درست در 20 کیلومتری غرب استان تهران تکه ای از پارس قدیم با قدمتی به بلندای تاریخ و فرهنگ ایران زمین  گویای سرگذشت هزاره های گمشده و نهفته سرزمین مادها است. دامنه سلسله جبال البرز از دیر باز به دلیل آب و هوای مناسب و رودخانه های جاری و پناهگاه های مطمئن همیشه محل استقرار و سکونت موقتی و دائم اقوام و گروه های مختلف بوده  است.منابع و اسناد تاریخی و مطالعات باستان شناسی از محوطه ها، تپه های باستانی و ابنیه تاریخی در مناطق کرج، طالقان، ساوجبلاغ و نظرآباد بیانگر وجود فرهنگ غنی این سرزمین از دوران پیش از تاریخ تا کنون است.

جاذبه های گردشگری مانند  مناظر طبیعی – تاریخی محور کرج چالوس به عنوان یکی از زیباترین جاده های گردشگری جهان و پیست های اسکی دیزین و خور، کاخ تاریخی شهرستانک، باغ لاله های گچسر و ...البرز را به یکی از زیباترین استانهای گردشگری کشور از منظر طبیعی تبدیل کرده است.

با این حال جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و  طبیعی البرز تا حدی ناشناخته‌ اند که حتی برخی از البرز نشینان نیز از وجود آنها بی‌خبرند.

برگزاری تور یک روزه اصحاب رسانه به استان البرز همزمان با هفته میراث فرهنگی و بازدید از تپه تاریخی ازبکی و کاخ مروارید و بحث و بررسی پیرامون وضعیت و موقعیت این آثار از زاویه دید دست اندر کاران رسانه ها که جمعه گذشته  انجام شد فرصتی مغتنم برای معرفی ظرفیتهای این استان و جلب توجه بیش از پیش مسئولان و متولیان برای حفاظت و نگهداری میراث ملی و ارزشمند این استان بود.

محوطه باستانی ازبکی که در مهرماه سال 1352 به شماره 955 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است با مساحت 576 کیلومتر مربع در شهرستان نظرآباد قرار دارد؛ تپه اصلی این محوطه ازبکی نام گذاری شده و تعدادی از تپه های اقماری آن نیز اسامی ترکی دارد؛ یان تپه به معنای (تپه کناری)؛ گوموش تپه به معنای (تپه نقره ای) که دارای لایه های متعلق به فرهنگ فلات قدیم؛ چشمه علی و سیلک می باشند، جیران تپه به معنای (تپه آهو ماده) و سایر تپه ها توسط هیآت اعزامی نامگذاری شده که مارال تپه به معنای (آهوی نر) و دوشان تپه به معنای (تپه خرگوش) است.

تپه ازبکی یکی از نخستین سکونت‌گاه‌های اولیه بشر بر فلات مرکزی ایران است که هفت هزار سال قدمت دارد و تا حدود چهار هزار سال پیش سکونتگاه قوم مادها بود‌ه است.ارزش تاریخی این محوطه‌ی ارزشمند آنقدر زیاد بود که پنج فصل در فاصله سال‌های 80 تا 84 که از سوی  یوسف مجید‌زاده کاوش شد، اما از آن پس هیچ اقدامی برای ادامه‌ی کاوش در این محوطه تاریخی صورت نگرفت.

ابوالفضل عبیدی مدیر کل میراث میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز در این باره می گوید: کاوش‌های تپه تاریخی ازبکی از سال 80 تا سال 84 توسط یوسف مجیدزاده باستان شناس در چند فصل انجام شد و از آنجایی که وی پرسش‌های خود را درباره این محوطه باستانی پیدا کرد ، هم‌اکنون این محوطه نیازی به کاوش ندارد.

او با بیان اینکه دو کتاب نتیجه کاوش‌های باستان‌شناسی مجیدی‌زاده از تپه ازبکی چاپ شد ه  و با توجه به آنکه حفاری‌های صورت گرفته علمی بوده در حال حاضر نیازی به حفاری‌های مجدد نداریم تصریح می کند: دو سال گذشته اعتباری معادل 35 میلیون تومان برای حفاظت از یافته‌های معماری محوطه اختصاص پیدا کرد که هزینه شد و امسال نیز قرار است از محل ردیف اعتباری مالی 50 میلیون تومان برای حفاظت و مرمت اختصاص پیدا کند.

به گفته عبیدی با توجه به اینکه اطراف تپه ازبکی ملک خصوصی قرار دارد و مالک در اطراف آن باغ احداث کرده از لحاظ حقوقی سازمان میراث فرهنگی پیگیری و شکایت کرده است،  به این دلیل که نباید در عرصه تپه ازبکی ساخت و ساز انجام و درخت کاشته شود.

او از تعیین حریم تپه ازبکی در سال جاری خبر داده و می گوید: همه اشیا کشف شده از حفاری‌های باستان شناسی به موزه ملی انتقال داده شده است.

به گفته او یگان حفاظت سازمان میراث فرهنگی به طور مرتب از این محوطه تاریخی بازدید می‌کند و در پی سه سال گذشته هیچگونه حفاری‌های غیرمجاز صورت نگرفته است.

عبیدی ادامه‌ی حفاظت در این محوطه تاریخی را نیازمند انجام کارهای حقوقی دانسته و خاطرنشان می کند: پرونده محوطه تاریخی ازبکی اکنون در مجامع قضایی در دست پیگیری است، ولی خوشبختانه در رفت و آمد به محوطه ازبکی با مالک هیچ مشکلی نداریم و پیگیر هستیم تا وضعیت مالکیت کل مجموعه را مشخص کنیم.

او همچنین درباره وضعیت آثار به دست آمده از محوطه‌ی ازبکی می گوید: نیمی از آثار اکنون در موزه‌ی ایران باستان و نیمی دیگر در اداره میراث فرهنگی تهران است که با ایجاد موزه‌ی البرز می‌توانیم آن‌ها را به استان بازگردانیم.

فرزان احمدنژاد از باستان شناسان استان اداره کل میرا ث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز نیز در خصوص مالکیت خصوصی این تپه تاریخی معتقد است: این تپه در فهرست میراث ملی ثبت شده و در یک ملک خصوصی قرار داد منتهی طبق5 قانون محوطه های باستانی تا آبریزگاه تپه متعلق به ملت هستند و کسی نمی تواند ادعای مالکیت آنها را داشته باشد.

به گفته احمدنژاد تپه ازبکی از ساعت 80 تا 84 به سرپرستی یوسف مجیدزاده مورد کاوش قرار گرفته است. حتی بخشی از این تپه به صورت پلکانی کاوش شده تا بتوان دوره های مختلف تاریخی را در آن شناسایی کرد. در این محوطه سفال های زیادی نشانگر دوره های تاریخی موجود در محوطه بوده اند که نشان دهنده 7 هزار سال تاریخ از دوره نوسنگی تا دوره عصر آهن بوده است. کاوش هایی که انجام شده منجر به شناسایی بقایای دژ مادی شده است. این دژ ها قلعه های تدافعی بوده اند. اکنون روی محوطه های خشتی این تپه آجرهایی از 8 سال پیش کار گذاشته شده تا آسیب کمتری به آن وارد شود.

کاخ مروارید در ا نتظار مرمت و بازسازی

بازدید از کاخ مروارید از دیگر برنامه های پیش بینی شده در تور یکروزه اصحاب رسانه به استان البرز بود.

کاخ مروارید، واقع در مهرشهر کرج ازجمله آثار با معماری ارزنده و سکونتگاه شمس پهلوی بوده است. او به دلیل ابتلا به بیماری آسم این منطقه را برای زندگی انتخاب می کند و کاخ را توسط وسلی پیترز و بنیاد فرانک لوید رایت، معمار پرآوازه آمریکایی به مبلغ یک میلیون دلار طراحی کرده و می سازد.

این کاخ در زمینی به وسعت 111 هکتار با 2500 متر زیربنا بین سال‌های 1345 تا 1347 با بخشهای مختلفی چون اتاق طلایی بار، اتاق صدف با نمای بیرونی حلزونی شکل، دفتر کار، سالن پذیرایی، سالن سینما، سالن بیلیارد، استخر، آب‌نما، محل نگهداری پرندگان کمیاب، اتاق‌های خواب و... بنا می شود که دریاچه کوچکی 3 طرف کاخ را احاطه می کند.

سازه اصلی و پلان کاخ به شکل سفره ماهی است که صدفی را در بر گرفته است. مصالح ساختمانی بکار رفته در ساخت کاخ تماماً از بتن مخصوص بوده که در جا تهیه و اجرا شده است، بکار گیری گسترده و متنوع از صفحه های پلکسی گلاس و نور گیرهای سقف به شکل دانه های مروارید و از جنس پلاستو فوم مزیت بارز فضا های اندرونی این بنا است.

این کاخ که فروردین گذشته و پس از ده سال با حکم دادستان عمومی و انقلاب کرج به سازمان میراث فرهنگی واگذار شده است، در شرایط نامناسبی به سر می برد.

تخریب سازه بتونی بنای کاخ مروارید از داخل، به دلیل نفوذ آب از ناحیه سقف، اگر چه از آغاز احداث کاخ اندک اندک شروع شد، اما عدم رسیدگی و رفع مشکل ، اکنون پس از قریب سه دهه، پوسیدگی و فرسودگی عمیق و فاجعه آمیزی به بار آورده است که ترمیم آن را صدها برابر دشوار کرده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز در این باره می گوید: بر اساس مصوبه کمسیون ماده  5در سال 91 مقرر شد بخش جنوبی کاخ مروارید که به ثبت ملی رسیده بود تغییر کاربری داده و حدود 7 هزار واحد مسکونی در آن ساخته شود و در ازای آن، این مجموعه 30 هکتاری به مدیریت شهری واگذار شود؛ متاسفانه این اقدام  بدون رضایت و حضور مدیرکل وقت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز انجام شد و به  تصویب شورای عالی معماری و شهر سازی وقت رسید.

به گفته او در دولت جدید و اواخر سال 92 دکترحجت معاون وقت میراث فرهنگی و اعضای شورای عالی معماری و شهرسازی در بازدیدی از کاخ و پیگیری های بعمل آمده  منجر به لغو مصوبه قبلی کمسیون ماده 5 و مصوبه قبلی شورای عالی شهرسازی و معماری  مبنی بر تغییر کاربری بنا و ساخت و ساز در آن شد.

عبیدی با بیان اینکه در حال حاضر مجموعه کاخ،باغ شمالی، دریاچه طبیعی،پیست سوارکاری، زمین گلف، فرودگاه و زمین تنیس در اختیار میراث فرهنگی قرار می گیرد. اداره کل میراث فرهنگی البرز  پیگیر است تا  مجموعه 30 هکتار از مجموعه کاخ مروارید را که به این اداره واگذار شده است احیا و مرمت کند.

او تصریح می کند که فقط پاکسازی مجموعه از زباله سه هفته به طول انجامیده است.

عبیدی با تاکید بر اینکه  باید مرمت‌های اضطراری آغاز شود خاطرنشان می کند: حدود 4 ماه مجموعه آبیاری نشده بود؛ در این مدت پمپ‌های آب را فعال و دریاچه را پر آب کردیم چرا که پمپاژ آب فضای سبز از طریق دریاچه انجام می‌شود.

رئیس میراث فرهنگی استان البرز اظهار داشت:همزمان با هفته میراث فرهنگی درب کاخ مروارید به روی مردم باز شد؛ در روز نخست هفته میراث فرهنگی حدود 3 هزار بازدید کننده وروز 31 اردیبهشت و اول خرداد نیز حدود 6 هزار بازدید کننده داشتیم.

عبیدی می گوید: بیشتر مردم با دیدن دوباره کاخ مروارید اظهار تأسف شدید می‌کنند چرا که هیچ کس از چنین برخوردی با یک اثر تاریخی خوشحال نیست .

عبیدی از پیگیری های اداره کل میراث فرهنگی البرز در زمینه حقوقی خبر می دهد و اینکه بازدیدهای متعددی از سوی نمایندگی رایت، ( بنیان ساخت این بنا ) انجام شده است. او از بازدید آقای کمانه خبر می دهد و اینکه قرار است آقای نظام عامری تنها شاگرد ایرانی رایت از این بنا بازدید کرده و در صورت توافق مرمت و بازسازی آن را به عهده بگیرد.

با این وجود همه چیز از این به بعد بستگی به اعتبارات دارد. عبیدی می گوید که اگر اعتبارات سال 93 خوب و به موقع باشد، نزدیک سه سال مرمت و ساماندهی این مجموعه طول می کشد.

 به گفته مدیر کل میرا ث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هزینه مرمت نیازمند برآورد دقیق کارشناسان است اما پیش بینی می شود 30 میلیارد اعتبار نیاز باشد.

عبیدی درباره پیگیری حقوقی تخریب این کاخ می گوید: ما در وهله اول نجات بنا و حفاظت از آن و تبدیل کاخ به یک مجموعه قابل بازدید را در نظر داریم تا پس از آن به فکر پیگیری های حقوقی ناشی از تخریب این اثر ملی باشیم چرا که این کاخ در زمانی تخریب شده که در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده بود.

وی در ادامه می افزاید: پیگیر اشیای داخل این کاخ از طریق عکس ها و اسناد موجود در بنیاد مستضعفان، بنیاد تعاون و مرکز اسناد هستیم تا بتوانیم از روی اسناد و عکسها اشیای داخل کاخ را شناسایی کنیم. اما آنچه که اکنون بازدیدکنندگان می توانند بینند همه اشیایی است که ما آن را تحویل گرفته ایم.

عبیدی بیان کرد: اکنون بازدیدکنندگان تنها در هفته میراث فرهنگی و شاید در هفته صنایع دستی و یا گردشگری بتوانند از این کاخ دیدن کنند چون با مشاور صحبت شده و اعتباری را برای مرمت اساسی این کاخ در نظر گرفته ایم و تا زمان مرمت کامل نمی توان شاهد حضور همیشگی مردم در کاخ بود.

شکی نیست پس از مرمت و نوسازی ساختمان کاخ و دکوراسیون داخلی آن ، از این مکان بتوان به عنوان یکی از گرانبهاترین گنجینه های هنر ومعماری معاصر دنیا در کشورمان بهره گرفت و علاوه بر عموم مردم، به طور اخص از کارشناسان و علاقه مندان معماری ، طراحان داخلی ، دکوراتورها و به ویژه متخصصین سازه، استقبال شایسته تری به عمل آورد.

انتهای پیام/