میراث آریا: آیین کهن شب یلدا در استان سیستان و بلوچستان، جلوهای عمیق از میراث فرهنگی ناملموس است که در بستر تاریخ، طبیعت و باورهای مردمان این سرزمین شکل گرفته و تا امروز بهعنوان یکی از مهمترین مناسک اجتماعی و فرهنگی، نقش مؤثری در تقویت هویت بومی و همبستگی خانوادگی ایفا میکند.
محمدعلی ابراهیمی، سرپرست موزه منطقهای جنوب شرق، با اشاره به جایگاه ویژه شب یلدا در فرهنگ مردم این استان گفت: شب یلدا یا شب چله در سیستان و بلوچستان، تنها بلندترین شب سال نیست، بلکه نمادی از گذار، پایداری، امید و پیوند انسان با طبیعت و زمان است؛ آیینی که ریشه در گاهشماری کهن ایرانی و شیوه زیست اقوام این منطقه دارد.
او افزود: در فرهنگ محلی استان، شب یلدا آغاز دورهای مهم از زمستان به شمار میرود که در قالب تقسیمبندی چله بزرگ و چله کوچک تعریف شده است. این نگاه دقیق به گردش زمان، نشاندهنده دانش تقویمی و نجومی مردمان سیستان و بلوچستان در طول تاریخ است.
سرپرست موزه منطقهای جنوب شرق با تأکید بر نقش اجتماعی شب یلدا اظهار کرد: این آیین، بستری برای گردهمایی خانوادهها، صلهرحم، انتقال آموزههای اخلاقی و فرهنگی و تقویت جایگاه بزرگان در ساختار اجتماعی است؛ موضوعی که بهویژه در مناطق روستایی استان، همچنان با قوت حفظ شده است.
ابراهیمی با اشاره به آیینهای شب یلدا در منطقه سیستان گفت: در سیستان، شب چله با محوریت خانواده و بزرگان برگزار میشود. شامگاه آخرین روز پاییز، تنورهای خانگی روشن میشود و کیبانوی خانواده با پخت نانهای محلی، فضایی گرم و صمیمی برای اعضای خانواده فراهم میکند. این سفرهها اگرچه سادهاند، اما سرشار از معنا، محبت و برکت هستند.
او ادامه داد: یکی از شاخصترین آیینهای شب یلدا در سیستان، سیپارهخوانی است؛ رسمی که طی آن بزرگ خانواده یا ملای روستا به تلاوت آیاتی از قرآن کریم و روایت داستانهای دینی میپردازد. این آیین، افزون بر جنبه معنوی، نقش آموزشی و تربیتی مهمی برای کودکان و نوجوانان دارد و بخشی از فرآیند انتقال ارزشهای دینی و فرهنگی محسوب میشود.
سرپرست موزه منطقهای جنوب شرق افزود: در کنار این آیینها، تهیه خوراکیهای بومی مانند نان روغنی، چنگالی، بورک، لندو و کلوچههای خرمایی، تفأل به دیوان حافظ، چیستانگویی، دوبیتیخوانی و نقل داستانهای محلی، فضای شب یلدا را در سیستان شکل میدهد و به تقویت حافظه فرهنگی جامعه کمک میکند.
ابراهیمی در ادامه به آیینهای شب چله در پهنه بلوچستان اشاره کرد و گفت: در بلوچستان، شب یلدا پیوند عمیقتری با طبیعت، معیشت و زیستبوم منطقه دارد. در گذشته، مردم روستاها گرد آتش جمع میشدند و به روایت داستانهای بلند بزرگان که در زبان محلی به آن چاکچاکَر گفته میشود، گوش میدادند؛ روایتهایی که حامل تاریخ شفاهی، اسطورهها و تجربههای زیسته مردم بلوچ است.
او افزود: خوراکیهای شب چله در بلوچستان عمدتاً از تولیدات بومی و محلی تهیه میشد و غذاهایی مانند دانکو که از ترکیب برنج و کنجد به دست میآید، چنگالی، کورهِل و سبزوک از جمله خوراکهای شاخص این شب به شمار میروند. این خوراکها بازتابی از سازگاری مردم منطقه با شرایط اقلیمی و بهرهگیری هوشمندانه از منابع طبیعی هستند.
سرپرست موزه منطقهای جنوب شرق با اشاره به اهمیت مستندسازی این آیینها تصریح کرد: بخش قابل توجهی از آیینهای شب یلدا در سیستان و بلوچستان، در زمره میراث ناملموس قرار میگیرد و ثبت، معرفی و انتقال آنها به نسلهای آینده، نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و تقویت حس تعلق اجتماعی دارد.
او در پایان خاطرنشان کرد: شب یلدا در سیستان و بلوچستان، نمادی از همدلی، قناعت، روایتگری و پاسداشت نور در برابر تاریکی است؛ میراثی زنده که در دل آیینها، خوراکها، قصهها و باورهای مردم این دیار جریان دارد و بخشی ارزشمند از فرهنگ ایرانی-اسلامی به شمار میرود.
انتهای پیام/
نظر شما