رضا حسنپور، رئیس اداره برنامهریزی، سرمایهگذاری و زیرساخت معاونت گردشگری در یاداشتی نوشت: گیسوم در پهنهای قرار دارد که سه مؤلفه کلیدی طبیعی را به صورت همزمان و در فاصله فضایی محدود در بر میگیرد:
مجاورت با جنگلهای هیرکانی ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، دسترسی مستقیم به ساحل دریای خزر و ارتباط نزدیک با ارتفاعات و چشماندازهای کوهستانی.
این همجواری و تلفیق منحصربهفرد «جنگل– دریا– کوهستان» یک مزیت اکولوژیک و فضایی ساختاری ایجاد میکند که گیسوم را از یک مقصد فصلی تکمحور به یک «زیستبوم چهارفصل گردشگری» ارتقا میدهد. چنین آرایشی، زیرساخت طبیعی لازم برای تنوعبخشی به محصولات گردشگری و کاهش وابستگی به فصل اوج سفر را فراهم میسازد.
۱. قابلیت توسعه گردشگری چهارفصل در گیسوم
در بسیاری از نواحی ساحلی کشور، الگوی گردشگری اساساً تابستانمحور و بهشدت فصلی است. در مقابل، گیسوم به دلیل تنوع اقلیمی و مناظر طبیعی، امکان طراحی تقویم فعالیتهای گردشگری چهارفصل را داراست، از جمله:
بهار: سازماندهی تورهای تخصصی طبیعتگردی، پرندهنگری، مشاهده تنوع گونهای پوشش گیاهی و برنامههای آموزشی محیطزیست.
تابستان: فعالسازی کامل ظرفیت تفریحات ساحلی، فعالیتهای دریامحور و گردشگری خانوادهمحور.
پاییز: تمرکز بر گردشگری جنگل، عکاسی طبیعت، تورهای موضوعی پاییزی و برنامههای تمدننگری و فرهنگمحور.
زمستان: توسعه گردشگری آرامشمحور و سلامتمحور از طریق ایجاد اقامتگاههای استاندارد جنگلی، خدمات «دیجیتال دیتاکس» و بستههای مراقبت و تندرستی.
این تنوع زمانی و موضوعی، پیشنیاز شکلگیری «مدل کسبوکار پایدار» در حوزه گردشگری است و از نوسان شدید تقاضا در دورههای محدود زمانی جلوگیری میکند.
۲. تطابق گیسوم با روندهای نوین سرمایهگذاری در گردشگری
مطالعات بازار و تجارب بینالمللی نشان میدهد که الگوی تقاضای گردشگری در حال حرکت از «اقامتمحوری» به «تجربهمحوری» است. در این چارچوب، سه محور اصلی در سرمایهگذاری موفق گردشگری قابل شناسایی است:
اقامتگاههای بومگردی با استاندارد حرفهای: ترکیب معماری سازگار با اقلیم، استفاده از مصالح محلی، و ارائه خدمات اقامتی در تراز قابل رقابت.
گلمپینگ و کمپینگ سازمانیافته: ایجاد زیرساختهای اقامت موقت در طبیعت با رعایت ضوابط ایمنی، زیستمحیطی و بهداشتی، در قالب واحدهای قابل کنترل و مدیریت.
مجموعههای سلامت، آرامش و دیجیتال دیتاکس: ارائه خدماتی نظیر یوگا، مدیتیشن، برنامههای پاکسازی ذهنی و کاهش وابستگی به فناوریهای دیجیتال، در بستری آرام و طبیعتمحور.
نمونههای موفق این مدل را میتوان در مناطقی مانند ماسال و اولسبلانگاه در ایران، فتحیه در ترکیه و برخی مقاصد طبیعتمحور جنوب شرق آسیا مشاهده کرد. تفاوت اساسی گیسوم با بخش زیادی از این مقاصد در برخورداری همزمان از مزیت جنگل و دریاست؛ امتیازی که بهعنوان «مزیت رقابتی ساختاری» قابل تعریف است.
۳. مزیتهای اقتصادی و سرمایهگذاری گیسوم
از منظر اقتصاد گردشگری و برنامهریزی سرمایهگذاری، گیسوم واجد چند مزیت کلیدی است.
الف) سرمایه نمادین و ذهنی مقصد: نام و تصویر گیسوم در حافظه گردشگران داخلی تثبیت شده است. این موضوع هزینههای اولیه برندسازی، معرفی مقصد و بازاریابی را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
ب) دسترسی مناسب و پیوند با مراکز جمعیتی: نزدیکی گیسوم به شهرهای رشت، بندرانزلی و تالش، و قرارگیری در مسیر دسترسی از تهران، شرایط مطلوبی برای انجام سفرهای کوتاهمدت، آخر هفتهای و افزایش ضریب اشغال اقامتگاهها فراهم میکند.
ج) مرحله پیشاشباع در بازار املاک گردشگری: تحلیل روندهای بازار املاک و فضاهای گردشگری در شمال کشور نشان میدهد که مناطق کمتر اشباعشده از نظر ساختوساز، در افق میانمدت از پتانسیل بازده سرمایهای بالاتری برخوردارند. گیسوم در حال حاضر در مرحلهای قرار دارد که از نظر شهرت طبیعی شناختهشده، اما از نظر سرمایهگذاری حرفهای هنوز به مرحله اشباع نرسیده است.
د) تنوع بازار هدف گردشگری: گیسوم قابلیت جذب طیف متنوعی از گردشگران را دارد؛ از خانوادهها و گروههای عمومی تا طبیعتگردان حرفهای، تورهای دانشجویی و گردشگران خارجی علاقهمند به طبیعت بکر. این تنوع، منجر به کاهش ریسک بازار و افزایش تابآوری اقتصادی پروژههای گردشگری میشود.
۴. چالشها و راهبردهای تبدیل آنها به فرصت در گیسوم
توسعه هر پهنه گردشگری با چالشهایی همراه است؛ اهمیت موضوع در نحوه مدیریت و تبدیل این چالشها به فرصت است. در گیسوم، از طریق راهبردهای زیر میتوان بر مهمترین چالشها غلبه کرد:
مقابله با فصلیبودن گردشگری از طریق طراحی رویدادها و خدمات چهارفصل، شامل جشنوارههای بومی، تورهای تخصصی پاییزی و توسعه اقامتگاههای زمستانی استاندارد.
هدایت سرمایهگذاریها به سوی پروژههای کوچکمقیاس ولی با کیفیت بالا (نظیر Boutique Eco Resort) بهجای ساختوسازهای پراکنده و فاقد هویت، به منظور تأمین زیرساخت اقامتی حرفهای و در عین حال حفظ انسجام منظر طبیعی.
۵. مدل پیشنهادی مداخله و ورود سرمایهگذاران در گیسوم
بر اساس مطالعات تطبیقی و ارزیابی ظرفیتهای موجود، یک مدل پیشنهادی برای ورود سرمایهگذاران به منطقه گیسوم میتواند شامل اجزای زیر باشد:
احداث حدود ۱۰ تا ۲۰ واحد اقامتی چوبی یا سازگار با محیطزیست، با رعایت اصول معماری بومی، کاهش اثرات منفی بر منظر، و انطباق با استانداردهای اکوتوریسم.
طراحی و راهاندازی کافه و رستوران جنگلی با هویت بومی، بهرهگیری از زنجیره تأمین محلی (مواد غذایی و خدمات) و تقویت اقتصاد جامعه محلی.
ایجاد سکوهای دید (Viewpoints) و فضاهای کنترلشده برای تعامل با طبیعت، بهمنظور افزایش کیفیت تجربه گردشگر و کاهش فشار مستقیم بر زیستبوم حساس.
تعریف بستههای جامع گردشگری شامل تور جنگلنوردی، دوچرخهسواری، فعالیتهای ساحلی و تفریحات دریایی، بهصورت برنامهریزیشده و هدایتشده.
این مدل، به دلیل مقیاس کنترلشده و تمرکز بر کیفیت، امکان تحقق بازگشت سرمایه در افق زمانی میانمدت را فراهم کرده و همزمان اصول پایداری زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی را مورد توجه قرار میدهد.
۶. پنجره زمانی سرمایهگذاری و ضرورت پیشگامی در گیسوم
تجارب داخلی و بینالمللی در توسعه مقاصد گردشگری نشان میدهد که بیشترین بازده سرمایهگذاری عموماً در مرحله «پیش از اشباع» بازار حاصل میشود. گیسوم در وضعیت فعلی در نقطهای قرار دارد که:
از نظر جاذبههای طبیعی و نام مقصد، سطح شناختهشدگی مطلوبی دارد،اما از نظر سرمایهگذاری حرفهای و توسعه ساختاریافته، هنوز به مرحله اشباع نرسیده است.
در چنین وضعیتی، تأخیر در ورود سرمایهگذاران حرفهای به معنای از دست دادن مزیت پیشگامی، افزایش هزینههای ورود و کاهش ظرفیت شکلدهی به الگوی توسعه مطلوب خواهد بود.
۷. جمعبندی راهبردی برای گیسوم
نگاه به گیسوم نباید صرفاً در سطح خرید زمین یا احداث یک مجموعه اقامتی خلاصه شود. این منطقه قابلیت تعریف بهعنوان یک «کانون راهبردی توسعه اکوتوریسم پایدار» در شمال کشور را داراست. سرمایهگذاری در گیسوم، در سطح مفهومی، سرمایهگذاری در آینده گردشگری تجربهمحور و طبیعتمحور ایران است.
با اتکا به برنامهریزی دقیق، تدوین چارچوبهای حقوقی و مدیریتی مناسب، مشارکت فعال بخش خصوصی و هدایت هدفمند سرمایه، گیسوم میتواند به الگویی موفق از توسعه پایدار گردشگری بدل شود؛ الگویی که هم بازده اقتصادی قابل قبول برای سرمایهگذاران ایجاد میکند و هم منافع بلندمدت زیستمحیطی و اجتماعی برای منطقه و جوامع محلی به همراه دارد.
انتهای پیام/
نظر شما