رجبعلی لباف خانیکی باستانشناس و نویسنده در یادداشتی نوشت: یکی از دلایل مهم قدرت گرفتن خانها، شیوهٔ ادارهٔ مالی بود. دولت قاجار معمولا مالیات یک منطقه را به یک خان یا حاکم واگذار میکرد و در مقابل مبلغی ثابت از او میگرفت و باقی درآمد در اختیار همان خان باقی میماند. این روند موجب میشد، خان عملا مالک قدرت اقتصادی منطقه شود و علاوه بر آن به دلیل وسعت زیاد ایران و دوری از پایتخت گاه نسبت به سرکوب مخالفان و مهاجمان و دفاع از قلمرو خود و مرزهای کشور نیز اقدام کند. در نتیجه نوعی نظام تیولداری و حکمرانی غیرمستقیم شکل بگیرد.
از جمله «یار محمدخان شادلو» معروف به «سهامالدوله» و ملقب به «سردار مفخم» یکی از مقتدرترین خانهای ایل شادلو در دوره قاجار بود که به مدت ۳۲ سال بر خراسان شمالی حکومت کرد.
مهمترین اقدام مقتدرانه یارمحمدخان قلع و قمع حملات مکرر ترکمانان به خراسان شمالی بوده است.
در سالهای قبل از شروع حکومت او، ترکمانان با حملات بیوقفه خود امان از رعایای این منطقه بریده بودند. شهرنشینان و روستاییان خراسان شمالی که حالت کاملا دفاعی به خود گرفته بودند به جای کسب و کار بیشتر به حفظ جان خود فکر میکردند و مرتب دیوارهای دفاعی میساختند. مزرعهها و باغهای آنان توسط ترکمانها نابود میشد. دامداران و عشایر کوچرو نیز از دست ترکمانان قادر به ییلاق و قشلاق نبودند و ضعف حاکمان قاجاری خراسان و عدم حمایت مالی آنان از جانب دربار مزید بر علت شده بود.
در چنان شرایطی یارمحمد خان شادلو در عرصهٔ سیاسی و نظامی خراسان شمالی ظهور کرد. او با دریافت مالیاتهای دولتیِ منطقه تحت حاکمیت خود، ماموریت مقابله با ترکمانان را عهدهدار شد و با تدارک دیدن سپاهی منظم توانست بسیاری از حملات ترکمانان را دفع کند.
در دوران حکومت یارمحمدخان سهامالدوله شهر بجنورد پیشرفتهای زیادی کرد و به دستور او بناهای متعددی در بجنورد ساخته شد که مهمترین آنها آینهخانه بود.
آینهخانه یا دارالحکومه، مقر حکومتی یارمحمد خان بود و دیدارهای رسمی او با ناصرالدین شاه و سایر مقامات سیاسی در آن عمارت انجام میشد.
این بنا در دههٔ ۱۲۵۰ خورشیدی همزمان با حکومت ناصرالدین شاه به دستور یارمحمد خان ملقب به سردار مفخم ساخته شد و با کاربری اداری و دیوانی برای انجام دیداریهای رسمی او با رجال سیاسی عهد قاجار و نیز برگزاری مراسم تشریفاتی و رایزنی سیاسی- اجتماعی با سران ایلهای مناطق تحت حکومت او مورد استفاده قرار میگرفت. این بنا که مقابل بنای دیگری به نام «عمارت سردار مفخم» واقع شده، روزگاری جزو مجموعه تاریخی «دارالحکومه» بوده و به همراه سردر، کلاه فرنگی، عمارت و حوضخانه در باغ بزرگی واقع شده بود.
انتهای پیام/
نظر شما