فرزانه فاتح، کارشناسارشد موزهداری استان قم در یادداشتی نوشت: موزهها حافظه زنده تمدنها هستند؛ مکانهایی که گذشته را از دل زمان بیرون میکشند و در برابر چشمان نسل امروز قرار میدهند. هر شئ در موزه، داستانی پنهان در خود دارد، داستان مردمانی که زیستهاند، ساختهاند، اندیشیدهاند و فرهنگی را شکل دادهاند که امروز بخشی از هویت ماست.
موزه فقط انبار اشیای قدیمی نیست؛ بلکه پلی میان گذشته، حال و آینده است. در جهان معاصر، موزهها نقشی فراتر از نمایش آثار تاریخی دارند. آنها به مراکز آموزشی، پژوهشی و فرهنگی تبدیل شدهاند؛ جایی که مردم میتوانند با ریشههای خود آشنا شوند و درک عمیقتری از مسیر تکامل جوامع انسانی پیدا کنند.
کودکان در موزهها تاریخ را لمس میکنند، پژوهشگران سرنخهای تازهای از گذشته مییابند و گردشگران با فرهنگهای گوناگون آشنا میشوند. در واقع موزهها حافظان هویت فرهنگی یک ملتاند.
در میان انواع مختلف موزهها، موزههای مردمشناسی جایگاه ویژهای دارند. این موزهها نه فقط به اشیای تاریخی، بلکه به شیوه زندگی مردم میپردازند. آن چه در موزه مردمشناسی دیده میشود، روایت زندگی روزمره انسانهاست: ابزار کار، پوشاک سنتی، آداب و رسوم، آیینها، موسیقی، معماری بومی و... این مجموعهها نشان میدهند که فرهنگ چگونه در دل زندگی عادی مردم شکل میگیرد. موزه مردمشناسی در حقیقت آینهای از جامعه است. در آن میتوان ردپای کشاورزان، صنعتگران، هنرمندان و خانوادههایی را دید که نسلبهنسل تجربهها و مهارتهای خود را منتقل کردهاند.
یک لباس محلی ممکن است، نشاندهنده شرایط اقلیمی یک منطقه باشد؛ یک ابزار ساده کشاورزی میتواند از دانش بومی و شیوه سازگاری انسان با طبیعت سخن بگوید؛ و یک آیین سنتی میتواند لایههای عمیقی از باورها و ارزشهای فرهنگی را آشکار کند.
اهمیت موزههای مردمشناسی زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم بسیاری از سنتها و مهارتهای قدیمی در معرض فراموشی قرار دارند. با گسترش زندگی مدرن، شیوههای زندگی سنتی به سرعت در حال تغییر یا ناپدید شدن است. در چنین شرایطی، موزههای مردمشناسی نقش مهمی در ثبت و حفظ این میراثناملموس ایفاء میکنند. آنها نه تنها اشیاء را نگهداری میکنند؛ بلکه داستانها، آیینها و تجربههای فرهنگی را نیز مستند میسازند.
موزه مردمشناسی خانه زند واقع در قم، خیابان انقلاب اسلامی (چهارمردان)، کوچه ۱۷، خانه تاریخی زند نیز با همین نگاه شکل گرفته است؛ فضایی برای بازخوانی فرهنگ، هویت و سبک زندگی مردمانی که این سرزمین را ساختهاند. با این حال، در ماههای گذشته و به دلیل شرایط نابسامان کشور، فعالیت این موزه برای مدتی متوقف شد و درهای آن به روی بازدیدکنندگان بسته ماند. تعطیلی موزه اگر چه ناخواسته بود؛ اما فرصتی فراهم کرد تا نگاهی دوباره به این مجموعه بیندازیم و برای احیاء و بازآفرینی آن برنامهریزی کنیم.
هدف از این بازنگری، جان بخشیدن دوباره به روایت فرهنگ محلی و فراهم کردن تجربهای عمیقتر برای بازدیدکنندگان بود؛ همزمان با فرارسیدن روز جهانی موزه و هفته میراثفرهنگی، این مجموعه بار دیگر آماده گشایش است. بازگشایی موزه مردمشناسی نه فقط آغاز دوباره فعالیت یک فضای فرهنگی، بلکه نشانهای از تداوم توجه به میراثفرهنگی و اهمیت حفظ هویت اجتماعی ماست.
این رویداد فرصتی است تا بار دیگر در کنار هم به گذشته بنگریم، ریشههای فرهنگی خود را بازشناسیم و ارزش سنتها و تجربههایی را که نسلها به یادگار گذاشتهاند، پاس بداریم. امید است که با بازگشایی دوباره این موزه و اجرای طرح تازه آن، این فضا بتواند بیش از پیش به مکانی برای آشنایی، یادگیری و گفتوگو تبدیل شود؛ جایی که گذشته همچنان زنده بماند و الهامبخش آینده باشد.
انتهای پیام/
نظر شما