بهگزارش خبرنگار میراثآریا، همزمان با هفته میراث فرهنگی، نشست تخصصی قنات دولتآباد در گذر زمان روز یکشنبه، سوم خردادماه ۱۴۰۵، به میزبانی مرکز بینالمللی قنات و سازههای آبی ترتیب یافته بود، میزبان جمعی از علاقهمندان، پژوهشگران، مدیران میراث فرهنگی و علاقهمندان به حوزه آب بود تا ضمن واکاوی گذشته این قنات تاریخی، راهکارهایی برای صیانت از آن در آینده ارائه شود.
نگاهی نو به دانشِ قنات؛ فراتر از کالبد
محمدمهدی جوادیان زاده، مدیر مرکز بینالمللی قنات و سازههای تاریخی آبی و مدیرعامل پیشین شرکت آب منطقهای یزد، در ابتدای این نشست بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً کالبدی به قنات تأکید کرد.
مدیر مرکز بینالمللی قنات و سازههای تاریخی آبی گفت: متأسفانه در نگاه غالب، تنها به ظاهر و کالبد قنات توجه میشود و دانشِ عمیق و نظامات اجتماعی درهمتنیده پشت آن مغفول مانده است.
جوادیان زاده از تقسیم آب بر پایه زمان، به عنوان تدبیری هوشمندانه یاد کرد که گذشتگان ما با اتکا به آن، در سالهای پرآبی و کمآبی، عدالت را در توزیع عادلانه منابع میان مردم برقرار میکردند و افزود: امروز متأسفانه درک درستی از نوسانات اقلیمی در سبک زندگی ما وجود ندارد. رویه کنونی که در زمان خشکسالی به تعمیق چاهها و کفشکنی قناتها روی میآورد، آسیبزاست. ما نیازمند اقتصادی هستیم که تفاوت ترسالی و خشکسالی را در رفتار روزمره و برنامهریزیها لحاظ کند.
او ضمن اشاره به فتوای علما مبنی بر حرمت استفاده از چاههای غیرمجاز، بر لزوم ثبت ملی قنات دولتآباد به عنوان گامی برای حفاظتِ قانونی از این اثر تأکید کرد.
مهریز خاستگاه قنات دولتآباد؛ چالشهای پیشروی قنات
در ادامه، علیاصغر سمسار یزدی، پژوهشگر حوزه قنات، با ترسیم مسیر ۵۰ کیلومتری این قنات از خاستگاه آن در مهریز، به بازخوانی تاریخی آن پرداخت.
او ادوار تاریخی قنات را به سه دوره پریروز (آلمظفر)، دیروز (اقدامات دوره محمدتقیمان بافقی) و امروز تقسیم کرد و نسبت به آسیبها و بی مهریهای سالهای اخیر هشدار داد.
سمسار یزدی با اشاره به موارد تأسفباری نظیر احداث شهرکهای مسکونی بر روی میله چاهها و احیاناً تبدیل آنها به چاههای جذبی یا حتی تغییر کاربری راهروهای قنات به استخر منازل مسکونی در برخی موارد، بر ضرورت صیانت از این قنات و حریم آن تأکید کرد.
او همچنین با اشاره به وقف بخشی از منافع آب این قنات برای چهارده معصوم (ع)، به گسترش دانش قناتسازی ایرانی در دوران گذشته و تأثیرگذاری خاندان برمکی در انتقال این فنآوری به الجزایر اشاره کرد.
پیوند ناگسستنی باغ و قنات؛ ضرورت مدیریت یکپارچه
ساشا ریاحیمقدم، مدیر پایگاه میراث جهانی قنات و باغهای ایرانی، در سخنانی ضمن اشاره به مؤلفههای باغ ایرانی یعنی آب، گیاه و معماری بر لزوم نگاهِ سیستمی به قنات و باغ ایرانی تأکید کرد و بیان داشت: باغ ایرانی بدون قنات معنا ندارد. نمیتوان از باغ سخن گفت اما سرچشمه پیدایی و حیات آن یعنی قنات را نادیده گرفت.
او مدیریت جزیرهای را آفتی هم برای باغ و هم قنات دولتآباد دانست و افزود: حتی اگر این مدیریتهای پراکنده با نیت خیرخواهانه باشد، در عمل منجر به خسارات جبرانناپذیر هم به باغ، هم به قنات و همچنین سایر ذینفعان میشود؛ لذا مدیریت یکپارچه و ثبت رسمی این قنات، میبایست در دستور کار قرار گیرد.
گفتمان مشترک؛ کلید حفاظت از میراث
سید محمد رستگاری، ضمن تقدیر از دستاندرکاران این نشست، ابراز امیدواری کرد که برگزاری چنین برنامههای تخصصی محدود به هفته میراثفرهنگی نباشد و در طول سال تداوم یابد.
رستگاری با اشاره به پیچیدگیهای ثبت قنات، تصریح کرد: ایجاد یک گفتمان مشترک و همافزایی میان ذینفعان، پیششرط اساسی برای موفقیت در فرایند ثبت و حفاظت از قنات است.
رونمایی از ماکت دیجیتال سازههای آبی
در بخش پایانی این نشست، از ماکت دیجیتال سازههای آبی رونمایی شد.
علی نیکوکار، ضمن تشریح جزئیات این دستاورد، تأکید کرد که بهرهگیری از تکنولوژیهای دیجیتال میتواند ضمن غنای موزهها و نمایشگاهها، بستری نو برای آموزش و انتقال مفاهیم میراثفرهنگی به نسلهای آینده فراهم آورد.
انتهای پیام/
نظر شما