میراثآریا: استاد شیرمحمد اسپندار سال ۱۳۰۷ در شهرستان بمپور از توابع ایرانشهر متولد شد. او از کودکی نواختن ساز دونلی را نزد پدر و بزرگان موسیقی بلوچ فراگرفت و استعداد شگفتانگیزش خیلی زود او را به یکی از برجستهترین نوازندگان این ساز تبدیل کرد. دونلی که از دو نی همزمان تشکیل شده، یکی از دشوارترین سازهای بادی موسیقی نواحی ایران به شمار میرود و اجرای آن نیازمند مهارت، نفس قوی و هماهنگی کمنظیر است؛ ویژگیهایی که استاد اسپندار را به چهرهای یگانه در این عرصه تبدیل کرده بود.
اسپندار در سالهای جوانی مدتی در کراچی پاکستان زندگی کرد و ضمن آشنایی با موسیقی منطقه، تجربههای ارزشمندی در عرصه نوازندگی به دست آورد. او در سال ۱۳۳۷ به ایران بازگشت و تمام زندگی خود را وقف حفظ، آموزش و معرفی موسیقی اصیل بلوچستان کرد. وی تا سال ۱۳۶۲ علاوه بر دونلی، تکنی نیز مینواخت، اما پس از آن تمام توان خود را بر حفظ و ترویج هنر دونلینوازی متمرکز کرد.
دونلی، سازی منحصربهفرد متشکل از دو عدد نی است که نوازنده باید بهطور همزمان در هر دو ساز بدمد و ملودی و همراهی را به صورت همزمان اجرا کند؛ مهارتی که به دلیل نیاز به هماهنگی کامل تنفس و انگشتگذاری، از دشوارترین شیوههای نوازندگی در موسیقی نواحی به شمار میرود. استاد اسپندار با نفس گرم، تکنیک کمنظیر و شیوه منحصربهفرد نوازندگی خود، این ساز کهن را از محافل محلی بلوچستان به جشنوارههای ملی و بینالمللی رساند و آن را به یکی از شناختهشدهترین نمادهای موسیقی نواحی ایران تبدیل کرد.
این هنرمند پیشکسوت در طول بیش از هشت دهه فعالیت هنری، نشان درجه یک هنری، دکترای افتخاری موسیقی سنتی از فرانسه، دیپلم افتخار نوازندگی و دهها لوح و تقدیرنامه ملی و بینالمللی را دریافت کرد. او همچنین به عنوان نخستین و تنها نوازنده دونلی، جایزه ویژه جشنواره بینالمللی موسیقی فجر را به دست آورد و تندیس او به همراه یکی از سازهای دونلیاش در مجموعهای موزهای به یادگار نگهداری میشود.
استاد اسپندار همواره نگران تداوم این هنر کهن بود و در گفتوگوهای مختلف تأکید میکرد که شمار نوازندگان حرفهای دونلی بسیار اندک است. او سالها برای آموزش این ساز تلاش کرد و تنها یکی از شاگردانش به مرحله استادی رسید، اما این هنرمند نیز در سال ۱۳۹۰ بر اثر سانحه رانندگی جان خود را از دست داد. همین دغدغه، تلاشهای استاد اسپندار را به بخشی از مسیر پاسداری از میراث ناملموس ایران تبدیل کرد؛ تلاشی که امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت حفظ و انتقال هنر دونلینوازی به نسلهای آینده را یادآوری میکند.
این هنرمند نامآشنا که دههها عمر خود را صرف حفظ، آموزش و معرفی موسیقی اصیل بلوچ کرده بود، شامگاه چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ در ۹۸ سالگی بر اثر بیماری و کهولت سن چشم از جهان فروبست و جامعه فرهنگی ایران را در سوگ فرو برد که در پی درگذشت این هنرمند برجسته، مسعود پزشکیان؛ رئیسجمهوری، وزرای میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و فرهنگ و ارشاد اسلامی، نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان، استاندار سیستان و بلوچستان، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاون امور استانهای سازمان صدا وسیما، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و جمعی دیگر از مسئولان و چهرههای فرهنگی کشور با انتشار پیامهایی، فقدان این استاد بزرگ را تسلیت گفتند.
رئیسجمهوری: نوای جاودانه استاد اسپندار پیامآور صلح و اصالت فرهنگی ایران است
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، در پیام تسلیت خود، استاد شیرمحمد اسپندار را از برجستهترین حافظان فرهنگ و هنر ایران دانست و تأکید کرد که او عمر پربرکت خود را وقف پاسداری، احیا و معرفی موسیقی اصیل این سرزمین کرد. رئیسجمهور با اشاره به اینکه استاد اسپندار با هنر یگانه خود، نوای دلنشین دونلی را از گستره فرهنگ بلوچستان به سرمایهای ملی و جهانی تبدیل کرد، تصریح کرد که نام و یاد این هنرمند فرزانه همواره در حافظه تاریخی ایران ماندگار خواهد ماند و نوای جاودانه او پیامآور صلح، دوستی، همدلی و اصالت فرهنگی ایران برای نسلهای آینده است.
وزیر میراثفرهنگی: ایران یکی از گنجینههای زنده میراث ناملموس خود را از دست داد
سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در پیام خود درگذشت استاد اسپندار را فقدان یکی از زندهترین گنجینههای میراثفرهنگی ناملموس کشور توصیف کرد و نوشت که این هنرمند نامدار، روایتگر رنجها، شادیها، آیینها و زیست تاریخی مردم سیستان و بلوچستان بود.
وی تأکید کرد که نفس گرم استاد اسپندار در ساز دونلی، صدای فرهنگ و هویت یک جغرافیای تاریخی را به ایران و جهان رساند و او با هنر کمنظیر خود نشان داد که فرهنگ اقوام ایرانی از مهمترین ریشههای هویت ملی است. وزیر میراثفرهنگی همچنین استاد اسپندار را گنجینهای زنده برای فرهنگ ایران دانست و در پایان، این ضایعه را به مردم سیستان و بلوچستان، جامعه هنری کشور، دوستداران موسیقی نواحی و خانواده آن مرحوم تسلیت گفت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: استاد اسپندار گنجینه زنده هنر بلوچ بود
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز در پیام خود از استاد اسپندار به عنوان گنجینه زنده هنر بلوچ یاد کرد و نوشت که او با هنر کمنظیر خود در نوازندگی دونلی، روایتگر بخشی ارزشمند از فرهنگ، تاریخ و هویت ایران بود و عمر پربرکت خود را صرف پاسداری از میراث موسیقایی بلوچستان کرد. وی آثار و شیوه هنری این استاد را سرمایهای ماندگار برای فرهنگ و هنر ایران دانست.
نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان: استاد شیرمحمد اسپندار؛ گنجینه ارزنده فرهنگ و هنر ایران اسلامی
مصطفی محامی، نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان و امام جمعه زاهدان نیز در پیام تسلیت خود نوشت: درگذشت مرحوم مغفور استاد شیرمحمد اسپندار هنرمند پیشکسوت و از مفاخر موسیقی کشور که صاحب سبک منحصر به فرد دونلینوازی و حامی فرهنگ اصیل اسلامی ایرانیِ عجین با روح و سرشت مردمان بلوچ بود، موجب تأثر گردید.
اینجانب درگذشت این گنجینه ارزنده فرهنگ و هنر ایران اسلامی که از ابزار هنر برای رساندن پیام مهربانی و همدلی ساکنان دیار نخل و آفتاب به مردم ایران و جهان بهره میجست، به مردم شریف سیستان و بلوچستان، شاگردان و علاقهمندان به ایشان در سراسر کشور و سایر بازماندگان تسلیت عرض نموده و از درگاه خداوند متعال برای مرحوم علو درجات و برای بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت دارم.
استاندار سیستان و بلوچستان؛ فقدان استاد اسپندار جبرانناپذیر است
منصور بیجار، استاندار سیستان و بلوچستان، در پیام خود استاد اسپندار را نماد اصالت و هویت موسیقایی بلوچستان معرفی کرد و نوشت که این هنرمند با اجراهای ماندگار خود، نام سیستان و بلوچستان را در عرصههای ملی و بینالمللی طنینانداز کرد. وی درگذشت این استاد را ضایعهای جبرانناپذیر برای فرهنگ و هنر کشور و مردم استان دانست.
مدیرکل میراثفرهنگی سیستان و بلوچستان: استاد اسپندار حافظ و یاور میراث ناملموس ایران بود
محمدهادی طهرانیمقدم، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان، نیز در پیام خود استاد اسپندار را یکی از برجستهترین پاسداران میراث ناملموس و موسیقی نواحی ایران دانست و تأکید کرد که این هنرمند با سالها تلاش، نوای اصیل دونلی را به نمادی از فرهنگ و هویت بلوچستان تبدیل کرد. وی درگذشت این استاد را ضایعهای بزرگ برای جامعه فرهنگی و هنری کشور توصیف و فقدان او را به خانواده، مردم استان و دوستداران فرهنگ و هنر ایران تسلیت گفت.
مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ: نوای استاد اسپندار ماندگار خواهد ماند
بابک رضایی، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در پیام خود نوشت که استاد اسپندار با آفرینش خلاقانه در دونلینوازی، نوای این ساز اصیل را به گسترهای جهانی رساند. وی تأکید کرد هرچند این هنرمند دیگر «کمر صحبت» نخواهد بست و به نوازش دونلی نخواهد نشست، اما نوای صمیمی ساز او تا همیشه در حافظه موسیقی ایران باقی خواهد ماند.
معاون امور استانهای رسانه ملی: نام استاد اسپندار جاودانه است
علیرضا کیخا، معاون امور استانهای سازمان صدا و سیما، نیز در پیام خود درگذشت استاد اسپندار را ضایعهای اندوهبار برای فرهنگ، هنر و هویت تمدنی ایران اسلامی دانست و نوشت که او عمر خود را وقف صیانت از موسیقی اصیل سیستان و بلوچستان کرد و با نوای سحرانگیز دونلی، روایتگر تاریخ، آیینها و فرهنگ مردم این دیار شد. وی تأکید کرد نام و هنر استاد اسپندار همواره در حافظه فرهنگی ایران جاودان خواهد ماند.
همصدایی برای پاسدار میراث ناملموس ایران
افزون بر این پیامها، جمعی از مدیران، هنرمندان، پژوهشگران، انجمنهای فرهنگی و فعالان موسیقی نواحی نیز با انتشار پیامها و یادداشتهایی، از نقش بیبدیل استاد شیرمحمد اسپندار در پاسداری از میراث ناملموس ایران یاد کردند و فقدان او را خسارتی بزرگ برای فرهنگ و هنر کشور دانستند.
مرور این پیامها نشان میدهد که استاد شیرمحمد اسپندار تنها یک نوازنده برجسته نبود؛ او به نمادی از هویت فرهنگی بلوچستان و یکی از مهمترین پاسداران میراث ناملموس ایران تبدیل شده بود. اتفاق نظر مسئولان عالیرتبه کشور، مدیران فرهنگی و هنرمندان در تجلیل از این استاد فقید، گواه جایگاه بیبدیل او در فرهنگ ایران است؛ هنرمندی که هرچند نوای دونلیاش خاموش شد، اما میراث هنری و فرهنگی او همچنان در حافظه تاریخی و فرهنگی ایران زنده و ماندگار خواهد ماند.
این هنرمند نامآشنا که دههها عمر خود را صرف حفظ، آموزش و معرفی موسیقی اصیل بلوچ کرده بود، شامگاه چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ در ۹۸ سالگی بر اثر بیماری و کهولت سن چشم از جهان فروبست و جامعه فرهنگی ایران را در سوگ فرو برد.
انتهای پیام/
نظر شما