میراث آریا: سیستان، دیاری سرشار از خاطرات دور و نزدیک، در دل کویر باستانی ایران جای گرفته است؛ سرزمینی که هر ذره خاکش، قصهای هزارساله در دل دارد. فرهنگ مردمان سیستان، فرهنگی ریشه گرفته از حکمت آب و باد و آفتاب، تلفیقی از صبر و ایستادگی و هوشمندی در رویارویی با طبیعت است.
موزه مردمشناسی سیستان، نه فقط محفل گردآوری اشیای کهن، بلکه آیینهای است برای بازتاب روح زندگی و باورهایی که ساکنان این خطه در گذر اعصار پروراندهاند. هر اتاق این موزه، برداشتی نو از کار و هنر، آیین و زبان، پوشش و خوراک و شیوههای معیشت مردمانی را یادآور میشود که تمدنی شگفتانگیز را بر پایه همدلی و تدبیر ساختهاند. این موزه پنجرهای به فرهنگ پویای منطقه؛ فرهنگی که در فرش و گلیم، در گزبافی و خامهدوزی، در آیینهای سنتی و آیاتی شفاهی، خود را تثبیت کرده و امروز زمینهای شده برای شناخت هویت ایرانی و سیستانی است.
بازدید از موزه مردمشناسی سیستان، فرصتی است تا تاریخ و فرهنگ زندهای را لمس کنیم که هنوز هم در زندگی روزمره مردم جاری است و ریشههایش تا اعماق تاریخ این سرزمین گسترده شده است.
موزه سیستان، گنجینه زنده تاریخ و فرهنگکهن
مدیر موزه مردمشناسی سیستان بیان کرد: محور اصلی برنامهها، ارتقای دانش عمومی درباره میراث و جلب مشارکت مردم و نخبگان برای حفاظت از این سرمایه ملی است و موزه مردمشناسی سیستان روایتگر شیوه زندگی مردمانی است که در گذر هزاران سال، فرهنگ، معیشت، هنر و باورهای خود را در این سرزمین شکل دادهاند؛ به همین دلیل بازدید از آن، برای مخاطب نوعی سفر مرحله به مرحله از گذشته دور تا امروز است.صفر پیغان با تأکید بر قدمت بیش از ۵ هزارساله تمدن سیستان تصریح کرد: این موزه با ۳۰ اتاق نمایش، سیر تاریخی منطقه را از دوران شهر سوخته تا دوره معاصر بهصورت دقیق و منظم معرفی میکند.
او در ادامه گفت: بخش مهمی از موزه به شهر سوخته اختصاصیافته است؛ شهری که تنها ۱۰ درصد آن مورد کاوش قرار گرفته؛ اما همین مقدار اندک یافتههایی شگفتانگیز مانند جراحی جمجمه، چشم مصنوعی، ابزار اندازهگیری، نخستین پویانمایی پویا و آثار تجاری همچون مهرها و سنگهای وارداتی را آشکار کرده است.
شهر سوخته، قلب پژوهشهای باستانشناسی سیستان
مدیر موزه مردمشناسی سیستان اظهار کرد: پس از شهر سوخته، بخشهایی از موزه به معرفی محوطههای مهم دیگر سیستان از جمله دهانه غلامان و کوه خواجه اختصاص دارد.
او کوه خواجه را یکی از نقاط مهم در شناخت زیست و معیشت مردم گذشته دانست و شواهدی از دامداری، صید، بافت فرش و گلیم، و حتی فناوریهای بومی مانند ساخت قایق محلی توتن در روایت موزه بازتاب داده شده است.
پیغان تأکید کرد: گالری مربوط به کوه خواجه در ادامه، به دوره اسلامی میرسد و بخشی از ابزارها، سلاحها، ادوات کشاورزی و جلوههایی از آیینها و باورهای مذهبی مردم را به نمایش میگذارد که مناطقی که روزگاری از مهمترین مراکز زندگی در سیستان به شمار میرفتند.
از دهانه غلامان تا کوه خواجه؛ مسیر پیوسته زیست و باور
او افزود: شواهدی از دامداری، صید، فرشبافی و قایقسازی در کوه خواجه دیده میشود و قایق محلی توتن نمونهای از نوآوری مردم آن دوره است. گالری کوه خواجه تا دوره اسلامی امتداد پیدا کرده و ابزارها، سلاحها، آیینهای مذهبی مانند تعزیهخوانی و ادوات کشاورزی آن دوره را نمایش میدهد؛ وسایلی که همگی توسط مردم و با ابزارهای بومی ساخته شدهاند.
مدیر موزه مردمشناسی سیستان با اشاره به اینکه فرهنگ سیستان صرفاً در آثار سنگی و خشتی خلاصه نمیشود، اظهار کرد: آنچه در ۳۰ اتاق موزه بهنمایشدرآمده، در واقع میراث زنده این سرزمین است. موزه سیستان تلاش دارد تا به بازدیدکنندگان نشان دهد چگونه مردمان این دیار در طول پنج هزار سال، با سختترین شرایط اقلیمی نهتنها سازگاری یافتهاند، بلکه تمدنی پیشرو و سرشار از خلاقیتهای هنری و فنی خلق کردهاند.
پیغان به بخش صنایعدستی موزه نیز اشاره کرد و گفت: گالریهایی مانند گزبافی، خامهدوزی، ریسندگی، فرشبافی، گلیمبافی، آیینهای شاهنامه، قراردادهای حقابه و گالری زیورآلات بخش مهمی از فرهنگ و معیشت مردم گذشته را روایت میکنند چرا که درگذشته تقریباً هر خانه در سیستان یک کارگاه فرشبافی محسوب میشد و این هنر از محوریترین مشاغل خانوادگی به شمار میرفت.
زیورآلات باستانی، راز ظرافت و دانش نیاکان سیستانی
او افزود: زیورآلات ۵ هزارساله یافتشده در منطقه، با سنگهایی ساخته شدهاند که با دقتی بینظیر تراش و سوراخ شدهاند؛ فناوریای که هنوز شیوه اجرای دقیق آن برای پژوهشگران ناشناخته است.
مدیر موزه مردمشناسی سیستان با اشاره به کشف تختهبازی در شهر سوخته گفت این یافته نشان میدهد مردمان آن دوره علاوه بر کار و تجارت، برای سرگرمی و گذران اوقات فراغت نیز ابزارهایی تهیه میکردهاند؛ موضوعی که نشاندهنده رفاه نسبی و فرهنگ پویا در سیستان باستان است.
پیغان با تأکید بر اینکه فرهنگ سیستان، فرهنگی پویاست، خاطرنشان کرد: این موزه در حال تبدیلشدن به یک پایگاه آموزشی است که در آن دانشآموزان و دانشجویان نه فقط به بازدید، بلکه به تحقیق و پژوهش در مورد ریشههای خود میپردازند.
او تصریح کرد: هدف ما این است که هر بازدیدکننده، با خروج از موزه، نگاهی تازه و سرشار از افتخار به سرزمین خود داشته باشد؛ چرا که سیستان، سرزمین اولینها، سرزمین دانش و سرزمین هنرهایی است که هنوز بسیاری از آنها برای جهان ناشناخته باقیمانده است.
موزه مردمشناسی سیستان گنجینه هویت ایرانی
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان زابل به مناسبت روز جهانی موزه و میراثفرهنگی بیان کرد: روز جهانی موزه فرصت ارزشمندی است برای بازخوانی تاریخ و تمدن کهن این سرزمین. سیستان با پیشینهای بیش از ۵ هزار سال، یکی از کهنترین خاستگاههای تمدنی ایران به شمار میرود و موزهها نقش مهمی در حفظ و انتقال این هویت به نسلهای آینده دارند.
موزه مردمشناسی سیستان آیینه فرهنگ منطقه
صادق میرحسینی با اشاره به ظرفیتهای تاریخی منطقه سیستان گفت: در منطقه سیستان دو حوزه مهم در بخش میراثفرهنگی وجود دارد؛ یکی موزه مردمشناسی سیستان و دیگری محوطه تاریخی شهر سوخته که در موزه مردمشناسی، فرهنگ و شیوه زندگی مردم سیستان در بخشهای مختلف از جمله تاریخ و فرهنگ، کشاورزی، صیادی، موسیقی و صنایعدستی به نمایش گذاشته شده است.
آثار باستانی منطقه گواه تمدنهای کهن
او با اشاره به موزه مردمشناسی سیستان افزود: این موزه در پنج بخش اصلی شامل تاریخ و فرهنگ، کشاورزی، صیادی، موسیقی و صنایعدستی ساماندهی شده و تلاش شده است سبک زندگی، آدابورسوم، پوشش، هنر و مشاغل سنتی مردم سیستان بهصورت ملموس به بازدیدکنندگان معرفی شود. آنچه در این موزه به نمایش گذاشته شده، تنها اشیا نیست، بلکه روایت هویت و اصالت مردم این دیار است.
سیستان خود موزهای زنده از تاریخ
میرحسینی همچنین خاطرنشان کرد: سیستان خود بهنوعی یک موزه بزرگ تاریخی محسوب میشود و آثار و محوطههای باستانی آن نشاندهنده قدمت و غنای تمدنی این منطقه است.
او با تأکید بر جایگاه ویژه سیستان در تاریخ ایران اظهار کرد: جایجای این سرزمین گواه تمدنهای بزرگ از عصر مفرغ تا دوران معاصر است و میتوان گفت خود سیستان یک موزه زنده تاریخی است. آثار بهجامانده در این منطقه نشاندهنده نقش مهم سیستان در شکلگیری تمدن ایرانی است.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان زابل گفت: به مناسبت این هفته، برنامههایی از جمله غبارروبی مزار شهدا، فعالیتهای فرهنگی و آموزشی ویژه کودکان و برگزاری مسابقه نقاشی با موضوع موزهها در نظر گرفته شده است که به برگزیدگان جوایز ارزندهای اهدا خواهد شد. هدف از این برنامهها، آشنایی نسل جوان بااهمیت میراثفرهنگی و تقویت حس مسئولیتپذیری در حفاظت از آن است.
مشارکت مردم کلید حفظ آثار تاریخی سیستان
او در پایان با دعوت از مردم برای مشارکت در صیانت از آثار تاریخی خاطرنشان کرد: حفظ میراثفرهنگی، حفظ هویت ملی است.
انتظار میرود مردم در کنار میراثبانان و مسئولان، نسبت به حفاظت از آثار تاریخی حساس باشند و اجازه ندهند کوچکترین آسیبی به این سرمایههای ارزشمند وارد شود. امروز، موزه مردمشناسی سیستان تنها مکانی برای نگهداری اشیای تاریخی نیست، بلکه روایتگر هویت مردمانی است که قرنها باتکیهبر دانش بومی، فرهنگ غنی و روحیه ایستادگی، تمدنی ماندگار را در دل کویر بنا نهادهاند.
هر اثر و هر روایت در این موزه، بخشی از حافظه تاریخی سیستان را زنده نگه میدارد و نشان میدهد که این سرزمین، باوجود فراز و نشیبهای بسیار، همچنان ریشههای فرهنگی و تاریخی خود را حفظ کرده است. بیتردید پاسداشت میراثفرهنگی و معرفی ظرفیتهای تمدنی سیستان، نقش مهمی در تقویت هویت ملی و آشنایی نسل جوان با گذشته پرافتخار این دیار دارد. موزه مردمشناسی سیستان، پلی میان گذشته و آینده است؛ پلی که میتواند زمینهساز افزایش آگاهی عمومی، رونق گردشگری فرهنگی و حفظ گنجینههای ارزشمند این منطقه برای نسلهای آینده باشد.
انتهای پیام/
نظر شما