود شده است.
در چنین شرایطی، موزهها دقیقاً همان حلقه مفقودهای هستند که میتوانند این شکاف میان داشتههای تاریخی و ارائه فرهنگی را پر کنند و امکان تبدیل ظرفیتهای بالقوه تاریخی به فرصتهای بالفعل گردشگری را فراهم آورند؛ فرصتی که میتواند علاوه بر معرفی هویت استان، زمینههای توسعه اقتصادی را نیز تقویت کند.
در سالهای اخیر، سیاستگذاری در حوزه میراثفرهنگی استان به سمت ایجاد و توسعه موزههای تخصصی و موضوعی حرکت کرده است؛ روندی که اکنون با اجرای چند پروژه مهم موزهای در نقاط مختلف استان وارد مرحله عملیاتی شده و نشان میدهد نگاه مدیریتی به حوزه موزه از یک رویکرد صرفاً حفاظتی به سمت یک رویکرد توسعهمحور تغییر یافته است.
بازدید مدیرکل موزههای کشور از پروژههای در حال احداث و مرمت در گلستان را میتوان نشانهای از به رسمیت شناخته شدن این رویکرد در سطح ملی دانست؛ رویکردی که بر پایه ایجاد زیرساختهای فرهنگی برای معرفی میراث تاریخی استان شکل گرفته و اکنون در حال تبدیل شدن به یکی از محورهای اصلی برنامهریزی در حوزه گردشگری فرهنگی است.
پروژههایی نظیر موزه باستانشناسی گرگان، مرمت بنای تاریخی گمرک بندرگز و احیای ظرفیتهای تاریخی در جزیره آشوراده، همگی بیانگر آن هستند که توسعه موزه در گلستان دیگر در حد ایده باقی نمانده و وارد فاز اجرا شده است و در صورت تکمیل، میتوانند به نقاط شاخص گردشگری فرهنگی در سطح استان تبدیل شوند.
از سوی دیگر، تلاش برای ارتقای موزه عکاسخانه گرگان به نخستین موزه سینمای استانی کشور نیز نشاندهنده حرکت به سمت موزههای تخصصی است؛ موزههایی که میتوانند مخاطبان خاص، جریانسازان فرهنگی و حتی پژوهشگران حوزههای مرتبط را به خود جذب کنند و نقش مهمی در تقویت جایگاه فرهنگی استان ایفا کند.
این تحول زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم موزههای موضوعمحور در جهان امروز نقش مهمی در جذب گردشگران فرهنگی ایفا میکنند و بسیاری از مقاصد گردشگری موفق، بخش قابل توجهی از برند فرهنگی خود را بر پایه توسعه موزهها بنا نهادهاند.
گردشگر فرهنگی، برخلاف گردشگر تفریحی، به دنبال تجربه معنا، هویت و تاریخ است و موزهها بستری برای چنین تجربهای فراهم میکنند؛ بستری که میتواند ارتباطی عمیق میان گذشته یک منطقه و ذهن مخاطب امروزی برقرار کند.
به همین دلیل است که بسیاری از شهرهای تاریخی دنیا، توسعه موزهها را در اولویت سیاستهای گردشگری خود قرار دادهاند و تلاش کردهاند از طریق ایجاد روایتهای موزهای، هویت تاریخی خود را به یک مزیت رقابتی در صنعت گردشگری تبدیل کنند.
گلستان نیز اکنون در حال ورود به چنین مسیری است؛ مسیری که در آن حفاظت از میراثفرهنگی با بهرهبرداری اقتصادی از آن پیوند میخورد و زمینهساز شکلگیری گردشگری مبتنی بر هویت میشود.
در این چارچوب، موزهها نهتنها مراکز فرهنگی بلکه زیرساختهایی برای توسعه گردشگری محسوب میشوند که میتوانند در افزایش ماندگاری گردشگران در مقصد نقش مؤثری ایفا کنند.
افزایش تعداد پروژههای موزهای در استان نشان میدهد که نگاه مدیریتی به میراثفرهنگی از یک رویکرد حفاظتی صرف، به سمت یک رویکرد توسعهمحور در حال تغییر است؛ تغییری که میتواند زمینهساز شکلگیری اقتصاد فرهنگ در استان باشد.
اقتصادی که بر پایه معرفی هویت تاریخی و فرهنگی شکل میگیرد و میتواند به اشتغالزایی، رونق گردشگری و افزایش تعاملات فرهنگی در سطح منطقهای و ملی کمک کند.
از سوی دیگر، تکمیل پروژههای موزهای در شهرستانهای مختلف استان میتواند به توزیع متوازن جریان گردشگر در سطح گلستان منجر شود و از تمرکز بیش از حد گردشگری در نقاط محدود جلوگیری کند.
موضوعی که در نهایت به توسعه پایدار منطقهای کمک خواهد کرد و امکان بهرهمندی مناطق مختلف استان از مزایای اقتصادی گردشگری را فراهم میآورد.
بر همین اساس، حمایت اعلامشده از سوی مدیرکل موزههای کشور از طرحهای موزهای گلستان را باید یک فرصت راهبردی برای تسریع در تکمیل این پروژهها دانست؛ فرصتی که میتواند روند توسعه زیرساختهای فرهنگی استان را شتاب بخشد.
فرصتی که در صورت بهرهبرداری صحیح، میتواند آیندهای متفاوت برای حوزه میراثفرهنگی استان رقم بزند و موزهها را به یکی از ارکان اصلی توسعه فرهنگی و اقتصادی گلستان تبدیل کند.
آیندهای که در آن موزهها بهعنوان روایتگران هویت تاریخی گلستان، نقش فعالی در توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایفا خواهند کرد و به یکی از پیشرانهای اصلی گردشگری فرهنگی تبدیل خواهند شد.
بیتردید، استمرار این روند و تکمیل پروژههای در دست اجرا، گلستان را در سالهای پیشرو به یکی از قطبهای موزهای شمال کشور تبدیل خواهد کرد؛ تحولی که میتواند جایگاه این استان را در نقشه گردشگری فرهنگی ایران ارتقا دهد.
سفر دو روزه مدیرکل موزههای کشور به استان گلستان و بازدید از پروژههای در حال اجرا، نشان داد که موزه در این استان دیگر صرفاً یک ظرفیت فرهنگی نیست، بلکه به یک اولویت زیرساختی در سیاستهای توسعه میراثفرهنگی تبدیل شده است.
انتهای پیام/
نظر شما