حسین ابراهیمی کارشناس میراث فرهنگی و مدرس دانشگاه در یادداشتی نوشت: بازخوانی مصوبات قانونی و اسناد بالادستی در خصوص تأسیس «یگان حفاظت میراث فرهنگی» که در ابتدا با نام «یگان پاسداران میراث فرهنگی» شناخته می‌شد، حاکی از این مطلب است که حدود ۲۵ سال از تصویب مقدمات قانونی و آغاز فعالیت این تشکیلات می‌گذرد.

این که در این مدت چه کارنامه‌ای شکل گرفته و فرماندهان پیشین، هریک چه بذری افشانده و چه محصولی برداشت کرده‌اند، مقصود این گفتار نیست. چرا که چنین قضاوتی نیازمند فرصتی گسترده، بررسی عمیق و اتکا به داده‌های آماری اصیل و غیر نمایشی است. آنچه نگارنده را به تنظیم این یادداشت برانگیخت، انتصاب فرماندهی جدید این یگان و انتظاراتی است که در این مقطع خاص و حساس از ایشان وجود دارد.

بی‌گمان نیروهای یگان حفاظت، یکی از مهم‌ترین اجزای بدنه میراث فرهنگی کشور هستند و مسئولیتی خطیر بر عهده دارند. اما به دلایل متعدد چه در زمان تأسیس و پایه‌گذاری یگان و چه پس از آن، دقت کافی و نگاه آینده‌نگرانه و تخصصی در حوزه جذب نیروی انسانی یگان حفاظت صورت نگرفته است. به گونه‌ای که حتی در برخی مواقع، در اثر بی‌توجهی‌های صورت گرفته از سوی مدیران وقت، نیروهایی جذب این ساختار شدند که حتی بدیهی‌ترین پیش‌نیازها، یعنی سلامت جسمانی متناسب با این شغل برخوردار نبودند.

در چنین شرایطی، انتظار عملکرد بی‌نقص و ممتاز، با قواعد منطقی سازگار نیست. با این همه، اگر از دایره انصاف خارج نشویم، باید اذعان کرد که علی‌رغم کاستی‌ها و ضعف‌های موجود در سلسله‌مراتب این ساختار، کارنامه یگان حفاظت میراث فرهنگی همچنان قابل دفاع است. برپایه برخی اطلاعات منتشر شده، در چارچوب برنامه هفتم توسعه، مقرر شده است ساختار تشکیلاتی و نیروی انسانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی توسعه یافته و بیش از ۴۳۰۰ پست سازمانی به آن افزوده شود.

بر همین اساس پیش‌بینی شده است که حدود یک‌چهارم این پست‌ها به یگان حفاظت اختصاص یابد تا بخشی از کمبودهای موجود جبران شود. با این امید که جبران کاستی‌های فعلی شود، به این دلیل از واژه «امید» به جای «هدف» بهره برده شد، که به نظر نگارنده، نیاز واقعی یگان حفاظت، برای تحقق اهداف پیش‌فرض این ساختار، بسیار بیش از این تعداد است.لیکن مقدورات فعلی در همین حد است. حساسیت مقطع انتصاب فرماندهی جدید یگان حفاظت در همین موضوع نهفته است. زیرا می‌توان مدعی شد که نقش فرماندهی جدید هم‌سنگ و چه‌بسا مهمتر از نخستین فرمانده یگان در بنیان‌گذاری و راه‌اندازی این ساختار است.

از این‌روی بایسته است؛ فرماندهی جدید در نخستین گام با فراخوان نیروهای شایسته و باتجربه یگان حفاظت از سراسر کشور و نیز نظرخواهی از خبرگان درون و برون‌سازمانی نسبت به آسیب‌شناسی وضعیت موجود اقدام کرده و سپس نقشه راه آینده به ویژه در موضوع تدوین شرایط جذب نیروی انسانی را ترسیم کند.

در ابتدای این مسیر باید بنیانی نهاده شود که خشت‌های بعدی آن تا ثریا استوار و متین بالا رود. با توجه به حساسیت مأموریت‌های یگان حفاظت و نقش آنها در حراست و حفاظت از مواریث تاریخی کشور، هرگونه مماشات در تعیین شرایط جذب نیرو در این ساختار، پذیرفتنی نیست. جذب نیروی متخصص و اعمال نگاه آینده‌نگرانه در شرایط عمومی و اختصاصی داوطلبان این شغل، از هم اکنون باید مورد توجه قرار گیرد و نباید اجازه داد افرادی صرفاً با انگیزه اشتغال دولتی وارد این ساختار شوند؛ معضلی که در برخی ساختارهای حفاظتی دیده می‌شود.

در همین راستا، ارتقای استانداردهای آزمون استخدامی سال گذشته (طرح سعدی) اقدامی ضروری به نظر می‌رسد؛ چراکه مراقب آثار تاریخی افزون بر سلامت جسمانی کامل، باید از توان تخصصی و سطح مناسبی از هوش و قدرت تحلیل برخوردار باشد. برنامه‌ریزی برای طراحی نظام آموزشی متناسب با مأموریت‌های یگان، به ویژه در حوزه آموزش‌های تخصصی از دیگر اولویت‌هایی است که انتظار می‌رود در دستور کار فرماندهی جدید قرار گیرد.

در توضیح این مورد یادآوری این نکته ضروری است که به دلیل حساسیت ویژه وظایف محوله به یگان حفاظت، طراحی و پیش‌بینی نظام آموزشی اختصاصی و کاربردی به معنای واقعی برای این نیرو امری حیاتی است. چرا که بسیاری از آسیب‌های کنونی، نتیجه آموزش‌های صوری و صرفاً مبتنی بر تکمیل کارنامه آموزشی برای ارتقای رتبه است، نه ارتقای واقعی توان حرفه‌ای نیروها. از سوی دیگر، ایجاد ساختار اداری چابک با سلسله‌مراتب طولی و عرضی شفاف در سطوح استانی و پرهیز از ساختارسازی‌های نمایشی با الگوبرداری نادرست از سلسله‌مراتب فراجا، ضرورتی جدی است.

در همین پیوند تلاش برای شناسایی کارکنان شایسته و با تجربه و فراهم‌سازی زمینه انتصاب آنان در جایگاه‌های فرماندهی در سطح ادارات کل استانی، نه تنها می‌تواند از تکرار چرخه آزمون و خطا جلوگیری کرده و سرمایه تجربی موجود را به کار گیرد؛ بلکه انگیزه تلاش دردیگر کارکنان را افزایش خواهد داد.

همچنین به نظر می‌رسد، ایجاد زمینه قانونی و تسهیل شرایط استفاده از خدمات شرکت‌های حفاظتی زیر مجموعه پلیس پیشگیری فراجا در تأمین نظم و امنیت موزه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی و تاریخی درون شهری، می‌تواند امکان تمرکز بیشتر ظرفیت‌های محدود یگان بر حفاظت از محوطه‌ها و سایت‌های تاریخی خارج از شهرها را فراهم آورد.

تحقق این اهداف، بدون پیش‌بینی پشتوانه مالی پایدار، ممکن نخواهد بود. با وجود شرایط خاص خدمتی کارکنان یگان حفاظت و نیازمندی‌های متفاوت آنان نسبت به سایر کارمندان، فقدان ردیف‌های اعتباری مستقل و شفاف برای تأمین تجهیزاتی (اعم از لباس فرم، سلاح و ...) آموزش و سایر ملزومات، گاه موجب دلسردی کارکنان خدوم این نیرو می‌شود. از این‌روی تلاش جدی و مستمر در ایجاد ردیف بودجه مستقل برای یگان حفاظت در سطوح استانی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

اگرچه همچنان می‌توان عنان قلم را رها کرد و مجال سخن به آنان داد، اما به همین مختصر بسنده شده و در خاتمه بار دیگر یادآور می‌گردد که یگان حفاظت میراث‌فرهنگی امروز در نقطه‌ای ایستاده است که می‌تواند مسیر یک دهه آینده خود را تعیین کند. مشروط بر آنکه اصلاح در فرآیند جذب نیرو، آموزش تخصصی، ساختار سازمانی و تأمین اعتبارات به‌صورت هم‌زمان و هوشمندانه دنبال شود.

در این صورت می‌توان امیدوار بود که این یگان به نهادی کارآمد، چابک و حرفه‌ای در صیانت از مواریث تاریخی کشور بدل گردد. در غیر این صورت، فرصت کم‌نظیر پیش‌رو به‌سادگی از دست خواهد رفت و هزینه اصلاح در سال‌های آینده به مراتب سنگین‌تر خواهد بود. باید به یاد داشته باشیم که میراث فرهنگی، سرمایه‌ای غیرقابل تکرار است و پاسداری از آن، نیازمند یگان حفاظتی در تراز این سرمایه است.

انتهای پیام/