سیده مریم نوابی سرپرست پایگاه ملی مسجد جامع ساوه در یادداشتی نوشت: مسجد جامع، یکی از شاخص‌ترین یادگارهای معماری ایران است که لایه‌هایی از سه دوره تاریخی پیش از اسلام، قرون نخستین اسلامی و عصر صفوی را در خود جای داده است. این بنای کم‌نظیر که در منتهی‌الیه جنوبی شهر و در مجاورت خندق و برج‌وباروی کهن ساوه واقع شده، با ترکیبی از الگوی مساجد شبستانی و ایوان‌دار، سیر تحول معماری مذهبی ایران را به‌صورت عینی به نمایش می‌گذارد و با وجود قرارگیری منفک از بافت مرکزی شهر، جایگاهی ممتاز در تاریخ شهرسازی و معماری کشور دارد.

مسجد جامع ساوه با شماره ثبت ملی۱۵۶ در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی به ثبت رسیده است، این مسجد با وسعتی در حدود ۴ هزار و ۲۰۰ متر مربع شامل  آثار معماری از سه دوره تاریخی(قبل از اسلام، قرون اولیه اسلامی و دوران صفوی) میباشد و تلفیقی است از پلانهای مساجد شبستانی و ایوان دار. این بنا در منتهی الیه جنوبی و مجاور خندق قدیمی و برج و باروهای بر جای مانده از حصار قدیم شهر واقع شده است؛ و از همان آغاز بر خلاف مساجد جامع شهرهای دیگر که در مرکز و در جوار دیگر مجموعه های شهری قرار دارند، تنها و منفک از دیگر اجرای شهری قرار گرفته است.

اسناد دقیقی از سابقه پیدایش و شکل گیری بنا در دست نیست، بجز کتیبه‌های تاریخ دار موجود در قسمت‌های مختلف بنای مسجد که زمان شکل‌گیری کتیبه‌ها نشانگر سابقه شکل‌گیری را با تاریخ کتیبه ها مشخص می‌کند که با مقایسه عناصر معماری آن با بناهای مشابه میتوان پیشنهادهای احتمالی را عنوان کرد با توجه به یافته‌های باستان‌شناسی چنین بر می آید که پیش از احداث مسجد اولیه، بنای دیگری وجود داشته که اصطلاحا آب کوب شده و شالوده پایه‌های خشتی مسجد اولیه قرار گرفته است. 

مسجد اولیه متشکل از شبستان های در پیرامون حیاط مرکزی بوده و با باروی خشتی _چینه ای محصور بوده است که در دوران های بعدی ایوان ها با برش رواق های غربی و جنوبی احداث شده اند. این دو ایوان که هیچ قرینه سازی در ساختمان آنها رعایت نشده نمونه گویایی از ایوان سبک ایلخانی و صفوی هستند.

 قدیمی ترین کتیبه تاریخ دار بنا که بر مناره جای دارد، مورخ ۵۰۴ هجری قمری است که حاوی نام محمدبن ملکشاه سلجوقی است. ورودی اصلی مسجد اولیه که در کاوش های سال ۱۳۶۴ آشکار گردید در جبهه غربی واقع بوده و احتمالا دو ورودی دیگر در جبهه های جنوبی و شمالی وجود داشته است.

در زمان حمله مغول به بنای مسجد آسیب فراوانی وارد شده است. در ابتدای قرن هشتم هجری قمری مرمت کلی بنا آغار گردید و احداث ایوان غربی را می توان از مهم ترین اقدامات این دوره دانست. گنبد خانه در دوره صفوی و بر شالوده های گنبد خانه قرن ۴ و ۵ هجری قمری ساخته شده است.

مسجد تاریخی جامع ساوه یکی از  شاخص ترین بناهای استان مرکزی و شهرستان ساوه است که یادگاری از چند دوره تاریخی است با زیبایی دوره سلجوقی شکوه دوره ایلخانی در پیوند با دوره صفوی که بر ارزشمندی این بنا می افزاید که تلاش مستمر ما را در حفظ و نگهداری این بنا می طلبد.

انتهای پیام/