یوسف سلمانخواه، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گیلان در یادداشتی به مناسبت ١٧ اردیبهشت، گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب نوشت: ١٧ اردیبهشت، روز اسناد ملی و میراث مکتوب، یادآور جایگاه علمی و تمدنی منابعی است که نقش تعیینکنندهای در بازسازی حافظه تاریخی ایران دارند، در مطالعات تاریخپژوهی، میراث مکتوب بهعنوان «منابع اولیه» شناخته میشود؛ منابعی که دادههای بیواسطه درباره ساختار حکمرانی، روابط اجتماعی، اقتصاد سنتی، تحولات فرهنگی و الگوی زیست تاریخی جوامع ایرانی فراهم میکنند.
استان گیلان نیز بهعنوان یکی از پهنههای فرهنگی و
بهواسطه پیشینۀ تاریخی و نقش برجسته در تاریخ منطقهای و ملی، از ذخایر مهم این نوع منابع برخوردار است.
در گوشهگوشه گیلان، ازجنگلهای انبوه تا کوچه بازارهای تاریخی، از بقاع متبرکه تا خانههای قدیمی، میراث مکتوبی پراکنده است که هر برگ آن، روایتی نانوشته از تمدن این دیار را بازگو میکند. نسخ خطی، وقفنامهها، قبالههای شرعی، فرمانهای قاجاری، نامههای تجارتی و حتی حاشیهنویسیهای شخصی بر کتابهای قدیمی، همگی اسنادی هستند که هویت تاریخی گیلان را نه در شعار که در عینیت ثبت کردهاند. در نگاه نسخهشناسی، هر برگِ این آثار از نشانهها، شیوههای کتابت و اندیشهپردازی است و در چشم تاریخنگار، هر سطر، گواهی زنده از زیست اجتماعی، فرهنگی و دینی گذشته.
برخلاف تصور رایج که گیلان را بیشتر با میراث طبیعی (جنگل، دریا و شالیزار) میشناسد، این استان یکی از غنیترین گنجینههای اسناد مکتوب در ایران را در خود جای داده است. از دلایل این غنا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. دوران صفوی و قاجار که گیلان به دلیل تجارت ابریشم و مناسبات با روسیه و اروپا، یکی از قطبهای دیوانسالاری و مکاتبات رسمی بود.
۲. حضور علمای بزرگ و مدارس سنتی در شهرهایی مانند رشت، لاهیجان، انزلی و آستارا که منجر به تولید و تکثیر نسخ خطی فراوان شد.
۳. سنت قوی وقف در گیلان که موجب شد بسیاری از نسخ خطی و اسناد تاریخی در بقاع متبرکه و مساجد برای قرنها حفظ شوند.
صیانت از چنین اسنادی، در نگاه علمی، مستلزم اجرای استانداردهای نوین آرشیوداری است؛ از جمله ساماندهی و طبقهبندی تخصصی اسناد، دیجیتالسازی برای افزایش دسترسپذیری پژوهشی، حفاظت فیزیکی و اقلیمی، و تثبیت حقوقی آثار تاریخی.
در چارچوب سیاستهای جدید وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، سنددار شدن آثار تاریخی یکی از محورهای راهبردی برای ارتقای حکمرانی فرهنگی و حفاظت دانشمحور از میراث ملی تلقی میشود.
در ماههای اخیر، موضوع سنددار شدن آثار تاریخی کشور با جدیت بیشتری در دستور کار قرار گرفته است؛ رویکردی که با تاکیدات مقام عالی وزارت درباره ضرورت صیانت حقوقی و قانونی از میراثفرهنگی، وارد مرحلهای تازه شده است.
در همین چارچوب، طی روزهای اخیر، تعدادی از بناها و مجموعههای مهم تاریخی کشور دارای سند رسمی شدهاند؛ اقدامی که از سوی متخصصان، گامی مهم در تثبیت مالکیت اموال عمومی و حفاظت پایدار از میراث تاریخی ایران تلقی میشود.
از جمله این آثار در استان گیلان، میتوان به موزه تاریخ چای ایران (آرامگاه کاشفالسلطنه) در لاهیجان اشاره کرد؛ مجموعه ای که بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی مردم گیلان میباشد.
بیتردید، میراث مکتوب تنها یک یادگار ارزشمند نیست؛ بلکه زیرساخت تولید دانش تاریخی و بنیان فهم علمی هویت ایرانی و گیلانی است. حفاظت از این گنجینه، حفاظت از حافظه ملی و انتقال آگاهانه آن به نسلهای آینده است.
انتهای پیام/
نظر شما