ایرج طباطبایی که ساز قیچک وارونه را برای نخستین بار در ایران ساخته است، در گفت‌وگو با میراث‌آریا گفت: این ساز به صورت تخصصی با تغییر در کاسه آن و وارونه شدن آن، برای نخستین بار ایجاد شد و تلاش کردم تا تمام قوانین سازهای زهی را پیاده کنم.

سرپرست کارگاه سازسازی گروه هنرهای سنتی پژوهشگاه میراث فرهنگی افزود: نقاره بالا را با نقاره پایین جابجا کردم و و جای قسمتی که روی آن پوست کشیده بود، را با قسمتی که دهانه باز داشت جابجا کردم به طوری که قسمکت کوچک در بالا و قسمت بزرگ در پایین جانمایی شد.

او در پاسخ به این سوال که آیا این تغییر منجر به تغییری در صدا شده است یا نه؟ گفت: پوست در جایی قرار گرفته که سطح وسیع‌تری دارد و طنین صدایی که ایجاد میکند بلندتر و باس‌تر( بم‌تر) است.

طباطبایی با بیان این که تغییراتی که در شکل ساز اتفاق افتاده منجر به دسترسی بهتر برای انگشت گذاری و همچنین تناسب در معماری و ظاهر ساز شده است، تصریح کرد: این طرح از سال ۹۰ انجام شد و اولین سازی که ساختم ۹۴ بود و هرچند که ثبت رسمی نشده اما رونمایی آن در گروه هنرهای سنتی انجام شده است.

این پژوهشگر و استاد سازسازی با اشاره به علتی که به سراغ این اقدام رفته به میراث آریا، گفت: خلاقیت برای بهبود دغدغه‌ای بود که داشتم چرا که از سال ۱۳۷۷ اینجا در گروه هنرهای سنتی هستم و آدم وقتی مدتی کار سازسازی انجام می‌دهد به دنبال تغییری در جهت بهبود شکل و صداست و من هم سعی کردم همه این جوانب را در نظر بگیرم.

او با بیان این که در مورد سازهای مختلف مثل تنبک نیز به دنبال چنین خلاقیتی بودم، تصریح کرد: ساز تنبک دو بخش کاسه و نخی دارد و من با رویکرد صرفه جویی در چوب و زینت بخشی به این ساز، بین این دو بخش اتصال ایجاد کردم در حالیکه قبلا این بخش یکسره بود در عین حال این تغییر عملا در صدا ایجاد نشد اما تکنیک اجرای سازی که من ساختم، متفاوت است.

طباطبایی در پاسخ به این که آیا این اقدامات خلاقانه با نقد تغییر در اصالت این سازها همراه بوده است، یا نه؟ خاطرنشان کرد: محمدرضا درویشی آهنگسازی برجسته است که اشراف بسیار زیادی در سازهای بومی و نواحی دارد و به اصالت سازها بسیار وفادار است و یکی از مخالفان سازهای شهری قیچک است.

سازنده انواع قیچک، تنبک و سه تار ساز تنبک اجرا و مدرس موسیقی و هنرمند درجه یک افزود: به اعتقاد این استاد ساز تغییری که استاد قنبری‌مهر استاد برجسته سازسازی در قیچک‌های بلوچی که با فرم بدوی ایجاد فرم بدوی دارد را تغییراتی دادند و قیچک شهری شد و همین تغییر را هم با آن مخالف است.

این پژوهشگر با اشاره به اینکه تغییر من در این ساز، به معنای ایراد گرفتن نیست، بلکه برای خلاقیت و تحول است، گفت: تحولات در گذشته نیز با مخالفت هایی همراه بوده‌اند مثلا در زمان قاجار سیم وارد ایران شد و برخی از سازها که زه‌های آن‌ها با ابریشم یا روده گوسفند تغییر کرد توسط اساتید برجسته زمان خود نواخته میشدند.

او در مورد فروش آثار جدیدش تصریح کرد: سازهای جدید هم فروش داشته است، البته قیچک‌ها در سه سایز ساخته می‌شود، کوچک، بزرگ و متوسط که براساس سازهایی مانند ویولن تعریف شده یعنی ویولون‌های کوچک سوپرانو، سایز متوسط آلتو و سایز بزرگ باس ساخته شده است در حالی که قیچک‌های قدیمی سایزبندی نداشتند.

طباطبایی با بیان این که دغدغه نباید از تغییر شهرت باشد، تصریح کرد: کسی که دست به نوآوری می‌زند در حالی که باید دانش فنی و تخصصی را هم آموخته باشد باید به دنبال بهبود ابعاد مختلف باشد و حتما باید در این اقدام اصالت حفظ شود.

او با اشاره به برخی از تغییراتی که اخیرا توسط برخی از اساتید انجام شده، گفت: برخی از اساتید صرفا در ظاهر تغییراتی انجام می‌دهند که عملا در نوای آن تغییری نداشته و به نظرم این تغییرات تک بعدی ظاهری نمی‌تواند به عنوان تغییر خلاقانه در ساز مورد نظر باشد.

انتهای پیام/