محمدخلیل محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت: وجود عنصر رودخانه، منفعت‌های متعددی را برای مردم شهر به همراه داشته است. در فلات خشک ایران، نزدیکی به رودخانه‌های دائمی، امکان تأمین پایدار آب و تغذیه قنات‌ها و باغ‌ها را فراهم می‌کرد. با توجه به اینکه شهر بیشاپور تقریباً مستطیل شکل است، رودخانه به عنوان یک عنصر دفاعی از سمت شمال شرق تا غرب امتداد دارد و به صورت طبیعی بخش بزرگی از یک ضلع شهر را پوشش داده است طول و عرض رودخانه مانع عبور و مرور به شهر بوده و یک سپر دفاعی را تشکیل داده است.

تأمین آب شرب کشاورزی نیز از دیگر فواید رودخانه در کنار این شهر تاریخی است رسوبات رودخانه‌ای زمین‌های اطراف را غنی می‌کند و باعث افزایش کیفیت محصولات کشاورزی می‌گردد رودخانه امکان کشاورزی گسترده را فراهم آورده و با تأمین آب لازم، تنوع محصولات کشاورزی را به همراه دارد. تولید محصولات کشاورزی، قطعاً، تجارت، مبادلات و رونق اقتصادی را در پی داشته است.

 نقش مهم دیگر آب در شهر تاریخی بیشاپور، در امور مذهبی است که مستقیماً به اعتقادات  دولتمردان و مردم ربط داشته است. احترام و ستایش چهار عنصر، آب، باد، خاک و آتش، باعث ایجاد زیر ساخت‌های معماری در شهر تاریخی بیشاپور گردیده است معبد آناهیتا به عنوان یک بنای معماری آیینی، متعلق به الهه آب‌ها بوده و آب آن از طریق تونلی طولانی از رودخانه شاپور تا معبد امتداد یافته است  بعد از ورود آب به معبد با استفاده از سنگ‌ها و حفره‌های مهندسی شده در آن‌ها و ایجاد کانال های  انتقال آب به دور تا دور معبد، گردش آب انجام گرفته و درحوض آبگیر وسط معبد، آب  مورد ستایش قرار می‌گیرد.

تأمین غذای مردم شهر از رودخانه نیز می‌تواند عامل مهم دیگری جهت شکل گیری  شهر باشد رودخانه‌ها منابع مستقیم غذایی می‌باشند و زیستگاه طبیعی انواع ماهی و دیگر آبزیان هستند که بطور مستقیم در سفره مردم شهر قرار می‌گیرند. صید آبزیان می‌توانسته منبع درآمدو اشتغال زایی را برای مردم شهر به همراه داشته ونقش حیاتی در سلامت جسمی، رشد ذهنی و امنیت غذایی را ایفا کند همچنین رودخانه‌ها با توجه به رشد گیاهان آبزی، گیاهان خوراکی و دارویی تولید می‌کنند که در تغذیه و طب سنتی استفاده می‌شوند.

در حوزه‌ی ارتباطات و حمل و نقل نیز مسیرهای آبی و گذرگاه‌های رودخانه‌ای به عنوان شریان‌های تجاری و نظامی عمل می‌کردند و شهرها را به شبکه‌های منطقه‌ای متصل می‌ساختند نزدیکی رودخانه، امکان تأمین آب، باغداری و اتصال به شبکه‌ جاده‌ای امپراتوری را فراهم و بیشاپور را به یک مرکز سیاسی و اقتصادی تبدیل کرد و از لحاظ مزیت‌های توپوگرافی و هیدرولوژیک نیز قرارگیری در دره‌ای با دسترسی به روان آب سطحی و سفره‌های آب زیر زمینی، امکان تأمین پایدار آب را فراهم و ریسک کم آبی را نسبت به دشت‌های مرتفع کاهش می‌داد. این ویژگی‌ها در تعیین مرزهای اولیه شهر و محل استقرار کاخ‌ها و معابر مؤثر بوده است.

رودخانه‌ها در دوره‌ ساسانی نه تنها منبع آب بودند بلکه محورهای مهندسی، اقتصادی و سیاسی برای شکل‌گیری و پایداری شهرها به شمار می‌آمدند کنترل و مهندسی آب وسیله‌ای برای تمرکز قدرت دولتی و افزایش تولید مازاد بوده است.

انتهای پیام/