به گزارش میراث‌آریا، بهمن رحیمی گفت: دانش بومی با عنوان‌هایی مانند دانش محلی، دانش سنتی و دانش روستایی به رسمیت شناخته شده است. این دانش که بخشی از دانسته‌های جمعی هر قوم است و شامل باورها، ارزش‌ها، روش‌ها، ابزارها و آگاهی‌های محلی می‌شود، در گذر زمان تکامل یافته و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است .

این مردم‌شناس افزود: دانش بومی هم‌چنین در بر گیرنده حوزه‌های گسترده‌ای همچون کشاورزی، منابع طبیعی، دامداری، آبخیزداری و محیط زیست است و معمولاً با مناطقی پیوند دارد که از تنوع زیستی بالایی برخوردارند. دانش بومی زنان و مردان نیز به دلیل تفاوت در وظایف و نقش‌های کاری، یکسان نیست؛ این تفاوت در  شیوه حفظ و انتقال این دانش به نسل‌های بعدی دیده می‌شود.

او اظهار کرد: در میان عشایر ایران، سنگسری‌های دیو آسیاب (منطقه لار دماوند) از دامداران بزرگ و کوچ‌رو به شمار می‌آیند که توانسته‌اند از دیرزمان تا امروز میان دامداری سنتی و محیط زندگی خود، سازگاری مطلوبی برقرار کنند و این شیوه را ادامه دهند. عشایر سنگسری با توجه به الگوهای زیستی مبتنی بر کوچ و شرایط جغرافیایی، در طول سال در مناطق قشلاقی (رودخانه شور زرندیه) و ییلاقی(منطقه لار دماوند) استقرار می‌یابند. آنان برای سازگاری با هر یک از این مناطق جغرافیایی، از تجربیات زیسته و دانش‌ بومی ویژه‌ای برخوردارند و با بهره‌گیری از این دانش‌، در حفظ، بهره‌برداری و احیای مراتع نقشی مؤثر ایفا می‌کنند.

سرپرست پژوهش «دانش بومی و الگوی کوچ فصلی؛ نمونه موردی: طایفه فریدونی سنگسری» تصریح‌ کرد: طایفه فریدونی سنگسری پس از سپری کردن فصل قشلاق، در اواسط اردیبهشت کوچ بهاره خود را آغاز می‌کنند و پس از پیمودن صدها کیلومتر در مسیر طولانی کوچ، در اوایل تیرماه برای استقرار در مناطق ییلاقی و اتراق‌گاه‌های خود وارد مراتع ییلاقی لار می‌شوند.

او افزود: عشایر در کوچ‌های فصلی خود، گاه‌شماری و زمان‌بندی مشخصی را رعایت می‌کنند و به آن پایبند هستند. می‌توان گفت از گذشته‌های دور، عشایر دارای نوعی گاه‌شماری محلی بوده‌اند که با دقت و هوشمندی و متناسب با زیست‌بوم و شرایط اقلیمی تنظیم شده بود. امروزه این گاه‌شماری‌ها بر پایه تقویم شمسی تدوین و تنظیم می‌شود.

رحیمی با بیان اینکه طایفه فریدونی سنگسری با تکیه بر راهبری و مدیریت بومی، مسیرهای مناسب کوهستانی را برای حرکت انتخاب می‌کنند و از دره‌ها و مناطقی که احتمال وقوع رعد و برق در آن‌ها وجود دارد، همچنین از مسیل‌های سیلابی و آبراهه‌های کوهستانی دوری می‌جویند، گفت: آنان در مناطق امن، از جمله غارها که پناهگاه مناسبی برای گله و چوپانان به شمار می‌رود، استراحت و پناه می‌گیرند و از توانایی بالایی در پیش‌بینی و شناخت وضعیت آب‌وهوا برخوردارند. از این دانش برای هدایت دام در زمان بارندگی‌های شدید و وقوع سیلاب استفاده می‌کنند.

او اظهار کرد: این طایفه به گونه‌ای از ایل‌راه‌ها عبور می‌کنند که بتوانند از منابع آبی همچون چشمه، قنات و رودخانه و نیز از مراتع و علوفه موجود به بهترین شکل بهره‌برداری کنند. آنان هنگام بارندگی، دام را به ارتفاعات و بالادست دره‌ها هدایت می‌کنند و در زمان بارش برف، دام را به پایین‌ترین و گرم‌ترین نقاط دره می‌برند. همچنین در طول مسیر از پناهگاه‌های طبیعی، به‌ویژه غارها، بهره می‌برند.

انتهای پیام/