سمانه سلطانیپور، معاون صنایعدستی اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان سمنان در یادداشتی نوشت: صنایعدستی از جمله فعالیتهایی است که نیاز به سرمایه اولیه بالا ندارد و میتواند برای زنان خانهدار و به خصوص جوانان در روستاها شغل ایجاد کند، به طوری که بسیاری از روستاها با تولید و فروش صنایعدستی توانستهاند منابع درآمدی مستقل از کشاورزی داشته باشند. همچنین با توجه به اینکه هر منطقه صنایعدستی خاص خود را دارد که ریشه در سنتها، باورها و سبک زندگی مردم آن منطقه دارد.
تولید صنایعدستی باعث انتقال دانش سنتی به نسلهای بعدی و حفظ میراث فرهنگی میشود. باید به این مهم نیز توجه داشت و اینکه زمانی که روستاییان از طریق صنایعدستی درآمد پایدار داشته باشند، تمایل کمتری برای مهاجرت به شهرها خواهند داشت و تقویت اقتصاد محلی از این طریق، پایداری جمعیتی روستاها را تضمین میکند. صنایعدستی به عنوان جاذبهای فرهنگی، گردشگران را به روستا جذب میکند و فروش مستقیم محصولات به گردشگران و نمایش زنده فرآیند تولید میتواند درآمد مضاعفی ایجاد کند.
با توجه به اینکه بسیاری از تولیدکنندگان صنایعدستی در روستاها، زنان هستند، صنایعدستی میتواند استقلال مالی و اجتماعی زنان را تقویت کرده و نقش آنها را در توسعه خانواده و جامعه پررنگتر کند.
در مجموع صنایعدستی به عنوان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد محلی در روستاها، میتواند مسیر توسعهای متوازن، فرهنگی و پایدار را برای این مناطق فراهم کند.
برنامهریزی مناسب، آموزش، حمایت دولتی و بازاریابی مؤثر و از همه مهم تر خودباوری و نقش آفرینی تولیدکنندگان در بازاریابی محصولات با ورود به شبکه های اجتماعی، برندسازی، معرفی محصولات در سایت های پر بازدید و توجه به بسته بندی و برندسازی از جمله عواملی هستند که میتوانند نقش صنایعدستی را در توسعه روستاها به حداکثر برسانند.
باید توجه داشت، عدم مشارکت تولیدکنندگان در امر بازاریابی و فروش و انفعال در این زمینه، باعث می شود که چرخه تولید تا فروش محصول، صورت معیوبی داشته باشد و این کسب و کار خانگی پس از مدتی با شکست مواجه شود.
بر اساس آمار موجود، در سال ۱۳۹۵ جمعیت روستایی استان نسبت به سال ۹۰ دارای روند کاهشی بوده است؛ شهرستان شاهرود بیشترین و شهرستان سرخه کمترین جمعیت روستایی را دارا هستند. در سرشماری ۱۳۹۵ سهم جمعیت روستایی شهرستان ها از استان به ترتیب شاهرود ۲۹,۶۱ درصد، میامی ۲۴٫۰۷ درصد، دامغان ۱۴,۹۹ درصد، گرمسار ۱۰,۷۴ درصد، سمنان ۸,۰۳ درصد، مهدیشهر ۴٫۰۹ درصد، آرادان ۴٫۵۴ درصد و سرخه ۳,۹۳ درصد بوده است. نکته قابل توجه اینجاست که با توسعه و ترویج صنایعدستی و گردشگری در کنار افزایش امکانات اقتصادی، احتماعی ، آموزشی و .... می توان زمینه مهاجرت معکوس روستاییان و افزایش تراکم روستاهای استان را فراهم آورد.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ در سطح استان از مجموع ۲۲۲۱ آبادی موجود ۵۴۹ آبادی دارای سکنه( ۲۴,۷۱درصد) و ۱۶۷۲ آبادی (۷۵٬۲۸ درصد) خالی از سکنه بوده اند. از آبادی های دارای سکنه، ۲۴۲ آبادی (۴۴٫۰۸ درصد) کمتر از ۲۰ خانوار و ۳۰۷ آبادی (۵۵٬۹۱ درصد) بیش از ۲۰ خانوار جمعیت داشته اند. در این سال در هر آبادی به طور متوسط حدود ۲۵۸ نفر ساکن بوده اند که حدود ۵۲,۳ درصد آنها مرد و ۴۷٫۷ درصد را زنان تشکیل داده اند.
با توجه به قدمت صنایعدستی و هنرهای سنتی استان سمنان به ویژه پیشینه قابل توجه مناطق روستایی در تولید محصولات بومی و محلی و صنایعدستی، می توان زمینه افزایش جمعیت روستایی و توانمندسازی و توسعه مشاغل خانگی به ویژه برای بانوان روستاهای استان سمنان را فراهم آورد.
از معرق، منبت، گره چینی و حجمهای چوبی گرفته تا دستبافتههای ابریشمین و ظریف، از دستمالهای سنتی و رنگین تا تذهیبهای زرین، گلیم و گلیچ و جاجیم، ظروف سفالی، نمد، پارچه قلمکار و .... همگی از جمله صنایعدستی استان سمنان و تبلور هنر مردم این منطقه است. هنری که به واسطه تنوع آب و هوایی در استان سمنان در هر منطقه ویژگی خاص خودش را از نظر نقش، رنگ و کاربرد دارد و این تنوع بر روی ظروف، دست بافتهها و اقلام صنایعدستی این استان طی هزاران سال نمود پیدا کرده است.
بیش از ۳۰ فن و مهارت مربوط به صنایعدستی مناطق مختلف استان سمنان در قالب میراث ناملموس ثبت ملی است. گلیچ روستاهای پرور و چاشم در شهرستان مهدیشهر، مهارت خرسکبافی روستای افتر در شهرستان سرخه، دستبافتههای سنتی امیریه در دامغان، و سفالگری و قالیبافی در سمنان، از جمله صنایعدستی استان سمنان، و مفرش بافی در روستای پاده آرادان، قالی خودرنگ سنگسری در مهدیشهر، مهارت فن لاک تراشی در منطقه کالپوش میامی، دوخت کیسه مراد در شاهرود، از جمله میراث معنوی و ناملموس استان سمنان است که در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است.
شهرهای« کلاتهخیج» و «مهدیشهر» نیز جزو خانواده شهرهای ملی صنایعدستی کشور هستند که اکنون کارگاههای فعال صنایعدستی در این مناطق موجب اشتغالزایی مناسبی شده است.
نکته قابل توجه اینکه بیشتر تولید کنندگان صنایع دستی در استان سمنان را بانوان تشکیل می دهند و زنـان بـهعنـوان نیمی از جمعیت انسانی نه تنها موضوع و هدف هر نوع برنامه توسعه ای هستند، بلکه عاملی مهم در پیشبرد اهداف توسعه اقتصادی و اجتماعی جامعه نیز میباشـند.
اشتغال زنان روستایی و عشایری علاوه بر این که می تواند در رشد و توسعه جامعه نقش تعیـین کننـده ای داشـته باشـد، مـی توانـد بـر سلامت خانواده ها تأثیرگذاشته و اساساً به عنوان یکی از فاکتورهای رشد و توسعه خانواده هـا بـه شـمار رود.
در سـطح محلـی، مشاغل خانگی روستایی بهعنوان یکی از جایگزینهای مناسب برای پیادهسازی الزامات توسعه پایدار، پایداری محیطزیست، اجتماع و اقتصاد نواحی روستایی، ایجاد اشـتغال، سـرمایهگذاری دولتی و خصوصی، بهبود زیرساختها و منافع اقتصـادی در نـواحی روسـتایی مطـرح اسـت .
ایجاد و گسترش صنایع دستی در مناطق روستایی کشور علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمد برای ساکنین مناطق روستایی، جانشین نیرومندی برای جذب نیروهای مازاد بر فعالیت کشاورزی در مناطق روستایی می باشد که می تواند در ساخت و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ی روستایی تأثیر عمیقی بگذارد.
صنایع دستی با ویژگیهای ارزنده ای از قبیل: ملی بودن، عدم وابستگی، قابلیت ایجاد و توسعه در تمام مناطق شهری، روستایی و عشایری، عدم نیاز به کارشناسان خارجی، دسترسی آسان به مواد اولیه و ابزار کار مختصر و ارزان، ایجاد درآمد مکمل، ارزش افزوده بالا، قدرت اشتغالزایی و ... یکی از مهمترین مؤلفههای توسعه اقتصادی جامعه روستایی و عشایری است.
پس میتوان گفت فعالیت در این عرصه علاوه بر کنترل بیکاری و ایجاد اشـتغال مـیتوانـد بـه افـزایش اعتماد به نفس، خود اتکایی و نهایتا توانمندشدن جامعه روستایی منجر میشـود.
در مجموع می توان گفت ، صنایعدستی بهدلیل سرمایهگذاری اولیه کم، امکان انجام در منزل، تکیه بر مواد اولیه بومی و بازارپذیری گردشگری، بهترین پیشران اشتغال خانگی بانوان روستایی سمنان است. با یک زنجیره ارزش مناسب شامل آموزش مهارت، تأمین مواد،سفارشسازی و فروش، میتوان درآمد پایدار، هویت فرهنگی و همبستگی اجتماعی را تقویت کرد.صنایعدستی در بخش اقتصادی می تواند درآمد مکمل خانوار باشد و در بخش اجتماعی نیز می تواند به افزایش اعتمادبهنفس و نقش تصمیمگیری زنان، شبکههای همیاری روستایی و کاهش مهاجرت کمک کند.
با توجه به ظرفیتها و مزیتهای استان سمنان در زمینه تنوع اقلیمی محصولی و پیشینه مهارتی استان، صنایع دستی می تواند یک زنجیره ارزش قابل توجه برای «مشاغل خانگی» باشد.
با این حال، تحقق کامل این ظرفیت مستلزم ایجاد زیرساختهای حمایتی از جمله آموزشهای مهارتی، تأمین مواد اولیه، برندسازی، بازاریابی نوین و تشکیل شبکههای تعاونی است تا زنان روستایی بتوانند از یک فعالیت سنتی به یک کسبوکار پایدار و درآمدزا دست یابند.
اجرای مدلهای موفق مانند خوشههای صنایعدستی، آموزش مهارتهای نوین، برندینگ و استفاده از فروش آنلاین، مسیر را برای ورود محصولات محلی به بازارهای ملی و حتی بینالمللی هموار میکند. با حمایت نهادی، تأمین سرمایه خرد و شبکهسازی، میتوان این ظرفیت را به موتور محرک توسعه پایدار روستاهای استان سمنان تبدیل کرد.
انتهای پیام/
نظر شما