حسن میرزایی، برنامه‌ریز روستایی و معاون توسعه مدیریت و منابع استان گیلان در یادداشتی نوشت: قرار گرفتن نام روستای گیسوم(Gisoum) در میان گزینه‌های پیشنهادی ایران برای فهرست «بهترین روستاهای گردشگری جهان» سازمان جهانی گردشگری ملل متحد( UNTOURISM)، تنها حاصل برخورداری از مناظر بدیع طبیعی یا جاذبه‌های زیست‌بومی کم‌نظیر نیست. آنچه این روستا را در سطحی فراتر از یک مقصد گردشگری قرار می‌دهد، شکل‌گیری تدریجی الگویی از گردشگری جامعه‌محور( Community-Based Tourism) است؛ الگویی که در آن مردم محلی گردانندگان اصلی آن به شمار می‌رود.

گردشگری جامعه‌محور، در ادبیات توسعه پایدار، پاسخی است به تجربه‌های ناموفق توسعه‌های شتاب‌زده‌ای که در بسیاری از مناطق جهان، با وجود رشد اقتصادی کوتاه‌مدت، به تخریب محیط‌زیست، فرسایش فرهنگی و حذف جوامع محلی از منافع گردشگری انجامید. در مقابل، این رویکرد بر این اصل استوار است که حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی زمانی پایدار خواهد بود که مردم محلی خود را مالک، حافظ و بهره‌مند اصلی این میراث بدانند.

گیسوم تالش در سال‌های اخیر نشانه‌هایی روشن از تحقق این نگاه را در خود پرورش داده است. جامعه محلی، جوانان تحصیل‌کرده، فعالان محیط‌زیست و کنشگران گردشگری در قالب تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالیت‌های داوطلبانه، به تدریج بستری از مشارکت اجتماعی را شکل داده‌اند که نقش آن در هدایت گردشگری منطقه به سوی مسئولیت‌پذیری، قابل توجه است.

تشکل‌های مردم‌نهاد در چنین فرایندی تنها نهادهایی اجرایی نیستند؛ آنها پیونددهنده دانش محلی با رویکردهای نوین مدیریت گردشگری هستند. این تشکل‌ها با آموزش جوامع محلی، ترویج فرهنگ حفاظت از جنگل‌های هیرکانی، ساماندهی فعالیت‌های گردشگری، تشویق به توسعه بوم‌گردی‌های مسئولانه و افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش‌های طبیعی و فرهنگی منطقه، نقش مهمی در ارتقای کیفیت حکمرانی گردشگری ایفا کرده‌اند.

در حقیقت، حضور فعال این نهادهای مدنی سبب شده است که گیسوم صرفاً به عنوان یک مقصد طبیعی معرفی نشود، بلکه به نمونه‌ای از مدیریت مشارکتی در گردشگری روستایی تبدیل گردد؛ مدلی که در آن منافع اقتصادی گردشگری با حفاظت

از منابع طبیعی و تقویت هویت فرهنگی در تعارض قرار نمی‌گیرد، بلکه در تعامل و هم‌افزایی با آن‌ها رشد می‌کند.

از منظر نظام‌های ارزیابی جهانی، از جمله شاخص‌های سازمان جهانی گردشگری ملل متحد، روستاهایی که بتوانند حکمرانی مشارکتی، حفاظت محیط‌زیست، مشارکت جامعه محلی و تداوم فرهنگی را به‌طور هم‌زمان تقویت کنند، شانس بیشتری برای قرار گرفتن در فهرست‌های بین‌المللی خواهند داشت. به همین دلیل، آنچه امروز گیسوم را در مسیر دیده‌شدن جهانی قرار داده، تنها زیبایی طبیعی آن نیست؛ بلکه شکل‌گیری شبکه‌ای از سرمایه اجتماعی است که مردم، تشکل‌های مدنی و مدیریت دولتی را در یک مسیر مشترک قرار داده است.

در این میان، تشکل‌های مردم‌نهاد نقشی فراتر از یک واسطه اجتماعی ایفا می‌کنند. آنها به نوعی حافظان آینده توسعه پایدار منطقه هستند؛ زیرا با تقویت حس تعلق و مسئولیت در میان ساکنان محلی، از تبدیل گردشگری به فعالیتی صرفاً سودمحور جلوگیری کرده و آن را در چارچوبی اخلاقی و پایدار هدایت می‌کنند.

اگر گیسوم امروز در آستانه حضور در یکی از معتبرترین فهرست‌های گردشگری جهان قرار گرفته است، این موفقیت را باید حاصل هم‌افزایی سه سرمایه بنیادین دانست: طبیعت کم‌نظیر هیرکانی، فرهنگ و هویت ریشه‌دار تالشی و سرمایه اجتماعی شکل‌گرفته در بستر مشارکت مردمی.

چنین تجربه‌ای می‌تواند پیامی الهام‌بخش برای بسیاری از روستاهای ایران باشد. در کشوری که هزاران روستا با ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی ارزشمند وجود دارد، آنچه می‌تواند این ظرفیت‌ها را به فرصت‌های جهانی تبدیل کند، نه صرفاً سرمایه‌گذاری فیزیکی، بلکه تقویت مشارکت اجتماعی، اعتماد میان مردم و نهادهای مدیریتی و حمایت از تشکل‌های مدنی است.

گیسوم تالش امروز تنها یک نقطه جغرافیایی در نقشه گردشگری ایران نیست؛ بلکه نمادی از این حقیقت است که آینده گردشگری پایدار، در پیوندمیان مردم و سرزمین شکل می‌گیرد. هرجا که این پیوند با آگاهی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی همراه شود، همان‌جا می‌توان چشم‌انداز جهانی‌شدن را نیز متصور شد.

از این منظر، گیسوم می‌تواند آغازگر فصلی تازه در روایت گردشگری ایران باشد؛ روایتی که در آن روستاها، کانون‌های نوآوری در گردشگری پایدار و جامعه‌محور خواهند بود.

انتهای پیام/