میراثآریا: برای فهم نگرانی میراثبانان، باید قلبی داشت که با دیدن ازارههای سنگی، کاربندیهای ظریف، مقرنسهای باشکوه و کاشیکاریهای فیروزهای بناهای تاریخی به تپش بیفتد. باید در برابر گچبریهای پیچیده، آینهکاریهای خیرهکننده و بازی نور در ارسیهای رنگین متوقف شد تا بتوان عمق دلبستگی به میراث نیاکان را درک کرد؛ میراثی که بخشی از هویت و حافظه تاریخی یک ملت است.
اکنون اما در روزهایی که سایه جنگ تحمیلی رژیمهای آمریکا و صهیونیستی بر منطقه سنگینی میکند و چهره شهرها دستخوش تغییر شده، دلواپسی برای سرنوشت بناها، محوطهها و بافتهای تاریخی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. جنگ، بهعنوان پدیدهای خشن و بیاعتنا به ارزشهای فرهنگی، همواره تهدیدی جدی برای آثار تاریخی بوده است؛ آثاری که نه فقط متعلق به یک ملت، بلکه بخشی از میراث مشترک بشریت به شمار میروند.
با این حال، تاریخ ایران نشان میدهد که این سرزمین بارها از دل بحرانها، جنگها و آشوبها عبور کرده و میراث تمدنی آن همچنان پابرجا مانده است. از تهاجمات تاریخی گرفته تا دگرگونیهای سیاسی و اجتماعی، بسیاری از آثار ارزشمند ایران توانستهاند در برابر گذر زمان و تندباد حوادث دوام بیاورند. اما این واقعیت تاریخی، از نگرانی امروز میراثبانان کشور نمیکاهد.
در روزهای اخیر، گزارشهایی از آسیب به برخی از بناهای تاریخی ایران منتشر شده است. در صدر این گزارشها، خبر آسیب دیدن بخشهایی از کاخ گلستان بهعنوان تنها اثر ثبتشده در فهرست میراثجهانی در پایتخت قرار دارد؛ بنایی که در پی حمله هوایی به میدان ارگ دچار خسارت شد.
پس از آن نیز گزارشهایی از آسیب به شماری از بناهای تاریخی تهران از جمله ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی (ساختمان سنا)، ساختمان قدیمی ژاندارمری و برخی بناهای تاریخی دیگر منتشر شد.
در شهر تاریخی اصفهان نیز، آسیبهایی به بخشهایی از مسجد جامع عباسی در میدان نقشجهان و همچنین کاخموزه چهلستون و مجموعه دولتخانه صفوی گزارش شده است؛ مجموعههایی که هر یک بخشی از هویت معماری و هنری ایران به شمار میروند.
از سوی دیگر، در خرمآباد نیز گزارشهایی از حمله به حریم قلعه فلکالافلاک و آسیب دیدن بخشهایی از بناها و فضاهای پیرامونی این مجموعه تاریخی منتشر شده است؛ مجموعهای که از مهمترین نمادهای تاریخی غرب ایران محسوب میشود.
در پی این رخدادها، وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با ارسال نامههای رسمی به سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) خواستار توجه فوری جامعه جهانی به صیانت از میراث تمدنی ایران شد.
در این نامهها تاکید شده است که نهادهای بینالمللی باید پیام روشنی از تعهد خود به حفاظت از میراث مشترک بشریت، بهویژه در شرایط بحران، به جهان مخابره کنند؛ اقدامی که میتواند گامی حیاتی برای جلوگیری از وقوع فاجعهای جبرانناپذیر برای فرهنگ و تاریخ بشری باشد.
در همین راستا، روز گذشته نیز وبسایت رسمی یونسکو با انتشار گزارشی نسبت به وضعیت حفاظت از حوزههای آموزش، فرهنگ، رسانه و محیطزیست در بحبوحه تشدید درگیریها در خاورمیانه ابراز نگرانی کرد و از طرفهای درگیر خواست تمامی اقدامات لازم برای حفاظت از این حوزهها را بهعنوان بنیانهای اجتماعی جوامع اتخاذ کنند.
بر اساس این گزارش، یونسکو مختصات جغرافیایی تمامی محوطههای ثبتشده در فهرست میراث جهانی، فهرستهای آزمایشی ملی و محوطههای تحت حفاظت ویژه را به طرفهای درگیر اطلاع داده و اعلام کرده است که این روند با هدف جلوگیری از آسیب به این آثار ادامه خواهد یافت.
در کنار این اقدامات، نصب نشان «سپر آبی» ــ که از آن بهعنوان «صلیب سرخ فرهنگی» یاد میشود ــ نیز در دستور کار قرار گرفته و این نشان در آثار ثبتشده جهانی ایران نصب شده است. بر اساس اعلام مسئولان، در حال حاضر این نشان در ۱۱۴ اثر تاریخی ایران در قالب ۲۹ پرونده ثبتجهانی نصب شده است.
با این حال، پرسش مهمی که در میان کارشناسان و افکار عمومی مطرح میشود این است که آیا این نشان بینالمللی میتواند بهطور واقعی از میراث ارزشمند ایران در برابر آسیبهای جنگی محافظت کند؟
پاسخ به این پرسش چندان امیدوارکننده نیست؛ چراکه گزارشها نشان میدهد با وجود نصب نشان «سپر آبی» در برخی از بناهای تاریخی، این آثار همچنان از گزند آسیبها در امان نماندهاند. آسیب به بخشهایی از مسجد جامع عباسی، کاخموزه چهلستون و حریم قلعه فلکالافلاک، نمونههایی از این واقعیت تلخ است.
از همین رو، کارشناسان میراثفرهنگی معتقدند که حفاظت از میراث تمدنی ایران در شرایط بحرانی، نیازمند توجه و اقدام جدیتر نهادهای بینالمللی است؛ چراکه این آثار نه تنها بخشی از هویت تاریخی ایرانیان، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی بشریت به شمار میروند.
در چنین شرایطی، انتظار میرود سازمان یونسکو و دیگر نهادهای مسئول جهانی، صیانت از میراثتمدنی ایران را بهعنوان بخشی از میراث مشترک انسانها، بهطور ویژه در دستور کار قرار دهند؛ اقدامی که میتواند مانع از آن شود که حافظه تاریخی یک ملت، در آتش جنگ دچار آسیبهای جبرانناپذیر شود.
انتهای پیام/
نظر شما