میراثآریا: فیلخانه، حکیمخانه، اتول فرانس، قاشقتراشان، سبدبافان، خانم دراز، چرچره، گازران، پیرگرگ، قصابان، چمن کلپا، چمن ورمزیار، چمن کبابیان، چمن چوپانها، چمن حاجی، شالبافان، صابونیها، جولان، خونیها، آقاجانیبیگ، نظربیگ، جراحها، بنه بازار و دهها کوچه و محله دیگر با نامهایی گاه زیبا و گاه عجیب و غریب از اهمیت محله و نامهای آنها حکایت دارد، موضوعی که امروز در آستانه فراموشی است.
هریک از کوچهها، محلهها و خیابانهای همدان وجه تسمیهای دارد که گاهی به خاطر نبودن اسناد معتبر، از پیشینه آنها اطلاعی در دست نیست و گاهی میتوان به تجربه پیشینیان و قدیمیها رجوع کرد و دلیل نامگذاری آنها را متوجه شد.
کندوکاو در اسامی کوچه پس کوچههای همدان و شنیدن صحبت مردان و زنان سالخوردهای که عمر خود را در این محلهها گذراندهاند، حاکی از آن است که در گذشته نامگذاری کوچهها دلیل خاصی داشته که پیدا کردن آنها را راحتتر میکرده است، محلههای همدان گاه به خاطر وجود یک شخص یا قوم، گاه به دلیل حضور اصحاب حرفه و پیشهای خاص و گاه به سبب وقوع یک رویداد تاریخی نامگذاری شدهاند.
امروز از بسیاری از کوچههایی که در بالا نام برده شد تنها یک اسم باقی مانده است و از بعضی تنها اطلاعات دست و پا شکستهای در دست است که میتوان با کمک روایتها به سرنخهایی از عمر پرفراز و نشیب کوچهها و محلههای همدان پی برد و از برخی هم نه اثری به جا مانده و نه روایتی که بتوان در ذهن تاریخ ماندگارش کرد. طی دهههای اخیر با گسترش شهرنشینی و از بین رفتن بافت سنتی شهر محلههای قدیمی نیز به آرامی جای خود را به دنیای مدرن دادند و هویت مردم همدان دستخوش فراموشی شد.
در همدان قدیم، هر محله دارای محوطه سبز میدان مانندی بود که به آن چمن میگفتند و محلی برای تجمع مردم و همچنین برگزاری جشنها و عزاداریها بود، در اطراف این میدان بازارچهای برای تامین مایحتاج و نیاز مردم محله وجود داشته و هر چمن دارای مسجد و حمام نیز بود، چمنهای همدان در روزگاری نه چندان دور نمونه بارز محلهمحوری بود و مکانی برای زندگی در صلح و آرامش.
با گذشت زمان چمنهای همدان دستخوش تغییر شده و هویت فرهنگی و اجتماعی خود را از دست داده و به مرور تخریب شدند، امروز از دهها چمن و محله آباد و سرپا در شهر همدان محلههایی مانند چمن چوپانها، چمن کبابیان، چمن کلپا و محله حاجی باقی مانده است. چمن چوپانها در بلوار کاشانی قرار دارد و هنوز هم بخشهایی از چمن و محوطه سبز و مسجد تاریخی آن بر جای مانده است، چمن کبابیان نیز محلهای در خیابان شریعتی فعلی است و بخشهایی از چمن، درختان و مغازههای اطرافش مانند قصابی و نانوایی و نجاری وجود دارند و حمام تاریخی محله نیز در سالهای اخیر مرمت و احیا شده است.
همانطور که در بالا اشاره شد، در همدان قدیم نامگذاری محلهها پیشینهای داشت که گاهی جالب و گاهی عجیب بودند، به عنوان مثال گفته میشود ساکنان محله کبابیان اکثرا وکلای مجلس، اعیان و ثروتمندان شهر بودند و بیشتر اوقات بوی گوشت کباب شده در محله به مشام میرسیده است. اهالی محله قاشقتراشها که عمدتا یهودی بودند به کار تراشیدن قاشق مشغول بودند و بعدها با منسوخ شدن این شغل به داروسازی و پزشکی روی آورده و از حاذقترین پزشکان همدان شدند
در خیابان بوعلی بالا محلهای است که امروزه به سیزدهخانه معروف است، گفته میشود این منطقه در گذشته محله بزرگی با خانههای بسیار بوده است اما در اثر سیلی که در شهر جاری میشود منازل تخریب و تنها سیزده خانه سالم میماند و از آن به بعد این محله به سیزدهخانه معروف میشود. محله قدیمی جولان که در نزدیکی هگمتانه است، در اصل جولاهان خوانده میشد و بعدها به صورت جولان درآمده است، جولاهان به معنای نساجی و بافندگی و برگرفته از کلمه جولا به معنی نساج و بافنده است. در ابتدای خیابان تختی محلهای است که میگویند نخستین کاروان حج شهر همدان در آنجا تشکیل شد و حجگذاران از این محل راهی سفر شدند این محله به این دلیل محله حاجی خوانده میشود.
براساس شواهد تاریخی و میدانی، نامگذاری محلههای همدان به دوره قاجار برمیگردد، در آن زمان وسعت شهر کم بوده و اطراف شهر را حصار کشیده بودند، در آن دوران آرامگاه بوعلیسینا در کنار حصار و آرامگاه باباطاهر در خارج از حصار قرار داشته است. امروز اما معدود نشانههایی از چمن، درختان تنومند، چشمه و رود در محلههای قدیمی همدان باقی مانده و چراغ کمفروغ اصالت و هویت در این مناطق سوسو میزند.
انتهای پیام/
نظر شما