داوود آبیان، معاون گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان در یادداشتی نوشت: زیست شبانه در اصفهان صرفاً به معنای گردش و تفریح نیست؛ بلکه جلوه‌ای از سرمایه اجتماعی این شهر است. در دوره‌های مختلف تاریخی، به‌ویژه در بزنگاه‌های سخت، شب‌های اصفهان صحنه بیداری، همدلی و کنش جمعی بوده است. چراغ خانه‌ها، مساجد، بازار و کارگاه‌ها روشن می‌ماند؛ نه برای سرگرمی، بلکه برای یاری‌رسانی، پشتیبانی و سازمان‌دهی کمک‌ها.

این الگو ریشه در ساختار اجتماعی و تاریخی اصفهان دارد. ساختار محله‌ای شهر، که از دوره صفوی تاکنون تداوم‌یافته، همواره بر پایه مسجد، حسینیه، بازارچه و شبکه‌های سنتی همیاری شکل‌گرفته است. این شبکه‌ها، سرمایه‌ای اجتماعی ایجاد کرده‌اند که در زمان بحران به‌سرعت فعال می‌شود. اعتماد درون‌گروهی، هنجارهای مسئولیت‌پذیری و مشارکت داوطلبانه، سه مؤلفه‌ای هستند که این فرهنگ را پایدار نگه‌داشته‌اند.

بازار تاریخی اصفهان نیز همواره یکی از ستون‌های اصلی این همیاری بوده است. حجره‌هایی که در روز محل دادوستد بودند، در شب‌های بحران به پایگاه پشتیبانی مردمی تبدیل می‌شدند. سنت وقف، صندوق‌های صنفی و کمک‌های کالایی و مالی، نشان می‌دهد که این فرهنگ تنها احساسی و مقطعی نبوده، بلکه نهادمند و سازمان‌یافته شکل‌گرفته است.

در کنار بازار، مساجد و هیئت‌ها نیز نقش تسهیل‌کننده کنش جمعی را ایفا کرده‌اند. زنان اصفهانی با کارگاه‌های خانگی و فعالیت‌های حمایتی محله‌محور، و جوانان و دانشجویان با حضور فعال در شبکه‌های داوطلبانه، تداوم این فرهنگ را تضمین کرده‌اند. این مشارکت گسترده، تاب‌آوری اجتماعی شهر را افزایش داده و هویت جمعی آن را تقویت کرده است.

در سال‌های اخیر نیز در بحران‌هایی مانند زلزله‌ها، سیل‌ها و همه‌گیری کرونا، همین الگوی تاریخی دوباره خود را نشان داد. فعالیت‌هایی که تا نیمه‌های شب ادامه داشت و نشان داد اصفهان در سختی‌ها به خواب نمی‌رود. این استمرار تاریخی بیانگر آن است که همیاری در اصفهان یک واکنش اضطراری نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی و سرمایه اجتماعی شهر است.

امروز بر این باوریم که این «زیست شبانه همیارانه» باید به‌عنوان بخشی از میراث ناملموس اصفهان موردتوجه قرار گیرد. گردشگری صرفاً بازدید از بناها نیست؛ بلکه تجربه فرهنگ زنده یک شهر است. اگر گردشگر در کنار تماشای معماری باشکوه، با روایت‌های انسانی و اجتماعی اصفهان نیز آشنا شود، ارتباط عمیق‌تری با مقصد برقرار خواهد کرد.

معرفی و مستندسازی این فرهنگ می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گونه‌ای از گردشگری فرهنگی و اجتماعی باشد که بر پایه هویت، مشارکت مردمی و سرمایه اجتماعی شکل می‌گیرد. این نگاه نه‌تنها تصویر متفاوتی از اصفهان ارائه می‌دهد، بلکه الگویی برای توسعه پایدار گردشگری استان نیز فراهم می‌آورد؛ الگویی که در آن «روح شهر» همان اندازه اهمیت دارد که کالبد آن.

اصفهان شهری است که در لحظه‌های سخت، چراغش را خاموش نمی‌کند. شایسته است این چراغ، در روایت گردشگری ما نیز روشن بماند.

انتهای پیام/