میراث آریا: آیینهای عزاداری ماه محرم در گچساران با اجرای سنتی سنج و دمام حال و هوایی متفاوت به خود میگیرد. سنتهای عزاداری در گچساران گوناگون است و یکی از جالبترین این مراسم، سنتسنج و دمامزنی در این شهرستان است. سنج و دمامزنی در گچساران، نماینده یکصدای تاریخی است؛ صدایی که از کوچههای جنوب برمیخیزد، اما در گوش همه شیعیان جهان میپیچد؛ صدای زنگی که هرساله با آغاز محرم، قلب تاریخ را دوباره به تپش وامیدارد.
سازهای دمام زنی
آیین دمامزنی در گچساران، مراسمی قدیمی است که در آن از سازهای دمام، سنج، اشکون، غمبر و بوق استفاده میشود.
سنج و دمام، دو وسیلهای که همگان آنها را بهعنوان مهمترین علامت محرم و عزاداری در این شهرستان میدانند، ابزاری هستند که شاید تاریخچه ورود آنها به هیئتهای عزاداری مردمان این دیار فاصله فراوانی با چند دهه اخیر نداشته باشد، اما اکنون تبدیل به علامت آغاز محرم و شروع عزاداری در هیئتها شدهاند.
در این آیین، برای جمعکردن عزاداران و سینهزنان، بعد از ذکر، روضه و زیارتنامه و پیش از آغاز سینهزنی، مراسمسنج و دمام از دیرباز تاکنون اجرا میشود. بهطوریکه هنگام نواختنسنج و دمام، در روحیه فرد شنونده حس عجیبی ایجاد میشود.
معمولاً هر هیئت سینهزنی، تعدادی دمام دارد که در مراسم عزاداری به کار بسته میشود.
سازهایی از دل شور و سوگ
سنج، متشکل از دو کفه فلزی (عموماً از جنس فلز برنج) است که با برخورد آنها به یکدیگر، صدای خاص و نافذی تولید میکند.
این ساز در ابعاد گوناگونی ساخته و مورد استفاده قرار میگیرد، اماسنجی که در مناطق جنوبی مورد استفاده قرار میگیرد، کوچکتر و بهقاعده کف دست، یا شاید هم کمی بزرگتر از آن باشد.
دمام نیز سازی کوبهای است.
البته اطلاق این نام به این نوع ساز، تنها مختص مناطق جنوبی ایران است؛ چیزی شبیه به طبل یا دُهُل. این ساز شامل یک بدنه استوانهای است که در دو طرف آن، پوست حیوان کشیده شده و با استفاده از چوبی بر آن نواخته میشود. صدای برخاسته از آن، حاصل ارتعاش پوست کشیده شده بر دو سوی دمام است.
نوازنده با چوب به یکطرف (بینشان) مینوازد که صدایی بم دارد و با دست دیگر بر سوی دیگر (نشاندار) که صدایی زیر دارد، ضربه میزند.
تاریخچه آیین دمامزنی در گچساران
سنج و دمامزنی، مراسمی سنتی است که در ماه محرم و ایام عزاداری سرور و سالار شهیدان اباعبداللهالحسین علیهالسلام، از گذشته تا حال، در هیئتهای سینهزنی گچسارانیها اجرا میشده است.
با آغاز جنگ تحمیلی و مهاجرت عده کثیری از هموطنان آبادانی به گچساران، بهنوعی پای این آیین قدیمی به این شهرستان نیز باز شد. از آن زمان تاکنون، هرساله در ماه محرم، شاهد برگزاری این نوع مراسم در گچساران هستیم.
در مراسم دمامزنی، تعدادی دمام میزنند و تعدادی با در دست داشتنسنج و بوق، دمامزنان را همراهی میکنند.
دمامزنی از دوران گذشته تاکنون، علاوه بر مراسم سینهزنی ایام محرم، برای باخبر کردن مردم از ماههای محرم و صفر و نیز دعوت آنها به روضهها و مراسمهای عزاداری اباعبدالله علیهالسلام، بهویژه در نواحی جنوب غربی تا جنوب شرقی ایران، از گذشته دور رایج بوده است.
ترکیب نواخته شدنسنج و دمام، از دیرباز در مناطق جنوبی ایران که البته قدمتی چند صدساله دارد، در مراسم سوگواری مذهبی، بهویژه ایام محرم و صفر، متداول بوده است. این ترکیب، نوایی خاص و سوزناک ایجاد میکند که مراسمهای عزاداری را منحصربهفرد میسازد.
صفآرایی برای روایت حماسه
تعداد دمامزنان در گچساران متفاوت است؛ گاهی از ۷ نفر شروع میشود و تا دو برابر این عدد و حتی بیشتر نیز میرسد. این تعداد، بسته به توان و بضاعت حسینیه و دمامزنان متفاوت است. در این آیین، یک نفر بهعنوان اشکون (دمامزن حرفهای) در مرکز صف دمامزنان قرار میگیرد.
گزارش از علی اکبر پاک مدیر اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان دنا
انتهای پیام/
نظر شما